Kredyt frankowy: SN nie przyjął skargi kasacyjnej banku przeciwko kredytobiorcy

Określone w art. 3984 § 2 k.p.c. wymaganie uzasadnienia w skardze

kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli skarżący

wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego

w art. 3984 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez powołanie

i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które –

I CSK 1749/24

2

zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. – będą mogły stanowić podstawę oceny skargi

kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach

Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W skardze kasacyjnej wniesionej od wyroku Sądu Apelacyjnego w

Szczecinie z 26 stycznia 2024 r. (sygn. akt I ACa 1214/22), pełnomocnik

pozwanego –Bank AG w W. – oparł wniosek o jej przyjęcie do rozpoznania na

przesłankach określonych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., tj. ze względu na

występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego oraz istnienie potrzeby

wykładni przepisów prawa - art. 4 ust. 2 i art. 6 ust. 1 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z

dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach

konsumenckich (Dz. Urz. WE L 95, s. 29, dalej: „Dyrektywa 93/13”) oraz art. 65 k.c.,

art. 354 k.c., art. 358 § 2 k.c., art. 3851 § 1 i 2 k.c., art. 3852 k.c., art. 69 ust. 3

Prawa bankowego i art. 189 k.p.c.

Odnosząc się do przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

wskazanych przez skarżącego we wniosku, Sąd Najwyższy stwierdza, że żadna

z nich nie została wykazana w sposób uzasadniający uwzględnienie wniosku na

podstawie art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.

Co do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., skarżący powinien odpowiednio

sformułować zagadnienie prawne, wskazać przepisy prawa, na których tle

zagadnienie się wyłoniło oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą

możliwość rozbieżnych ocen prawnych oraz świadczącą o istotności tego

zagadnienia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ

35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11, z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14 i z 9 kwietnia

2015 r., V CSK 547/14). W świetle ugruntowanego orzecznictwa zagadnienie

prawne jest istotne, jeżeli jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla ukierunkowania

praktyki sądowej i rozstrzygnięcia sprawy, w której zagadnienie powstało (zob. np.

postanowienie Sądu Najwyższego z 18 września 2012 r., II CSK 180/12 oraz z 2

grudnia 2014 r., II CSK 376/14), wywołuje poważne wątpliwości, a zarazem nie było

dotychczas rozstrzygnięte w judykaturze albo dotychczasowe orzecznictwo

wymaga zmiany (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r.,

I CSK 1749/24

3

II CSK 94/16). Kwestia taka powinna spełniać wymagania stawiane zagadnieniu

prawnemu przedstawianemu Sądowi Najwyższemu przez sąd drugiej instancji w

razie powstania poważnych wątpliwości (art. 390 § 1 k.p.c. - zob. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 23 stycznia 2014 r., I UK 361/13 oraz z 14 września 2012 r., I

UK 218/12), których nie można rozwiązać za pomocą powszechnie przyjętych reguł

wykładni prawa (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 maja 2015 r., III CZP

16/15 oraz z 24 października 2012 r., I PK 129/12). Chodzi przy tym wyłącznie o

poważne wątpliwości, wymagające zaangażowania Sądu Najwyższego,

wykraczające poza poziom zwykłych wątpliwości prawnych, które powstają niemal

w każdym procesie decyzyjnym stosowania prawa. W celu spełnienia przesłanki

przewidzianej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nie wystarczy samo sformułowanie pytania

(pytań) do Sądu Najwyższego. Konieczne jest również zaproponowanie możliwych

(odmiennych) odpowiedzi na postawione pytanie. Ograniczenie się do

sformułowania pytania, wymagającego zdaniem skarżącego udzielenia odpowiedzi,

nie wypełnia zatem dyspozycji wskazanego przepisu. (zob. m.in. np. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 15 grudnia 2011 r., II PK 183/11, z 20 grudnia 2011 r., II PK

207/11, z 9 stycznia 2017 r., II CSK 423/16 oraz z 16 maja 2018 r., II CSK 12/18).

Wskazuje się na konieczność wskazania na występujące rozbieżności

interpretacyjne przy rozstrzyganiu przedstawionego zagadnienia prawnego

w orzecznictwie lub nauce prawa (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 10

maja 2018 r., I CSK 798/17, z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 585/17 oraz z 8 kwietnia

2018 r., V CSK 577/17).

