Kredyt we frankach bez źródła kursu: SN nie przyjął skargi banku i zasądził 2700 zł kosztów

Wyrokiem z 2 marca 2022 r., I C 79/21, Sąd Okręgowy w Gliwicach ustalił

nieważność umowy kredytu hipotecznego z 5 sierpnia 2008 roku łączącej strony

i w pozostałym zakresie powództwo oddalił.

Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Katowicach

oddalił apelację banku.

I CSK 1789/24

2

Sąd drugiej instancji ustalił, że 5 sierpnia 2008 r. powodowie zawarli

z poprzednikiem prawnym pozwanego banku umowę o kredyt hipoteczny,

indeksowany do CHF na sumę 120 000 zł na okres 360 miesięcy, oprocentowany

stawką LIBOR 3M. Umowa została sporządzona na podstawie wzorca banku,

wskazano w niej miedzy innymi, że kwota kredytu jest denominowana -

waloryzowana do CHF, kwota kredytu zostanie określona wg kursu kupna dewiz

zgodnie z Tabelą kursów obowiązującą w Banku w dniu wykorzystania kredytu, o

wysokości wykorzystanego kredytu wyrażonej w CHF, wysokości odsetek w okresie

karencji, wysokości rat kapitałowo-odsetkowych w ww. walucie bank poinformuje

kredytobiorcę w terminie 7 dni od dnia całkowitego wykorzystania kredytu na

zasadach określonych.

Spłata rat miała być dokonywana po uprzednim przeliczeniu wg kursu

sprzedaży dewiz dla CHF zgodnie z „Tabelą Kursów” obowiązującą w dniu spłaty.

Sąd Apelacyjny uznał klauzule waloryzacyjne w umowie za abuzywne, co

pociąga za sobą nieważność umowy w całości.

Pozwany bank wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze

względu na:

1) potrzebę wykładni art. 3851 § 1 i 2 k.c. dotyczące tego, czy w przypadku

stwierdzenia przez sąd, że uprawnienie banku do jednostronnego ustalania kursu

franka szwajcarskiego narusza rażąco interesy konsumenta i jest niezgodne

z dobrymi obyczajami: czy abuzywna jest wówczas wyłącznie Klauzula Kursowa

określająca sposób ustalenia wartości franka szwajcarskiego, czy też wszystkie

postanowienia dotyczące indeksacji kredytu, tj. Klauzula Kursowa jak i Klauzula

Ryzyka Walutowego stanowiąca, że wysokość zobowiązań z umowy kredytu

zależna jest od zmiennej na przestrzeni obowiązywania umowy wartości waluty

obcej;

2) wystąpienie w sprawie istotnych zagadnień prawnych:

a) czy na etapie oceny możliwości obowiązywania umowy po usunięciu

postanowienia abuzywnego, tj. na etapie, poprzedzającym etap zastępowania

postanowienia abuzywnego przepisem dyspozytywnym, dopuszczalne jest

ustalenie treści umowy (stosunku prawnego), w zakresie który był regulowany

I CSK 1789/24

3

przez abuzywną normę, na podstawie art. 65 § 1 i 2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw. z art.

41 p.w. lub art. 56 k.c. w zw. z art. 358 § 2 k.c. lub art. 56 k.c. i w związku z

generalną normą, zgodnie z którą wartość waluty obcej określa się według kursu

średniego NBP;

b) czy oceniając możliwości obowiązywania umowy kredytu indeksowanego

do franka szwajcarskiego, po usunięciu postanowienia abuzywnego zgodnie

z prawem krajowym, należy brać pod uwagę stan prawny z dnia zawarcia umowy,

dnia powstania sporu, czy dnia orzekania;

c) czy jeżeli bez abuzywnego postanowienia umowa kredytu indeksowanego

do franka szwajcarskiego nie może obowiązywać, to dochodzi do automatycznej

jego substytucji normą dyspozytywną, o ile tylko zastosowanie środków krajowych

zapewnia doprowadzenie do sytuacji, jaka miałby miejsce, gdyby umowa nie

zawierała tego abuzywnego postanowienia;

d) czy art. 358 § 2 k.c. stanowi szczegółowy przepis dyspozytywny, który

znajduje zastosowanie z mocy prawa (automatycznie) w miejsce abuzywnej

Klauzuli Kursowej określającej sposób ustalenia kursu franka szwajcarskiego, na

potrzeby operacji związanych z indeksowaniem przy wypłacie i przy spłacie

kredytu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Uchwałą pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP

25/22, do rangi zasady prawnej podniesiono tezy, iż:

1) w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub

denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie

prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów;

2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej

w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w

pozostałym zakresie.

