Umowa sprzedaży z 1950 r. bez aktu notarialnego w sporze o zasiedzenie. SN nie przyjął skargi

Postanowieniem z 18 grudnia 2024 r. Sąd Okręgowy w Warszawie w

sprawie z wniosku S.W. z udziałem miasta W. o zasiedzenie nieruchomości, na

skutek apelacji wnioskodawcy od postanowienia Sądu Rejonowego dla Warszawy-

Żoliborza w Warszawie z 3 lutego 2023 r., II Ns 489/19, oddalił apelację (pkt 1) oraz

ustalił, że wnioskodawca i uczestnik ponoszą koszty związane ze swym udziałem w

sprawie w instancji odwoławczej (pkt 2).

Wnioskodawca wniósł skargę kasacyjną od postanowienia Sądu drugiej

instancji, zaskarżając to orzeczenie w całości oraz wnosząc o uchylenie

zaskarżonego postanowienia w całości oraz poprzedzającego je postanowienia

Sądu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty sprawy w sposób szczegółowo

opisany w skardze kasacyjnej; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego

I CSK 1727/25

2

postanowienia w całości oraz poprzedzającego go postanowienia Sądu pierwszej

instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej

instancji; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji.

Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania,

skarżący wskazał, że w sprawie występują istotne zagadnienia prawne, które

wnioskodawca sformułował w formie następujących pytań:

1) czy powództwo o wydanie nieruchomości prawomocnie oddalone wywołuje

skutek w postaci przerwania biegu zasiedzenia (na podstawie art 123 w zw. z art

175 k.c.), w szczególności czy skutek taki następuje, gdy powództwo o wydanie

nieruchomości zostało prawomocnie oddalone, bowiem zostało uznane za

nadużycie prawa (a więc stanowiło działanie, które zgodnie z art. 5 k.c. nie jest

uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony prawa)?,

2) czy sam fakt zawarcia umowy zbycia nieruchomości bez zachowania formy aktu

notarialnego, na podstawie której uzyskano posiadanie nieruchomości, wyłącza

zawarte w art. 7 k.c. domniemanie dobrej wiary, w sytuacji, gdy umowa była

zawarta w 1950 r., zaś nabywca zakończył edukację na czterech klasach szkoły

podstawowej (a zatem nie miał znaczącej wiedzy, ledwie umiał czytać i złożyć

podpis), czy też w powyższym stanie faktycznym domniemanie dobrej wiary ma

zastosowanie z uwagi na cechy osobiste nabywcy, a tym samym taki nabywca

działający w przekonaniu (wynikającym z posiadanego wykształcenia), że

skutecznie zawarł umowę, nabył 1950 r. posiadanie w dobrej wierze?

Ponadto skarżący wskazał, że wniesiona przez niego skarga kasacyjna ma

być oczywiście uzasadniona.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna wnioskodawcy nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej

merytorycznego rozpoznania.

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, a zarazem

kwalifikowanym pismem procesowym o ściśle określonej przez ustawę treści.

I CSK 1727/25

3

Sąd Najwyższy, rozpoznając ten nadzwyczajny środek zaskarżenia, nie jest

trzecią instancją sądową, lecz działa w interesie publicznym (postanowienie SN

z 27 stycznia 2009 r., V CSK 358/08), na rzecz Państwa jako dobra wspólnego

(postanowienie SN z 11 lutego 2009 r., V CSK 388/08), jakkolwiek oczywiście nie

oznacza to braku indywidualnego interesu skarżącego w rozpoznaniu

nadzwyczajnego środka zaskarżenia, a w konsekwencji także weryfikacji tego

interesu (gravamen). Jednak przede wszystkim skarga kasacyjna ma służyć

ochronie prawidłowego wykonywania prawa oraz jego jednolitej wykładni. Interes

prywatny uwzględnia zaś tylko na tyle, na ile może się on stać podłożem

zaspokojenia interesu ogólnego (zob. aktualne uwagi w postanowieniu SN

z 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99).

Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy przewidziana

w art. 3989 k.p.c. instytucja tzw. przedsądu, w ramach której Sąd Najwyższy

dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem

Najwyższym jest ograniczony - co należy podkreślić - wyłącznie do zbadania

przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie zaś merytorycznej

oceny skargi kasacyjnej (postanowienie SN z 12 marca 2024 r., I CSK 254/23).

Na etapie przedsądu Sąd Najwyższy ocenia wyłącznie wniosek o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz jego uzasadnienie. Wniosek ten stanowi

element konstrukcyjny skargi odrębny od podstaw skargi i ich uzasadnienia, które

są oceniane dopiero, gdy skarga kasacyjna zostanie przyjęta do rozpoznania.

Dla spełnienia wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. konieczne

jest zawarcie w skardze kasacyjnej odrębnego wniosku o jej przyjęcie do

rozpoznania, zawierającego profesjonalny wywód prawny nawiązujący do

wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c. przesłanek przedsądu ze wskazaniem, które z

nich występują w sprawie i z uzasadnieniem stanowiska skarżącego

(postanowienie SN z 17 czerwca 2021 r., IV CSK 1/21).

Jako pierwszą przyczynę kasacyjną skarżący wskazał występowanie

w sprawie istotnych zagadnień prawnych.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, zagadnienie

prawne powinno być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w

I CSK 1727/25

4

stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń,

a jednocześnie być przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby

umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi,

niesprowadzającej się do samej subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu

(zob. np. postanowienie SN z 20 maja 2021 r., II CSK 132/21).

Takie zagadnienie powinno zostać sformułowane wraz z przytoczeniem

argumentów prawnych świadczących o rozbieżnych ocenach prawnych (zob.

np. postanowienia SN: z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002 r., nr 1, poz. 11;

z 7 czerwca 2005 r., V CKN 3/05; z 16 marca 2007 r., III CSK 34/07). Konieczne

jest też wskazanie argumentów przekonujących o istotności zagadnienia (zob.

postanowienie SN z 24 lipca 2007 r., IV CSK 207/07), możliwych kierunków

interpretacyjnych (postanowienie SN z 14 listopada 2024 r., I CSK 3078/23) oraz

własnego stanowiska skarżącego (postanowienie SN z 30 stycznia 2023 r.,

I CSK 2599/22). Ponadto, ma to być zagadnienie nowe, nierozwiązane dotąd

w orzecznictwie, którego rozstrzygnięcie może przyczynić się do rozwoju prawa

(postanowienia SN: z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11;

z 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151; z 11 lutego

2009 r., V CSK 388/08).

Sposób, w jaki wnioskodawca uzasadnił wniosek o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania w zakresie odnoszącym się do sformułowanych przez

siebie zagadnień prawnych, nie spełnia ukształtowanych w orzecznictwie Sądu

Najwyższego kryteriów. Skarżący nie przedstawił bowiem żadnych argumentów

świadczących o istotności przedstawionych przez siebie zagadnień ani żadnych

możliwych sposobów ich rozstrzygnięcia, jak również własnego stanowiska wobec

tych zagadnień.

Niezależnie od powyższych uwag należy podkreślić, że pierwsze

z przedstawionych zagadnień prawnych nie ma przymiotu nowości, ponieważ Sąd

Najwyższy w swoim orzecznictwie wypowiedział się już co do kwestii przerwania

biegu zasiedzenia przez wniesienie powództwa, które zostało oddalone,

przyjmując, że w takiej sytuacji bieg zasiedzenia zostaje przerwany (postanowienia

SN: z 23 września 2009 r., I CSK 99/09; z 28 października 2016 r., I CSK 689/15).

I CSK 1727/25

5

Drugie zagadnienie prawne sprowadza się natomiast do pytania o czysto

incydentalnym i kazuistycznym charakterze, zmierzającym do uzyskania

wypowiedzi Sądu Najwyższego na temat trafności rozstrzygnięcia wydanego przez

Sąd drugiej instancji.