Co do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., jej spełnienie wymaga

wskazania przepisu prawa, którego wykładnia budzi wątpliwości, określenia

zakresu tej wykładni, podania, na czym polegają wątpliwości związane

z rozumieniem przepisu oraz przedstawienia argumentacji przemawiającej za tym,

że mają one rzeczywisty i poważny charakter, nie należą zaś do zwykłych

wątpliwości związanych z procesem stosowania prawa. Wymagane jest także

wykazanie, że treść i znaczenie przepisu nie zostały dostatecznie wyjaśnione

w dotychczasowym orzecznictwie lub że istnieje potrzeba zmiany ich

dotychczasowej wykładni. Jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie

o występujących w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających

I CSK 1749/24

4

z dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest także

wskazanie rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie, że

rozbieżność wynika z różnej wykładni przepisu (zob. np. postanowienie Sądu

Najwyższego z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07 oraz z 14 grudnia 2023 r., I CSK

6110/22). Należy podkreślić, że wątpliwości wskazane przez skarżącego muszą

istnieć nadal w chwili orzekania w przedmiocie wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania. Argumentacja dotycząca rozbieżności w orzecznictwie

sądów wymaga przytoczenia przykładów orzeczeń, które wskazują na rzeczywistą

rozbieżność w wykładni przepisów, występującą również w chwili orzekania w

przedmiocie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z 18 lipca 2024 r., I CSK 1225/23).

Problemy prawne przedstawione przez skarżącego – powielane w wielu

sprawach z udziałem tego samego pozwanego - nie mają cech nowości wymaganej

od istotnego zagadnienia prawnego uzasadniającego przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania. Kwestie te były przedmiotem wielokrotnych wypowiedzi Sądu

Najwyższego w orzeczeniach wydanych, często w odniesieniu do zbliżonych

treścią umów kredytowych, nie tylko na etapie wstępnej oceny. Wszystkie te

zagadnienia zostały omówione i rozstrzygnięte w orzecznictwie sądowym, które

często zapadało już po wniesieniu skargi kasacyjnej, ponieważ dotyczą one

starszych spraw. W międzyczasie ukształtowało się orzecznictwo dotyczące tych

problemów i w świetle obecnych orzeczeń, skarga jest nieaktualna, co uniemożliwia

jej przyjęcie do rozpoznania. Podobnie należy ocenić przytoczone we wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wątpliwości co do wykładni przepisów

prawa.

W aktualnym orzecznictwie Sądu Najwyższego, uwzględniającym także

orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w odniesieniu do

przepisów Dyrektywy 93/13 nie budzi wątpliwości abuzywny charakter zawartych w

umowach kredytu frankowego typowych klauzul odsyłających do tabel kursowych

banku przy przeliczeniu waluty obcej na złote polskie i odwrotnie. Tego typu

klauzule nie wskazują obiektywnych kryteriów ustalania kursu waluty obcej, który

jest jednostronnie ustalany przez bank, co pozostawia pole do arbitralnego

działania banku i w ten sposób obarcza kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem

I CSK 1749/24

5

oraz narusza równorzędność stron umowy kredytu (zob. np. wyroki Sądu

Najwyższego z 24 lutego 2022 r., II CSKP 45/22, z 21 listopada 2023 r., II CSKP

1602/22 oraz z 14 lutego 2025 r., II CSKP 1545/22). Ocena niedozwolonego

charakteru postanowienia, jak i konsekwencje wynikające z jego eliminacji,

wymagają odniesienia do chwili zawarcia umowy (zob. uchwała składu siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1,

poz. 2). Co do zasady wyłączona jest też możliwość zastąpienia niedozwolonego

postanowienia umownego odnoszącego się do sposobu określania kursu waluty

obcej (w umowie kredytu indeksowanego czy denominowanego) innym sposobem

określenia kursu waluty obcej (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 14 lutego 2025 r., II

CSKP 1545/22, wyrok Sądu Najwyższego z 28 lutego 2025, II CSKP 1277/24).

Brak jest też jakichkolwiek podstaw do rozdzielenia postanowień dotyczących

przeliczania waluty obcej na złote polskie i dokonywania ich odrębnej oceny

prawnej (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, wyrok

Sądu Najwyższego z 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22).

