Sąd Najwyższy nie przyjął skargi kasacyjnej powoda w sporze o dobra osobiste z pozwanymi

1. Wyrokiem z 11 czerwca 2024 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku oddalił

apelację powoda O.L. od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku z 28 października

2022 r., w sprawie przeciwko B.K., A.S., J.J. i T. spółce akcyjnej w W. o ochronę

dóbr osobistych oraz orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego.

I CSK 1795/25

2

2. Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiódł powód,

wskazując na naruszenie art. 24 k.c.; art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 stycznia

1984 r. – Prawo prasowe (dalej: „pr.pras.”); art. 3271 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 391 §

1 k.p.c. oraz art. 387 § 21 pkt 1 i 2 k.p.c., a także art. 2352 § 1 pkt 5 k.p.c. w zw.

z art. 391 § 1 w zw. z art. 381 k.p.c.

3. Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując

się na występowanie w sprawie przesłanek określonych w art. 3989 § 1 pkt 1, 2 i 4

k.p.c.

Wskazał, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne dotyczące

problematyki dokonania naruszenia dóbr osobistych osoby fizycznej przez

zawoalowane, oparte na aluzjach sugestie co do odpowiedzialności za popełnienie

przestępstwa zlecenia zabójstwa oraz kierowania zorganizowaną grupą

przestępczą, niezawierające bezpośredniego przypisania sprawstwa takiej osobie,

niemniej jednak z zawarciem wielu sugestywnych zwrotów i retorycznych pytań

nasuwających odbiorcy, iż ta osoba fizyczna jest odpowiedzialna za rzeczone

przestępstwa.

W ocenie skarżącego zachodzi również potrzeba odpowiedzi na pytania:

- czy wobec dziennikarzy jednej z największych telewizji w kraju,

o ogólnopolskim zasięgu i zagranicznym kapitale, aktywnie zaangażowanej

w rozpowszechnianie określonej linii światopoglądowej i biorącej czynny udział

w sporach politycznych, nie należy stosować zaostrzonego rygoru szczególnej

staranności i rzetelności przy zbieraniu i wykorzystywaniu materiałów prasowych

oraz weryfikacji zgodności z prawdą uzyskiwanych informacji lub podawania ich

źródła, który to rygor wynika z art. 12 ust. 1 pkt 1 pr.pras.;

- czy można przyjąć, że przypisanie komuś skrajnie negatywnych cech

postępowania oraz osobowości, takich jak kierowanie i uczestnictwo

w przestępczości zorganizowanej, w tym przestępczości pseudokibiców, a także

wyznawanie i rozpowszechnianie poglądów totalitarnych, poprzez wyemitowanie

reportażu w ogólnopolskiej telewizji z udostępnieniem niemalże całego wizerunku,

danych osobowych oraz cech pozwalających na zidentyfikowanie danego

człowieka, znajduje uzasadnienie w ochronie interesu społecznego, jeżeli interes

I CSK 1795/25

3

ten nie został w ogóle przez dokonującego naruszenia sprecyzowany, a sądy obu

instancji dopuściły się rozbieżnych wniosków w tej kwestii, jednocześnie

samodzielnie kreując autorytatywne, oderwane od stanowiska strony pozwanej,

podstawy zastosowania przesłanki ekskulpacyjnej w postaci ochrony

uzasadnionego interesu społecznego.

Zdaniem skarżącego w sprawie zachodzi również potrzeba wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, tj. 24 k.c. oraz art. 12 ust. 1 pkt 1 pr.pras.

Skarżący podał nadto, że skarga kasacyjna jest oczywiście zasadna, z uwagi

na rażące braki uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego, które uniemożliwiają

odzwierciedlenie toku rozumowania Sądu drugiej instancji, pominięcie części

ustaleń faktycznych przy dokonywaniu subsumcji stanu faktycznego sprawy pod

przepisy prawa materialnego. Sąd Apelacyjny nie przedstawił również dowodów, na

których się oparł swoje rozstrzygnięcie, co stanowi oczywiste naruszenie art. 3271 §

1 pkt 1 k.p.c. oraz art. 387 § 21 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

4. Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach Kodeksu

postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na

ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości

orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także usunięcie z obrotu prawnego

orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście

wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń

umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji

skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona

w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi

kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony

wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie

służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej

jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest

usprawiedliwione.