I CSK 1789/24

4

Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 u.s.n.), uniemożliwiają

przyjęcie skargi kasacyjnej, gdyż wykluczają trwanie stosunku prawnego po

usunięciu z treści umowy źródła kursu walutowego. W celu uwzględnienia wniosku

o przyjęcie skargi do rozpoznania skarżący musiałby zakwestionować tezę Sądu

drugiej instancji o nieuczciwym charakterze przeliczników walutowych

ustanowionych w umowie lub zakwalifikowaniu umowy jako umowy kredytu

indeksowanego do waluty obcej.

W orzecznictwie jest utrwalona teza o niedopuszczalności stosowania

kursów walutowych ogłaszanych jednostronnie przez bank. Kurs walut obcych

ogłaszany przez bank na podstawie art. 111 ust. 1 pkt 4 pr.bank. wiąże klientów

banku przy dokonywaniu z bankiem czynności prawnych w okresie od ogłoszenia

kursu do ogłoszenia nowego kursu. Istotne jest tu jednak to, iż nie można umową

związać konsumenta kursami, które dopiero zostaną ogłoszone, a orzecznictwo

jednolicie uznaje takie związanie przyszłym kursem za niedozwolone.

Postanowienie o odesłaniu do tabeli kursowej banku, jako współokreślające

wysokość pozostałego do spłaty zadłużenia, czyli główne świadczenie

kredytobiorcy, co do zasady nie podlega ocenie w świetle art. 3851 § 1 k.c., lecz

tylko pod warunkiem, że postanowienie to zostało sformułowane w sposób

jednoznaczny. Utrwalona jest rozszerzająca wykładnia tego warunku jako

obejmującego nie tylko tekst warunku (jest jasne, co znaczy stosowanie kursu

ogłoszonego przez bank), lecz także mechanizm działania tego warunku. Aby

odesłanie było dozwolone, w umowie musiałyby zostać zawarte szczegółowe

zasady ustalania kursu tak, aby kredytobiorca sam mógł obliczyć ten kurs w danej

chwili. Ustalenie kursu tylko do wypłaty kredytu i usiłowanie związania

kredytobiorcy przyszłymi, jednostronnie ustalanymi kursami nie mogło być

skuteczne.

Problemów prawnych nie budzi art. 3851 § 1 i 2 k.c. – które postanowienia

charakterystyczne dla umów kredytów indeksowanych do franka szwajcarskiego są

abuzywne, tj. tylko klauzula kursowa czy także klauzula ryzyka walutowego. Skoro

będąc związanym uchwałą SN z 25 kwietnia 2024 r. Sąd Najwyższy w niniejszej

sprawie nie mógł uznać umowy kredytu za ważną, bezprzedmiotowe jest

rozważanie abuzywności części umowy w postaci mechanizmu indeksacji.

I CSK 1789/24

5

Należy przy tym zaznaczyć, że na podstawie art. 3852 k.c. dla stosowania

art. 3851 k.c. istotna jest chwila zawarcia umowy (uchwały w składzie 7 sędziów SN

z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2, z 7 maja 2021 r., III

CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56), a nie ewentualne, późniejsze zmiany

nieważnej umowy lub stanu prawnego (jak wejście w życie art. 69 ust. 3 pr.bank.),

chyba że przepisy przejściowe stanowiłyby o sanowaniu nieważnych umów.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.

oddalił wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania.

Na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. kredytobiorcom przysługuje od skarżącego

zwrot kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki

minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia

Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

(G.G.)

[SOP]