W szczególności w orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości,

że klauzula ryzyka walutowego i klauzula kursowa określająca przeliczenie

zobowiązań stron (w ramach przyjętego w umowie mechanizmu waloryzacji) są ze

sobą ściśle powiązane. Ma to istotne znaczenie z perspektywy oceny, czy określają

one główne świadczenia stron, czy zostały sformułowane w sposób jednoznaczny,

a także w kontekście możliwości utrzymania umowy w mocy. Rozszczepienie tych

klauzul jest zabiegiem sztucznym, ponieważ klauzula ryzyka walutowego nie może

funkcjonować bez klauzuli kursowej określającej przeliczenie zobowiązań stron

celem ustalenia wysokości ich świadczenia. Z kolei klauzula kursowa nie ma racji

bytu w umowie, w której nie zastosowano mechanizmu przeliczeniowego i

wynikającego z niego narażenia konsumenta na ryzyko kursowe. (zob. m.in. wyroki

Sądu Najwyższego z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22 i z 29 listopada 2023 r., II

CSKP 1460/22 i dalsze powołane tam orzecznictwo). Wyeliminowanie z umowy

kredytu indeksowanego do waluty obcej klauzul przeliczeniowych, uznanych za

abuzywne, prowadzi również do upadku klauzuli ryzyka walutowego, która jest

charakterystyczna dla umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i uzasadnia

powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR. Takie przekształcenie

I CSK 1749/24

6

umowy, co prowadziłoby do dalszej realizacji udzielonego kredytu jako złotowego,

jest na tyle daleko idące, że należy ją w takim kształcie uznać za umowę o

odmiennej istocie i charakterze, nawet jeśli nadal dotyczy innego podtypu czy

wariantu umowy kredytu. W konsekwencji, po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul,

utrzymanie umowy w formie zamierzonej przez strony nie jest możliwe (zob. np.

wyroki Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, z.

B, poz. 20, z 13 kwietnia 2022 r., II CSKP 15/22, z 10 maja 2022 r., II CSKP

285/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 45 i II CSKP 382/22, z 8 listopada 2022 r., II

CSKP 1153/22, z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22 oraz z 20 lutego 2023 r., II

CSKP 809/22). Wyeliminowanie więc abuzywnych klauzul przeliczeniowych nie

prowadzi do utrzymania w mocy umowy kredytu indeksowanego kursem franka

szwajcarskiego jako kredytu złotowego oprocentowanego według stawki LIBOR

(lub WIBOR), gdyż jest to sprzeczne z naturą stosunku prawnego łączącego strony

(zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC

2016, nr 11, poz. 11 i z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr 2,

poz. 20 oraz powołane tam wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z

14 marca 2019 r., C-118/17, Zsuzsanna Dunai przeciwko ERSTE Bank Hungary

Zrt, ECLI:EU:C:2019:207 i z 5 czerwca 2019 r., C-38/17, GT przeciwko HS,

ECLI:EU:C:2019:461, jak również wyroki Sądu Najwyższego z 13 kwietnia 2022 r.,

II CSKP 15/22, z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22, OSNC-ZD 2022, nr D, poz. 45, z

13 maja 2022 r., II CSKP 293/22, z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, z 26

stycznia 2023 r., II CSKP 722/22, z 31 stycznia 2023 r., II CSKP 941/22, z 25 maja

2023 r., II CSKP 1311/22 i z 28 lipca 2023 r., II CSKP 611/22).

W orzecznictwie wyłączono też możliwość usunięcia luki powstałej w umowie

po postanowieniach abuzywnych niewiążących konsumenta przez zastąpienie ich

innymi przepisami, zwyczajami lub w drodze wykładni na podstawie art. 65 § 1 i 2

k.c. lub art. 56 k.c. w zw. z art. 41 prawa wekslowego albo art. 56 k.c. w zw. z art.

