Sąd Najwyższy podwyższył wynagrodzenie adwokatki z urzędu do 4050 zł plus VAT

Postanowieniem z 23 sierpnia 2022 r., sygn. akt I CSK 2889/22, wydanym w

sprawie z wniosku K.C. z udziałem M.Z. o podział majątku wspólnego, Sąd

Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (pkt 1) oraz

I CSK 1801/24

2

przyznał od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie

na rzecz adwokat A.W. kwotę 2 700 zł, powiększoną o należny podatek od towarów

i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej uczestnikowi z

urzędu w postępowaniu kasacyjnym (pkt 2). W uzasadnieniu jako podstawę

orzeczenia o kosztach wskazano § 16 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 8 w zw. z

§ 8 pkt 7 i § 4 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3

października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tekst jedn.

Dz.U. z 2019, poz. 18).

W piśmie z 3 czerwca 2024 r., które wpłynęło do Sądu Najwyższego 4

czerwca 2024 r., adwokat A.W., działająca jako pełnomocnik z urzędu uczestnika

postępowania prowadzonego przed Sądem Najwyższym pod sygn. akt I CSK

2889/22, na podstawie art. 4011 k.p.c. w zw. z art. 4161 k.p.c., wniosła o zmianę

(względnie uchylenie) rozstrzygnięcia o kosztach zawartego w postanowieniu Sądu

Najwyższego z 23 sierpnia 2022 r. poprzez przyznanie kwoty 4 050 zł plus VAT

zamiast kwoty 2 700 zł plus VAT.

W uzasadnieniu wniosku wskazała, że rozstrzygnięcie o kosztach

pełnomocnika z urzędu zostało oparte na przepisach rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb

Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z

urzędu, które następnie zostały uznane przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z

dnia 27 lutego 2024 r., SK 90/22, za niezgodne z Konstytucją RP w zakresie

przewidującym stawki niższe od stawek minimalnych określonych w

rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie

opłat za czynności adwokackie. Wskazała, iż okoliczność ta uzasadnia

zastosowanie art. 4161 k.p.c. oraz że wniosek został wniesiony w terminie.

Podniosła, że należne jej wynagrodzenie powinno zostać ustalone na podstawie §

2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w

sprawie opłat za czynności adwokackie przy zastosowaniu § 4 ust. 3

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I CSK 1801/24

3

Zgodnie z art. 4161 k.p.c., w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem

mogą być uchylone postanowienia niekończące postępowania w sprawie, jeżeli

zostały wydane na podstawie aktu normatywnego uznanego przez Trybunał

Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową

lub z ustawą. Przepisy o wznowieniu postępowania stosuje się odpowiednio.

Przepis ten znajduje zastosowanie także do postanowień dotyczących kosztów

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie przez pełnomocnika

ustanowionego z urzędu (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 21 marca 2013

r., II CZ 3/13 oraz z 22 maja 2025 r., I CSK 1780/24). Nie jest przeszkodą do jego

zastosowania okoliczność, że postępowanie kasacyjne nie zostało zakończone

wyrokiem, lecz postanowieniem o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 października 2024 r.,

I CSK 2908/23). Jakkolwiek art. 4161 k.p.c. przewiduje możliwość uchylenia takiego

postanowienia, w orzecznictwie przyjmuje się również dopuszczalność jego zmiany.

Uwzględnienie art. 359 § 2 i art. 403 § 4 k.p.c. uzasadnia bowiem wniosek, że w

tym trybie możliwa jest także zmiana prawomocnego postanowienia (por. m.in.

postanowienia Sądu Najwyższego z 24 stycznia 2013 r., II CO 64/12, z 24

października 2024 r., I CSK 2908/23, z 13 marca 2025 r., I CSK 1603/24, z 22 maja

2025 r., I CSK 1780/24, z 30 czerwca 2025 r., I CSK 941/24 oraz z 28 stycznia

2026 r., I CSK 1814/24).

