Nabywca działki w sprawie o służebność przesyłu bez zgody. SN nie przyjął skargi

W związku ze skargą kasacyjną uczestnika postępowania „F.” sp. z o.o. w S.

od postanowienia Sądu Okręgowego w Słupsku z 23 kwietnia 2024 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania

przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez powołanie

i uzasadnienie istnienia przesłanek umożliwiających realizację publicznoprawnych

I CSK 1777/25

2

funkcji skargi kasacyjnej. Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć

rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo

jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej

funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której

rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa,

skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Podkreślenia wymaga, że

Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie

ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej

indywidualnej sprawie.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł na

przesłankach uregulowanych w art. 3989 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c. Przesłanki te nie

zostały spełnione.

Powołanie się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego,

a więc zagadnienia, które wiąże się z określonym przepisem prawnym i którego

wyjaśnienie ma znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, ale

także dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw, wymaga jego precyzyjnego

sformułowania i wskazania argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych

ocen (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01,

OSNC 2002, nr 1, poz. 11). Chodzi przy tym o zagadnienie nowe, którego

wyjaśnienie przyczyni się do rozwoju jurysprudencji (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z 10 lutego 2023 r., I CSK 4691/22).

Natomiast oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na

tym, że istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, wymaga

wykazania, że określony przepis prawa, mimo iż budzi poważne wątpliwości, nie

doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane

przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub

podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob. postanowienia Sądu

Najwyższego z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08; z 28 marca 2007 r., II CSK

84/07). Skarżącego obciąża obowiązek przedstawienia odrębnej i pogłębionej

argumentacji prawnej wskazującej na zaistnienie powołanej okoliczności

I CSK 1777/25

3

uzasadniającej przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, zawierającej

szczegółowy opis tego, na czym polegają poważne wątpliwości interpretacyjne

(por. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 lipca 2009 r., I CSK 111/09; z 12

grudnia 2008 r., II PK 220/06).

Uzasadnienie oczywistej zasadności skargi kasacyjnej jako przesłanki jej

przyjęcia do rozpoznania wymaga powołania się na kwalifikowaną postać

naruszenia zaskarżonym orzeczeniem przepisów prawa materialnego lub

procesowego i przeprowadzania wywodu zmierzającego do jego wykazania.

Oczywistość naruszenia ma miejsce wówczas, gdy jest ono widoczne prima facie,

przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia

w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę

przepisów i doszukiwania się ich znaczenia. Szczególna podstawa przedsądu z art.

3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga przy tym samodzielnego, czyli odrębnego od podstaw

kasacyjnych, wskazania i wykazania naruszenia konkretnego przepisu prawa

(procesowego lub materialnego), które jest oczywiste i bez wątpliwości prowadzi do

stwierdzenia, że objęte skargą orzeczenie jest wadliwe i dlatego skarga powinna

zostać przyjęta do rozpoznania (zob. postanowienie Sądu Najwyższego

z 8 października 2025 r., I CSK 369/25).

W ocenie skarżącego „w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne

w postaci posiadania lub nie legitymacji czynnej przez nabywcę nieruchomości

w trakcie postępowania o ustanowienie służebności przesyłu z wniosku

dotychczasowych właścicieli nieruchomości. Kwestia ta nie jest unormowana

wprost przez przepisy prawa a jest istotną dla ustanowienia służebności przesyłu.”

Jednocześnie, zdaniem autora skargi kasacyjnej w ramach niniejszej sprawy

„zachodzi potrzeba wykładni przepisów prawnych wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów w postaci przepisu art. 192 pkt 2 i 3 w związku z art. 13 § 2

k.p.c., a także przepisu art. 510 § 1 k.p.c., przejawiającą się tym, że jedne sądy

uznają, że nabywca nieruchomości w trakcie postępowania o ustanowienie

służebności przesyłu nie ma legitymacji czynnej i w konsekwencji wniosek ulega

oddaleniu inne zaś uznają, że ma taką legitymację w związku z niestosowaniem

przepisu art. 192 k.p.c. do postępowania w przedmiocie ustanowienia służebności

przesyłu.”

I CSK 1777/25

4

Poza tym, autor skargi kasacyjnej przyjął, że „w wypadku uznania przez

Wysoki Sąd, że ze względu na przewagę sądów uznających, że legitymację

posiada podmiot będący właścicielem nieruchomości w dacie orzekania

(niezależnie od tego czy był i podmiotem składającym wniosek) kwestia ta została

przesadzona pozytywnie dla Uczestnika wnoszę o uznanie za ewentualną

podstawę przyjęcia skargi oczywistą zasadnością skargi wobec posiadania

legitymacji czynnej przez nabywcę nieruchomości w kontekście konstytutywnego

charakteru postanowienia sądu ustanawiającego służebność przesyłu.”

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że między twierdzeniem

skarżącego, iż w sprawie występuje istotne zagadnienia prawne oraz, że skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona zachodzi wewnętrzna sprzeczność. Sąd

Najwyższy w postanowieniu z dnia 25 kwietnia 2008 r., III CSK 64/08 wyjaśnił, że

powoływanie się na oczywistość skargi i konieczność dokonania wykładni prawa

wzajemnie się wyklucza. Taki sposób konstruowania skargi kasacyjnej jest

pozorowaniem występowania w sprawie okoliczności publicznoprawnych,

w oparciu, o które Sąd Najwyższy dokonuje oceny na podstawie art. 3989 k.p.c.