358 § 2 k.c. (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z 8 listopada 2022 r., II CSKP

1153/22 i z 31 stycznia 2023 r., II CSKP 941/22). W tym zakresie Sąd Najwyższy

uwzględnił orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, w którym

wykluczono możliwość uzupełnienia luki w umowie w razie stwierdzenia

nieuczciwego charakteru jednego z warunków umowy zawartej między

I CSK 1749/24

7

przedsiębiorcą a konsumentem, przez zmianę treści tego warunku poprzez

wykładnię oświadczeń woli stron, co miałoby prowadzić do zastosowania w jego

miejsce przepisów dyspozytywnych (zob. wyroki z 3 października 2019 r., C-

260/18, K. Dziubak, i J. Dziubak, ECLI:EU:C:2019:819, z 14 czerwca 2012 r., C-

618/10, Banco Español de Crédito, ECLI:EU:C:2012:349, z 26 marca 2019 r., C-

70/17, Abanca, ECLI:EU:C:2019:250, z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13, Kásler,

ECLI:EU:C:2014:282 i z 2 września 2021 r., C-932/19, OTP Jelzálogbank,

ECLI:EU:C:2021:673). Taki zabieg prowadziłby do zmiany treści klauzuli

indeksacyjnej, prowadząc do zmiany jej rozumienia. Zgodnie z orzecznictwem

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, art. 5 i 6 Dyrektywy 93/13 należy

interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie temu, by sąd krajowy,

który stwierdził nieuczciwy charakter warunku umowy, dokonał wykładni tego

warunku w celu złagodzenia jego nieuczciwego charakteru, nawet jeśli taka

wykładnia odpowiadałaby wspólnej woli stron. Artykuł 6 ust. 1 ww. Dyrektywy

należy interpretować w ten sposób, że niezgodny z tym artykułem jest przepis

prawa krajowego dający sądowi możliwość uzupełnienia umowy przez zmianę

treści owego warunku. Możliwość taka istniałaby tylko w przypadku, gdyby

stwierdzenie nieważności nieuczciwego warunku zobowiązywało sąd do

unieważnienia umowy w całości, narażając tym samym konsumenta na szczególnie

niekorzystne konsekwencje (zob. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej z 18 listopada 2021 r. C-212/20, M.P., B.P. przeciwko "A", pkt 72,

ECLI:EU:C:2021:934 i z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, Bank BPH, pkt 57,

ECLI:EU:C:2021:341). Uwzględniając to stanowisko w orzecznictwie Sądu

Najwyższego przyjęto, że art. 65 k.c., choć przydatny przy wykładni oświadczeń

woli, nie może być wykorzystany do sanowania klauzuli abuzywnej – nie służy

bowiem konstruowaniu nowych postanowień, lecz interpretacji już złożonych (zob.

wyroki Sądu Najwyższego: z 31 stycznia 2023 r., II CSKP 941/22, z 25 lipca 2023

r., II CSKP 1487/22 i z 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22). W uzasadnieniu

uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego (zasady prawnej) z 7 maja

2021 r., III CZP 6/21 (OSNC 2021, nr 9, poz. 56) wskazano, nawiązując do

wcześniejszego orzecznictwa, w tym orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej (zob. w szczególności wyrok TSUE z 3 października 2019 r., C-

I CSK 1749/24

8

260/18, Kamil Dziubak, Justyna Dziubak p. Raiffeisen Bank International AG,

ECLI:EU:C:2019:819), że zastąpienie niedozwolonego postanowienia umownego

odnoszącego się do sposobu określania kursu waluty obcej (w umowie kredytu

indeksowanego czy denominowanego) innym sposobem określenia kursu waluty

obcej wchodzi w rachubę tylko wtedy, gdy (koniunkcja przesłanek): 1) po

wyłączeniu klauzuli abuzywnej umowa nie może obowiązywać, o czym decyduje

obiektywne podejście w świetle prawa krajowego, a zatem wola jednej ze stron,

w tym konsumenta, nie ma w tym zakresie rozstrzygającego znaczenia; 2)