I CSK 1795/25

4

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest

sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

w nawiązaniu do tych przesłanek (art. 3984 § 2 k.p.c.), gdyż tylko wówczas może

być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2 k.p.c. Rozstrzygnięcie

Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania wynika z oceny czy okoliczności powołane przez skarżącego

odpowiadają tym, o których mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.

Dla spełnienia wymagania z art. 3984 § 2 k.p.c. konieczne jest zawarcie

w skardze kasacyjnej odrębnego wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania,

zawierającego profesjonalny wywód prawny nawiązujący do wskazanych w art.

3989 § 1 k.p.c. przesłanek przedsądu ze wskazaniem, które z nich występują w

sprawie i z uzasadnieniem stanowiska skarżącego (postanowienie SN z 26 kwietnia

2006 r., II CZ 28/06). Ze względu na odmienny cel instytucji przedsądu i jej odrębne

oraz kwalifikowane przesłanki, wskazanie i uzasadnienie okoliczności decydujących

o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie może

polegać na odwołaniu się do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia.

W prawidłowo sporządzonej skardze kasacyjnej oba powyższe elementy muszą

pojawić się oddzielnie i autonomicznie. Sąd Najwyższy nie jest bowiem trzecią

instancją sądową i nie rozpoznaje sprawy, a jedynie skargę kasacyjną, będącą

szczególnym środkiem zaskarżenia, wnoszonym i rozpoznawanym nie tylko

w interesie skarżącego, ale przede wszystkim w interesie publicznym.

6. Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

jest zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego

wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno,

przede wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w

stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń

(postanowienie SN z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie zostać

przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi

I CSK 1795/25

5

Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej

subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (postanowienia SN:

z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02, i

z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08).

Skarżący nie sprostał powyższym wymaganiom.

Argumentacja sformułowana przez skarżącego w uzasadnieniu wniosku

o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania stanowi w istocie próbę

zaangażowania Sądu Najwyższego do kolejnej weryfikacji instancyjnej

prawidłowości dokonania przez Sąd drugiej instancji ustaleń faktycznych i oceny

prawnej w sprawie, co nie jest celem postępowania kasacyjnego i nie może

skutecznie usprawiedliwiać przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu

na przesłankę przedsądu, przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

Niezależnie od powyższego należy wskazać, że przedstawione w skardze

kwestie były już przedmiotem analizy. W orzecznictwie Sądu Najwyższego

wskazuje się, że granicę dla ochrony swobody wypowiedzi tworzy wymóg

rzetelności dziennikarskiej, zachowania wymogów dobrej sztuki i etyki zawodowej.

Dziennikarze korzystają z gwarancji umożliwiających im publikowanie informacji o

sprawach publicznie ważnych, pod warunkiem, że działają w dobrej wierze, na

ścisłej podstawie faktycznej i prawnej oraz zapewniają wiarygodną informację,

zgodnie z etyką dziennikarską (postanowienia SN z 28 maja 2024 r., I CSK

1630/23, i z 27 stycznia 2025 r., I CSK 4307/23; wyroki SN z 14 czerwca 2022 r., II

CSKP 435/22, i z 17 grudnia 2025 r., II CSKP 1226/24). Przesłanką żądania

ochrony dóbr osobistych jest bezprawność naruszenia dobra osobistego, przy czym

ciężar udowodnienia okoliczności faktycznych wyłączających bezprawność

spoczywa na tym, kto dopuścił się naruszenia (tzw. domniemanie bezprawności). W

przypadku wypowiedzi prasowej godzącej w dobre imię, okolicznością wyłączającą

bezprawność może być m.in. przeważający nad ochroną interesu prywatnego

interes publiczny, związany z korzystaniem ze swobody wypowiedzi. Oceniając zaś,

czy sytuacja taka ma miejsce, trzeba mieć na względzie, że zarówno swoboda

wypowiedzi (wolność prasy), jak i dobra osobiste podlegają ochronie. Żadna z tych

wartości nie ma rangi nadrzędnej, a potencjalny konflikt między nimi jest konfliktem