Ponadto, zgodnie z uchwałą SN z 24 marca 1980 r., III CZP 14/80, osoba,

która uzyskała posiadanie nieruchomości w drodze umowy sporządzonej bez

zachowania formy aktu notarialnego, nie może być - w zakresie zasiedzenia tej

nieruchomości (art. 172 § 1 k.c.) - uważana za samoistnego posiadacza będącego

w dobrej wierze. Z kolei w mającej moc zasady prawnej uchwale składu siedmiu

sędziów SN z 6 grudnia 1991 r., III CZP 108/91, osoba, która weszła w posiadanie

nieruchomości na podstawie umowy mającej na celu przeniesienie własności

zawartej bez zachowania formy aktu notarialnego nie jest samoistnym

posiadaczem w dobrej wierze.

Jako drugą przyczynę kasacyjną mającą uzasadniać przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania skarżący wskazał oczywistą zasadność skargi.

Na tle tej przesłanki w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że nie

każde naruszenie prawa, nawet oczywiste, przesądza o zasadności skargi

kasacyjnej (zob. w szczególności postanowienia SN: z 15 lutego 2007 r., V CSK

485/06; z 3 marca 2020 r., V CSK 75/19). Sam zarzut naruszenia, nawet

oczywistego, określonego przepisu prawa nie prowadzi wprost do oceny, że skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, bowiem mimo takiego naruszenia prawa,

orzeczenie może być prawidłowe (postanowienia SN: z 10 stycznia 2003 r. V CZ

187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49; z 6 listopada 2020 r., III CSK 110/20).

Przesłanka „oczywistej zasadności skargi kasacyjnej" nie odpowiada bowiem w

pełni przesłance „oczywistego naruszenia prawa" przez wydanie zaskarżonego

orzeczenia (postanowienie SN z 20 lutego 2008 r., V CSK 512/07).

O oczywistej zasadności skargi można mówić jedynie w przypadku

stwierdzenia szczególnych, kwalifikowanych, wręcz rażących przypadków

naruszenia prawa przez sąd drugiej instancji, bez wnikliwego wgłębiania się

w merytoryczną analizę trafności orzeczenia (postanowienia SN: z 10 stycznia

2003 r. V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49; z 7 października 2010 r., I CSK

I CSK 1727/25

6

189/10; z 28 lipca 2011 r., I CSK 77/11), które powodują, że zaskarżone orzeczenie

jest wadliwe.

Uzasadniając stanowisko o oczywistej zasadności skargi, skarżący przywołał

te same okoliczności, na podstawie których sformułował zagadnienie prawne

dotyczące dobrej wiary w kontekście zawarcia umowy zbycia nieruchomości bez

zachowania formy aktu notarialnego. W świetle przywołanego wyżej orzecznictwa

Sądu Najwyższego nie sposób uznać, aby Sąd drugiej instancji, wykluczając w

takiej sytuacji istnienie dobrej wiary po stronie niedoszłego nabywcy, dopuścił się

naruszenia art. 7 k.c. w stopniu uzasadniającym przyjęcie oczywistej zasadności

skargi.

Jednocześnie łączenie przesłanki oczywistej zasadności skargi z

występowaniem w sprawie istotnego zagadnienia prawnego lub potrzebą wykładni

przepisów jest co do zasady wykluczone. Sąd Najwyższy wielokrotnie zwracał już

uwagę, że jednoczesne uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania występującymi w sprawie wątpliwościami prawnymi (zagadnienie

prawne, potrzeba wykładni przepisów) generalnie wyklucza przyjęcie, że skarga

jest oczywiście uzasadniona. Nie jest bowiem możliwa sytuacja, w której wyrok jest

oczywiście wadliwy, a jednocześnie w sprawie występuje tak poważna wątpliwość

prawna, że wymaga interwencji i rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy

(postanowienie SN z 25 maja 2023 r., I CSK 700/23). Co jest sporne nie może być

przecież oczywiste (postanowienie SN z 9 kwietnia 2014 r., V CSK 383/13).

Skarżący nie przedstawił tymczasem żadnych argumentów na rzecz stanowiska, że

w niniejszej sprawie zasadne jest jednoczesne powołanie się na oczywistą

zasadność skargi oraz na występowanie istotnych zagadnień prawnych.

Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi do

rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

Kamil Zaradkiewicz

[M.O.]

I CSK 1727/25

7

[SOP]