całkowity upadek umowy naraża konsumenta na „szczególnie niekorzystne

konsekwencje”, w świetle okoliczności istniejących w czasie sporu lub możliwych

wówczas do przewidzenia, z uwzględnieniem rzeczywistych i bieżących interesów

konsumenta i z zastrzeżeniem, że do celów tej oceny decydująca jest wola

wyrażona przez konsumenta w tym względzie; 3) istnieje przepis dyspozytywny

albo przepis „mający zastosowanie, gdy strony danej umowy wyrażą na to zgodę",

który mógłby zastąpić wyeliminowane niedozwolone postanowienie umowne,

umożliwiając utrzymanie umowy w mocy; jeżeli niedozwolone postanowienie

umowne odzwierciedlało obowiązujący przepis ustawowy mający zastosowanie

w przypadku porozumienia stron, w rachubę wchodzi także zastąpienie

niedozwolonego postanowienia „tym stanowiącym punkt odniesienia przepisem

ustawowym w nowym brzmieniu przyjętym już po zawarciu umowy". Decydujące

znaczenie ma tu więc wola konsumenta. W orzecznictwie wyłączono także

możliwość zastąpienia postanowień niedozwolonych przepisem art. 358 § 2 k.c. dla

określenia sposobu ustalania kursu waluty obcej (franka szwajcarskiego) w ramach

mechanizmu indeksacyjnego stosowanego przy wypłacie i spłacie kredytu. W

świetle aktualnego orzecznictwa Sądu Najwyższego (zob. np. wyroki z 11 grudnia

2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr 2, poz. 20 i z 26 kwietnia 2024 r., II

CSKP 150/24), jak również Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (zob. m.in.

wyrok z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, I.W. przeciwko Bank BPH S.A.,

ECLI:EU:C:2021:341) art. 358 § 2 k.c. nie może być traktowany jako przepis, który

z mocy prawa lub w ramach mechanizmu dyspozytywności zastępuje

postanowienie abuzywne w umowie konsumenckiej. Zastosowanie tego przepisu

wymaga każdorazowej oceny jego adekwatności w konkretnym stosunku

I CSK 1749/24

9

obligacyjnym, z uwzględnieniem woli konsumenta oraz zasad wynikających z

Dyrektywy 93/13. Przepis ten nie może być wykorzystany w sposób prowadzący do

utrzymania w mocy umowy zawierającej nieuczciwe warunki, bez uprzedniego

wyrażenia świadomej i dobrowolnej zgody przez konsumenta. Zakres zastosowania

omawianego przepisu ogranicza się bowiem do zobowiązań rzeczywiście

wyrażonych w walucie obcej, a nie takich, w których waluta pełni wyłącznie funkcję

przeliczeniową. Kredyty indeksowane do waluty obcej, w których zobowiązanie

pierwotnie wyrażone jest w złotych, a waluta obca pełni jedynie rolę mechanizmu

waloryzacyjnego, nie spełniają tej przesłanki, co wyklucza automatyczne

zastosowanie art. 358 § 2 k.c. Dodatkowo, należy zauważyć, że przepis ten wszedł

w życie dopiero w dniu 24 stycznia 2009 r., a brak jest przepisów

intertemporalnych, które pozwalałyby na jego zastosowanie do umów zawartych

przed tą datą. Stanowisko Sądu Najwyższego w tym zakresie pozostaje

jednoznaczne i konsekwentne, co potwierdza wyrok z 11 grudnia 2019 r., V CSK

382/18, w którym wskazano, że przepisy prawa nie mogą działać retroaktywnie, w

szczególności w kontekście zastępowania niedozwolonych postanowień umownych

w relacjach konsumenckich.

Nie budzi też wątpliwości w orzecznictwie Sądu Najwyższego sposób

kwalifikacji umów udzielonych w złotych indeksowanych do waluty obcej (zob. m.in.

wyroki z 30 września 2020 r., I CSK 556/18 oraz z 13 maja 2022 r., II CSKP 405/22

i II CSKP 293/22). Wyjaśniono w nich, że można wyróżnić trzy rodzaje kredytów, w

których występuje waluta obca: indeksowany, denominowany i walutowy. W

kredycie indeksowanym kwota kredytu jest podana w walucie krajowej, w tej

walucie zostaje wypłacona, a następnie zostaje przeliczona na walutę obcą według

klauzuli umownej opartej również na kursie kupna tej waluty. Spłata kredytu

następuje w walucie krajowej. W kredycie denominowanym kwota kredytu jest

wyrażona w walucie obcej, a zostaje wypłacona w walucie krajowej według klauzuli

umownej opartej na kursie kupna waluty obcej obowiązującym w dniu uruchomienia

kredytu, zaś spłata kredytu następuje w walucie krajowej. W kredycie walutowym

kwota kredytu jest wyrażona w walucie obcej i spłata również jest dokonywana w tej

walucie. Ani kredyt indeksowany, ani kredyt denominowany nie są kredytami

walutowymi. Kwalifikacji tej oraz możliwości oceny postanowień takiej umowy o

I CSK 1749/24

10

kredyt wypłaconego w złotych przez pryzmat przesłanek z art. 3851 § 1 k.c. nie

zmienia możliwość spłaty kredytu przez kredytobiorcę-konsumenta także w walucie

obcej.