I CSK 1795/25

6

zasad, z których każda powinna być urzeczywistniona w możliwie najszerszym

zakresie, z uwzględnieniem prawnych i faktycznych uwarunkowań. Rozstrzygnięcie

tej kolizji (przyznanie pierwszeństwa jednej z zasad) jest możliwe tylko in casu

i wymaga każdorazowo rozważenia okoliczności konkretnego przypadku (wyrok SN

z 30 czerwca 2017 r., I CSK 603/16, OSNC-ZD 2018, nr 3, poz. 45; postanowienie

SN z 27 stycznia 2025 r., I CSK 4307/23).

W rozpoznawanej sprawie Sąd Apelacyjny wskazał, że sporny reportaż

został przygotowany przez zespół dziennikarzy śledczych. Dziennikarze na etapie

zbierania informacji, jak i na etapie wykorzystania zebranych materiałów, zachowali

wymaganą staranność i rzetelność, zapoznali się z licznymi publikacjami

dotyczącymi tematu podjętego w spornym materiale, powoda oraz charakteru

prowadzonej przez niego działalności, przeprowadzili rozmowy, zbadali dokumenty

urzędowe. Powód zaś uzyskał realną możliwość zajęcia stanowiska w sprawie.

Doprowadziło to Sąd drugiej instancji do wniosku, że przedstawione wypowiedzi

zawarte w materiale prasowym dotyczyły faktów i służyły społecznie

uzasadnionemu interesowi.

Skarżący nie zgadza się z powyższym i przedstawia własną ocenę

rozstrzygnięcia. Przedstawiona przez niego argumentacja jest ściśle związana

w okolicznościami rozpoznawanej sprawy, a skarżący dąży w istocie jedynie do

zanegowania stanowiska Sądu Apelacyjnego.

7. Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na

potrzebie wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.)

wymaga wykazania, jaki konkretny przepis prawa, zastosowany w danej sprawie,

jest przedmiotem rozbieżnej wykładni w judykaturze sądowej i na czym rozbieżność

ta polega, co wymaga przytoczenia orzeczeń sądów wydanych w takich samych lub

istotnie zbliżonych stanach faktycznych, względnie, jaki konkretny przepis prawa,

zastosowany w danej sprawie, wymaga interpretacji ze strony Sądu Najwyższego,

z czego potrzeba ta wynika i z jakich powodów dotychczasowy dorobek doktryny

i orzecznictwa jest w tej mierze niewystarczający. Nieodzowne jest ponadto,

podobnie jak w przypadku przyczyny kasacyjnej określonej w art. 3989 § 1 pkt 1

I CSK 1795/25

7

k.p.c., wykazanie związku między oczekiwaną od Sądu Najwyższego wykładnią

prawa a wynikiem postępowania kasacyjnego (postanowienia SN: z 15

października 2002 r., II CZ 102/02; z 29 lipca 2015 r., I CSK 980/14, i z 19 czerwca

2018 r., IV CSK 56/18).

Skarga kasacyjna nie zawiera argumentów świadczących o występowaniu

w sprawie przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.

Skarżący w ramach wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

wraz z uzasadnieniem ograniczył się do podania, że za występowaniem w sprawie

przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. przemawiają te same argumenty, jakie zostały

sformułowane w skardze dla wykazania przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Uszło

uwagi skarżącego, że każda z wymienionych przesłanek wymaga odrębnego

uzasadnienia. Powyższe dwie przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania są bowiem odmienne. Wprawdzie nie można wykluczyć sytuacji, w

której rozumowanie przedstawione przez stronę w celu ich wykazania będzie się w

jakiś sposób pokrywać, czy też się krzyżować, jednakże nie uwalnia to skarżącego

od obowiązku przedstawienia wyodrębnionego, samodzielnego wywodu

zawierającego argumenty zmierzające dla wykazania, że w sprawie występuje

istotne zagadnienie prawne oraz oddzielnego wywodu zmierzającego do

wykazania, że jednocześnie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

sądów.