(postanowienie Sądu Najwyższego z 13 września 2024 r., I CSK 1028/23).

Natomiast odnosząc się do sygnalizowanego przez skarżącego istotnego

zagadnienia prawnego wypada zauważyć, że obowiązkiem wnoszącego skargę jest

wywiedzenie i uzasadnienie występującego w sprawie problemu w sposób zbliżony

do tego, jaki przewidziany jest przy przedstawianiu zagadnienia prawnego przez

sąd odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c. (zob. postanowienie SN z 18 lutego

2015 r., II CSK 428/14). Takiej argumentacji w skardze kasacyjnej zabrakło.

Uzasadnienie wniosku jest pobieżne, niemal zdawkowe i nie powołano w nim

argumentów, które mogłyby świadczyć, że w sprawie spełniona została któraś

z przesłanek przyjęcia sprawy do rozpoznania. Należy wskazać, że nie jest rzeczą

Sądu Najwyższego przy ocenie, czy skarga kasacyjna powinna być przyjęta do

rozpoznania, doszukiwanie się jurydycznej argumentacji mającej wykazać istnienie

istotnego zagadnienia prawnego. Samo zaś sformułowanie zagadnienia prawnego,

bez przedstawienia argumentacji służącej wykazaniu, że to zagadnienie

rzeczywiście występuje i wymaga wyjaśnienia przez Sąd Najwyższy, nie jest

I CSK 1777/25

5

wystarczające (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 25 września 2025 r.,

I CSK 2771/25 ).

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

uczestnik postępowania poprzestał na postawieniu zacytowanego wyżej pytania,

natomiast nie przedstawił pogłębionej argumentacji prawnej nakierowanej na

wykazanie w czym wyraża się „istotność” prezentowanej kwestii. Już te

okoliczności wykluczają możliwość przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania na

podstawie art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

Ustosunkowując się zaś do potrzeby wykładni przepisów prawnych

wskazanych przez skarżącego wymaga podkreślenia fakt, że w art. 3989 § 1 pkt 2

k.p.c. chodzi o rozbieżności w wykładni przepisów w odniesieniu do identycznych

lub podobnych stanów faktycznych. Wielokierunkowość stosowania prawa oraz

różnorodność orzecznictwa nie stanowią przyczyny kasacyjnej przewidzianej w art.

3989 § 1 pkt 2 k.p.c. Natomiast wskazywane przez skarżącego orzeczenia, które

w jego ocenie były rozbieżne, nie dotyczą takich samych stanów faktycznych,

a zatem nie mogą być w istocie uznane za rozbieżne. Sąd Okręgowy w Słupsku

stanął na stanowisku, że wstąpienie skarżącego do sprawy nie przyznało mu

legitymacji procesowej czynnej, choć rzeczywiście co do zasady aktualny właściciel

nieruchomości powinien być dysponentem i beneficjentem postępowania. Niemniej

jednak takich uprawnień apelujący uczestnik postępowania nie uzyskał sprawie,

gdyż nie był w niej wnioskodawcą, nie doszło bowiem do skutecznego wstąpienia

przez niego, jako aktualnego właściciela nieruchomości, do tej sprawy.

Wnioskodawcy bowiem nie wyrazili zgody na wstąpienie nabywcy ich

nieruchomości w ich miejsce w toczącym się już postępowaniu o ustanowienie

służebności przesyłu.

Odnosząc się zaś do ostatniej z przytoczonych przez skarżącego przesłanek

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania należy podkreślić, że o oczywistej

zasadności skargi nie był przekonany sam skarżący, skoro w tym samym zakresie

odwoływał się do istotnego zagadnienia prawnego i wątpliwości orzeczniczych. Nie

ulega natomiast wątpliwości, że ta sama kwestia nie może stanowić źródła

zagadnienia o problemowym i niejasnym charakterze i zarazem podstawę

ewidentnej zasadności skargi kasacyjnej, możliwej do stwierdzenia, bez

I CSK 1777/25

6

prowadzenia bardziej złożonych rozumowań (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z 29 sierpnia 2025 r., I CSK 2636/24). Należy przy tym pamiętać, że

przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie konkretnego

przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie

to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. m.in.

postanowienie Sądu Najwyższego z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15

i przywołane tam orzecznictwo).

Bliższa analiza uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania nie pozwala przyjąć, by skarga była - w powyższym rozumieniu -

oczywiście uzasadniona. Przede wszystkim skarżący nie wskazuje jaki jest związek

między konstytutywnym charakterem postanowienia o ustanowieniu służebności

przesyłu a oczekiwaną przez niego legitymacją procesową czynną w sprawie.

Uzasadnienie przedstawione przez Sąd Okręgowego nie pozwala stwierdzić

oczywistych i rażących uchybień, które mogłyby odpowiadać analizowanej

przesłance. W uzasadnieniu wniosku brak jest natomiast takich argumentów, które

wskazywałyby na rażące naruszenie prawa w ustalonym przez Sąd drugiej instancji

i wiążącym Sąd Najwyższy stanie faktycznym.

Wobec powyższego, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł

jak w sentencji.

M.L.

[a.ł]

Krzysztof Wesołowski