Wniosek pełnomocnika z urzędu został wniesiony z zachowaniem terminu

określonego w art. 407 § 2 zdanie pierwsze w związku z art. 4161 k.p.c. Wyrok

Trybunału Konstytucyjnego z 27 lutego 2024 r., SK 90/22, został opublikowany w

Dzienniku Ustaw z 4 marca 2024 r. (poz. 300), natomiast wniosek wniesiono 4

czerwca 2024 r.

Podstawę wydania zawartego w pkt 2 postanowienia Sądu Najwyższego z

23 sierpnia 2022 r. rozstrzygnięcia o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej

udzielonej uczestnikowi z urzędu stanowiły przepisy rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb

Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z

urzędu. Wyrokiem z dnia 27 lutego 2024 r., SK 90/22, Trybunał Konstytucyjny

orzekł, że § 2 pkt 1 w zw. z § 4 ust. 1 tego rozporządzenia jest niezgodny z

I CSK 1801/24

4

Konstytucją RP w zakresie, w jakim określa opłaty stanowiące koszty nieopłaconej

pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu w wysokości niższej niż

stawki minimalne opłat określone dla adwokatów działających z wyboru. Mając na

względzie, że rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 postanowienia Sądu Najwyższego z

23 sierpnia 2022 r. zostało wydane na podstawie regulacji, której niezgodność z

Konstytucją została następnie stwierdzona wskazanym wyrokiem Trybunału

Konstytucyjnego, wydanym w składzie niewadliwym w świetle orzecznictwa

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (zob. wyrok tego Trybunału z 7 maja

2021 r., skarga nr 4907/18, Xero Flor przeciwko Polsce) i opublikowanym w

Dzienniku Ustaw, spełnione zostały przesłanki określone w art. 4161 k.p.c.,

uzasadniające zmianę tego rozstrzygnięcia. Nie było przy tym podstaw do ustalenia

wysokości należnego wynagrodzenia w sposób wykraczający poza zakres żądania

objętego wnioskiem. Pełnomocnik domagał się bowiem zmiany rozstrzygnięcia

przez przyznanie kwoty 4 050 zł, powiększonej o należny podatek od towarów i

usług, zamiast kwoty 2 700 zł powiększonej o ten podatek. W świetle wyroku

Trybunału Konstytucyjnego z 27 lutego 2024 r., SK 90/22, zasadne było

uwzględnienie wniosku przez podwyższenie przyznanego pełnomocnikowi

wynagrodzenia do kwoty objętej żądaniem, tj. 4 050 zł, powiększonej o należny

podatek od towarów i usług. Brak było przy tym podstaw do orzekania ponad

zgłoszone żądanie oraz do badania, czy pierwotnie przyjęta podstawa ustalenia

opłaty była prawidłowa także pod innymi względami. Z tych względów

postanowienie Sądu Najwyższego z 23 sierpnia 2022 r. w pkt 2 podlegało zmianie

przez przyznanie adwokat A.W. od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego

Warszawa-Praga w Warszawie kwoty 4 050 zł, podwyższonej o kwotę podatku od

towarów i usług w miejsce kwoty 2 700 zł powiększonej o ten podatek (§ 16 ust. 4

pkt 2 w zw. z § 2 pkt 1, § 4 ust. 1 i 3, § 8 pkt 6 i § 10 ust. 1 pkt 8 w zw. z § 24

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie

ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostkę samorządu terytorialnego kosztów

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, tekst jedn.

Dz.U. z 2026 r. poz. 87). O wysokości wynagrodzenia należnego pełnomocnikowi

orzeczono na podstawie przepisów obowiązującego w dacie orzekania

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r., które zgodnie z

I CSK 1801/24

5

jego § 24 znajduje zastosowanie również do spraw wszczętych i niezakończonych

przed dniem wejścia w życie tego aktu.

(A.G.)

[a.ł]