Skarżący nie spełnił powyższego wymogu.

8. Odnosząc się do powołanej przez skarżącego oczywistej zasadności

skargi kasacyjnej, wskazać trzeba, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego

utrwalony jest pogląd, że uzasadnienie oczywistej zasadności skargi kasacyjnej,

jako przesłanki przyjęcia jej do rozpoznania, wymaga powołania się na

kwalifikowaną postać naruszenia zaskarżonym orzeczeniem przepisów prawa

materialnego lub procesowego oraz przeprowadzenia wywodu zmierzającego do

jego wykazania. Oczywistość naruszenia ma miejsce wówczas, gdy jest ono

widoczne prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez

potrzeby wchodzenia w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu

I CSK 1795/25

8

wchodzących w grę przepisów i doszukiwania się ich znaczenia. O przyjęciu skargi

kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje przy tym samo oczywiste naruszenie

konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego przez sąd, który wydał

zaskarżone orzeczenie, lecz sytuacja, w której spowodowało ono wydanie

oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet

oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (zob. orzecznictwo przytoczone w

motywach postanowienia SN z 6 listopada 2012 r., III SK 16/12).

Skarżący nie wykazał skutecznie, aby skarga kasacyjna była oczywiście

uzasadniona.

W orzecznictwie Sądu Najżywszego wskazuje się, że zarzut naruszenia

art. 3271 § 1 k.p.c. może być usprawiedliwiony tylko w tych wyjątkowych

okolicznościach, w których treść uzasadnienia wyroku uniemożliwia całkowicie

dokonanie oceny toku wywodu, który doprowadził do wydania orzeczenia, a także

w przypadku zastosowania prawa materialnego do niedostatecznie jasno

ustalonego stanu faktycznego (wyroki SN: z 7 października 2005 r., IV CK 122/05; z

28 listopada 2007 r., V CSK 288/07; z 21 lutego 2008 r., III CSK 264/07; z 2

czerwca 2011 r., I CSK 581/10; z 11 marca 2020 r., I CSK 585/18; z 24 września

2020 r., IV CSK 32/19, i z 13 maja 2021 r., V CSKP 101/21).

Analiza motywów zaskarżonego wyroku wskazuje, że Sąd Apelacyjny

szczegółowo rozważył postawione w apelacji zarzuty, które koncentrują się na

kwestionowaniu stanowiska Sądu pierwszej instancji. Okoliczności przedstawione

w skardze sprowadzają się do zaprezentowania przez skarżącego własnej oceny

sprawy, kwestionowania rozstrzygnięcia i przedstawienia go w subiektywnej opinii

skarżącego jako oczywiście niesprawiedliwego. Skarżący podważa w istocie

ustalony w sprawie stan faktyczny. Przypomnieć zatem należy, że w postępowaniu

kasacyjnym Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi

podstawę zaskarżonego orzeczenia, a podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być

zarzuty dotyczące ustalenia faktów i oceny dowodów (art. 3983 § 3

i art. 39813 § 2 k.p.c.). Skarżący, polemizując z ustaleniami i oceną dowodów,

zmierza w istocie do zniweczenia publicznoprawnej funkcji skargi i wydania

I CSK 1795/25

9

orzeczenia w interesie jednostkowym, w postępowaniu opartym na analizowaniu

przeprowadzonych przed Sądami meriti dowodów.

9. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn

uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności

nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 1 k.p.c.).

10. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 98 § 1,

11 i 3 k.p.c. oraz w związku z § 2 pkt 6, § 8 ust. 1 pkt 2 w zw. z ust. 2, a także § 10

ust. 4 pkt 2 i § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października

2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, z uwzględnieniem faktu

wniesienia w imieniu wszystkich pozwanych odpowiedzi jednej na skargę

kasacyjną.

Joanna Misztal-Konecka

(K.W.)

[a.ł]