W aktualnym orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi też wątpliwości

możliwość uznania, że kredytobiorcom-konsumentom przysługuje interes prawny w

rozumieniu art. 189 k.p.c. w wytoczeniu powództwa o ustalenie nieważności

umowy. Podkreśla się, że interes prawny w żądaniu ustalenia istnienia albo

nieistnienia stosunku prawnego powinien być postrzegany elastycznie. Powyższy

interes należy oceniać, uwzględniając cele, którym służy sądowa ochrona prawna

oraz przedmiotowe granice prawomocności materialnej wyroku, wynikające z art.

365 w zw. z art. 366 k.p.c. (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z 10 maja 2022 r., II

CSKP 163/22 oraz z 20 czerwca 2022 r., II CSKP 701/22). Należy wskazać, że

umowa kredytu hipotecznego zostaje zawarta na wiele lat, znaczna część płatności

jeszcze nie jest wymagalna w czasie bieżącego sporu. Ponadto, zgodnie z art. 365

§ 1 k.p.c. wynikający z wyroku stan związania ograniczony jest, co do zasady, tylko

do rozstrzygnięcia zawartego w sentencji orzeczenia i nie obejmuje jego motywów.

Stąd też, nawet w przypadku zasądzenia na rzecz strony powodowej dochodzonej

przez nią kwoty, bez umieszczenia w sentencji stosownej wzmianki odnośnie do

ustalenia nieważności umowy, wiązać ją dalej będzie sporna umowa kredytu. Samo

rozstrzygnięcie w kwestii żądania zapłaty nie wiąże w kwestii oceny nieważności

umowy w kolejnych sprawach między stronami, zatem nie usuwa niepewności

prawnej w związku z zawarciem wadliwej umowy. W konsekwencji, wyrok

odnoszący się jedynie do roszczenia dotyczącego zapłaty nie kończy w definitywny

sposób powstałego między stronami sporu. Nie budzi wątpliwości, że kredytobiorca

może mieć interes prawny w żądaniu ustalenia nieistnienia stosunku prawnego

nawet jeśli przysługuje roszczenie o zapłatę (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z

10 maja 2022 r., II CSKP 163/22, z 20 czerwca 2022 r., II CSKP 701/22 oraz z 23

czerwca 2022 r., II CSKP 616/22). To stanowisko zostało potwierdzone w wyroku

TSUE z 23 listopada 2023 r., C-321/22, ZL, KU, KM przeciwko Provident Polska

S.A., ECLI:EU:C:2023:911), w którym Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej

stwierdził, że Dyrektywa 93/13 sprzeciwia się takiej wykładni przepisów krajowych,

która negowałaby interes prawny jako przesłankę powództwa zmierzającego do

I CSK 1749/24

11

stwierdzenia bezskuteczności nieuczciwego warunku umownego z tego tylko

powodu, że konsumentowi może przysługiwać powództwo o zwrot nienależnego

świadczenia, lub gdy może się on powołać na tę bezskuteczność podejmując

obronę przed powództwem zmierzającym do zasądzenia świadczenia opartego na

takim warunku umownym.

W świetle powyższego Sąd Najwyższy stwierdza, że skarżący nie wykazał,

aby w dacie orzekania w przedmiocie przedsądu istniała potrzeba ponownego

odniesienia się do wskazanych przepisów oraz poruszonej problematyki.

Argumenty zawarte we wniosku, zestawione z motywami zaskarżonego wyroku

oraz uwzględniając aktualny dorobek orzeczniczy Sądu Najwyższego, nie wskazują

na konieczność kolejnej wypowiedzi w objętej nim materii – z uwzględnieniem

publicznoprawnego charakteru skargi kasacyjnej oraz jej funkcji wykraczającej poza

ochronę interesu indywidualnego.

Wskazać należy również, że nie zachodzi nieważność postępowania, którą

Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę – w granicach zaskarżenia – z urzędu (art.

39813 § 1 k.p.c.).

Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego – na stosowny wniosek zawarty

w odpowiedzi na skargę kasacyjną – orzeczono na podstawie art. 108 § 1 k.p.c.,

obciążając nimi na podstawie art. 98 § 1 w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.

stronę pozwaną, która przegrała sprawę w postępowaniu kasacyjnym.

Dariusz Dończyk

[P.L.]

[a.ł]