Przewłaszczenie nieruchomości na zabezpieczenie pożyczki. SN odmówił przyjęcia skargi spółki

Wyrokiem z 5 października 2021 r. Sąd Okręgowy w Toruniu oddalił

I CSK 1787/25

2

powództwo J.I. i W.I. w zakresie żądania głównego

(pkt 1); unieważnił umowę przeniesienia własności nieruchomości na

zabezpieczenie wierzytelności zawartą w dniu 23 sierpnia 2013 r. w formie aktu

notarialnego Repertorium (…) przed notariuszem Ł.C. prowadzącym Kancelarię

Notarialną w T., przy ul. (…) (pkt 2); oddalił powództwo w pozostałym zakresie co

do żądań ewentualnych (pkt 3); [orzekł, że] koszty sądowe, od których byli

zwolnieni powodowie ponosi Skarb Państwa (pkt 4); nakazał pobrać od pozwanej P.

spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółki komandytowej w T. na rzecz

Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w T. nieuiszczone koszty sądowe (pkt 5) oraz

zasądził od pozwanej na rzecz powodów solidarnie koszty zastępstwa

procesowego udzielonego powodom z urzędu przez adw. M.S.

Wyrokiem z 10 listopada 2022 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku na skutek

apelacji pozwanej sprostował niedokładność pisarską w sentencji zaskarżonego

wyroku w oznaczeniu przedmiotu sporu przez wpisanie słów „o ustalenie

nieważności umowy pożyczki oraz umowy o przewłaszczenie ewentualnie

o unieważnienie umowy pożyczki oraz umowy o przewłaszczenie i o zapłatę”

w miejsce słów „o stwierdzenie nieważności umowy pożyczki oraz umowy

o przewłaszczenie z dnia 23.08.2013 r.” (pkt 1); oddalił apelację (pkt 2) i zasądził od

pozwanej na rzecz powodów koszty postępowania apelacyjnego obejmujących

wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu adwokata M.S. (pkt 3).

Skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia wywiodła pozwana,

zaskarżając wyrok w całości. Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania, pozwana wskazała na następujące przesłanki:

- nieważność postępowania, albowiem doszło do naruszenia

art. 379 pkt. 4) k.p.c. w zw. z art. 367 § 3 k.p.c. w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP;

- oczywistą zasadność z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. z powyższych względów;

- istnienie potrzeby wykładni przepisu prawnego, tj. art. 388 § 1 k.c.,

budzącego wątpliwości na tle piśmiennictwa w tym zakresie.

Powodowie, zastępowani przez profesjonalnego pełnomocnika z urzędu,

wnieśli o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, a nadto

o zasądzenie kosztów zastępstwa prawnego przed Sądem Najwyższym.

I CSK 1787/25

3

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W pkt 1 zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku Sąd Apelacyjny sprostował

wyrok Sądu Okręgowego – w tym zakresie skarga kasacyjna pozwanego podlega

odrzuceniu jako niedopuszczalna (art. 3984 § 3 k.p.c.).

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości

lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając

na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do

zagwarantowania, że skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia

prawomocnych orzeczeń, będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne.

Ograniczenie przesłanek do czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych

sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga

kasacyjna nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie.

Odnosząc się do przesłanki nieważności postępowania (art. 3989 § 1

pkt 3 k.p.c.) należy wyjaśnić, że powołana przez skarżącą dla jej uzasadnienia

uchwała z 26 kwietnia 2023 r., III PZP 6/22 − jest sprzeczna z art. 15zzs ust. 1

pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczegółowych rozwiązaniach związanych

z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób

zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, obowiązującym w dacie jej

wydania. Sąd Najwyższy nie ma kognicji do stwierdzania niezgodności ustaw

z Konstytucją. Na podstawie art. 188 pkt 1) Konstytucji RP jedynym uprawnionym

w tej mierze jest Trybunał Konstytucyjny, który orzeka w sprawach zgodności ustaw

i umów międzynarodowych z Konstytucją (tak postanowienie SN z 24 października

2024, I CSK 4000/23).

Z tych samych względów skarżąca nie zdołała wykazać, że skarga

kasacyjna jest oczywiście zasadna w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., chociaż

również sam wniosek o przyjęcie skargi na tej podstawie nie został przez skarżącą

I CSK 1787/25

4

należycie uzasadniony. Obowiązkiem skarżącej było przedstawienie

wyodrębnionego wywodu prawnego, w którym z powołaniem na argumenty

mieszczące się w zakresie kognicji Sądu Najwyższego, wykazałaby, że zachodzi

niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, bez konieczności głębszej analizy,

sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie podlegającymi różnej wykładni

i w wyniku takiego naruszenia prawa zapadło w drugiej instancji orzeczenie

oczywiście wadliwe. Tak się jednak nie stało.

Poza wymienionymi wyżej kwestiami, Sąd Najwyższy odniósł się również do

wskazania przez skarżącą potrzeby wykładni przepisów prawa budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1

pkt 2 k.p.c.). Przesłanka ta wymaga wszakże wykazania, jaki konkretny przepis

prawa, zastosowany w danej sprawie, jest przedmiotem rozbieżnej wykładni

w judykaturze sądowej i na czym rozbieżność ta polega, co wymaga przytoczenia

orzeczeń sądów wydanych w takich samych lub istotnie zbliżonych stanach

faktycznych, względnie, jaki konkretny przepis prawa, zastosowany w danej

sprawie, wymaga interpretacji ze strony Sądu Najwyższego, z czego potrzeba ta

wynika i z jakich powodów dotychczasowy dorobek doktryny i orzecznictwa jest

w tej mierze niewystarczający. Nieodzowne jest ponadto, podobnie jak w przypadku

przyczyny kasacyjnej określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., wykazanie związku

między oczekiwaną od Sądu Najwyższego wykładnią prawa a wynikiem

postępowania kasacyjnego (zob. postanowienia SN: z 15 października 2002 r.,

II CZ 102/02; z 29 lipca 2015 r., I CSK 980/14; z 19 czerwca 2018 r.,

IV CSK 56/18).

Analiza skargi kasacyjnej w odniesieniu do przesłanki z art. 3989 § 1

pkt 2 k.p.c. wskazuje, że skarżąca nie sporządziła w sposób prawidłowy

uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania w tym zakresie. Skarżąca

wskazała jeden przepis, a mianowicie art. 388 § 1 k.c., lecz uzasadnienie wniosku

zawierało jedynie zasygnalizowanie subiektywnych ocen powiązanych

z problematyką stosowania powołanego przepisu. Samo zaś wskazanie na

„rozbieżności piśmiennicze” bez konkretnych argumentów unaoczniających

problem stosowania przepisu, czynione bez przytoczenia wyroków, których

uzasadnienia zawierałyby wywody traktujące o stosowaniu naruszonego przepisu

I CSK 1787/25

5

w jednakowych lub zbliżonych stanach faktycznych w sposób odmienny, nie

pozwolił Sądowi Najwyższemu przychylić się do stanowiska, jakoby spełniona

została przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., gdyż nie sposób w uzasadnieniu

skarżącej doszukać się potwierdzających to twierdzeń.

Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania (art. 3989 § 1 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c.

w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c. oraz w zw. z § 2 pkt 6, § 10 ust. 4

pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r.

w sprawie opłat za czynności adwokackie.

Agnieszka Jurkowska-Chocyk

(AG)

[a.ł]