SN odmówił przyjęcia skargi banku w sprawie kredytu, koszty dla kredytobiorców

Pozwany Bank1 S.A. w W. (dalej: bank) wniósł skargę kasacyjną od wyroku

Sądu Apelacyjnego w Gdańsku, którym oddalono w zasadniczej części apelację

skarżącego od wyroku Sądu pierwszej instancji wydanego w sprawie o ustalenie i

zapłatę z powództwa M.K. i P.K.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Jako pierwszą przyczynę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

skarżący wskazał oczywistą zasadność skargi. Przedstawił przy tym wywód

nawiązujący do dwóch niezależnych wątków.

Po pierwsze, zdaniem banku w sprawie doszło do błędnego zastosowania

w sprawie przepisów dotyczących ochrony konsumentów (art. 3851 § 1 k.c.),

skutkującego oceną o niezwiązaniu stron całością zawartej przez nie umowy

kredytu, podczas gdy powodowie przeznaczyli rzekomo uzyskane od banku środki

na cele inwestycyjne, co świadczyć miało o niekonsumenckim charakterze kredytu.

Skarżący stwierdził również, że w efekcie doszło do naruszenia art. 5 k.c., gdyż

wytoczenie przez powodów powództwa w niniejszej sprawie stanowiło nadużycie

prawa podmiotowego i nie zasługiwało na ochronę prawną. W konsekwencji

zasadne było, zdaniem skarżącego, przyjęcie, że umowa kredytu nie miała

charakteru konsumenckiego, wobec czego nie należało stosować do niej

art. 3851 k.c.

Po drugie, w ocenie skarżącego w sprawie błędnie orzeczono o odsetkach

od kwoty stanowiącej równowartość nienależnego świadczenia ze strony powodów.

Bank nawiązał przy tym do koncepcji, zgodnie z którą w tzw. sprawach frankowych

roszczenie kondykcyjne konsumentów staje się wymagalne nie na zasadach

opisanych w art. 455 k.c., lecz po złożeniu przez nich przed sądem oświadczenia

w przedmiocie „objęcia dobrowolnym systemem ochrony konsumenckiej”

(s. 4 skargi kasacyjnej).

Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance

z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga wykazania niewątpliwej, widocznej prima facie

I CSK 1840/25

3

sprzeczności przyjętej przez Sąd drugiej instancji wykładni lub zastosowania prawa

z brzmieniem przepisów lub powszechnie przyjętymi regułami interpretacji prawa.

Wnoszący skargę powinien więc zawrzeć w uzasadnieniu wniosku wywód prawny

wyjaśniający, w czym wyraża się "oczywista zasadność" skargi i przedstawić

odpowiednie argumenty (zob. postanowienie SN z 5 września 2008 r., I CZ 64/08).

Do przyjęcia skargi do rozpoznania na podstawie wskazanej przyczyny

kasacyjnej nie jest wystarczające samo kwalifikowane naruszenie prawa przez Sąd

drugiej instancji. W art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. mowa bowiem o oczywistej zasadności

skargi, a nie o trafności zarzutu. Przytoczone przez skarżącego okoliczności

powinny zatem jednoznacznie wskazywać na to, że w zasadniczym postępowaniu

skarga kasacyjna zostanie rozstrzygnięta na korzyść strony, która ją wniosła

(zob. postanowienie SN z 10 maja 2019 r., I CSK 768/18).

Skarga kasacyjna banku nie jest oczywiście uzasadniona w opisanym

wyżej rozumieniu. Argumentacja banku nie świadczy bowiem o konieczności

uchylenia lub zmiany zaskarżonego orzeczenia ani w kwestii podstawowej

(nieważności umowy), ani w zakresie, w jakim zakwestionowane zostało

zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów odsetek za opóźnienie.

Odnośnie do przeznaczenia kredytu, to w sprawie ustalono, że został on

zaciągnięty na cele mieszkaniowe (s. 2 uzasadnienia wyroku SA). Okoliczność, że

w późniejszym czasie mieszkanie zostało wynajęte, nie ma znaczenia dla wyników

oceny prawnej – w świetle art. 221 k.c. istotne jest to, że w chwili zawierania umowy

powodowie dążyli do zaspokojenia własnych potrzeb mieszkaniowych.

Wspomniane ustalenie wiąże Sąd Najwyższy (art. 39813 § 2 k.p.c.) i nie może być

obecnie kwestionowane (art. 3983 § 3 k.p.c.).

Z kolei co się tyczy kwestii naruszenia art. 5 k.c., to stanowisko pozwanego

nie jest wewnętrznie spójne. Jeżeli powodowie nie byliby konsumentami, to nie

przysługiwałaby im ochrona z art. 3851 § 1 k.c.; w konsekwencji natomiast nie

byliby oni uprawnieni z tytułu roszczeń (praw podmiotowych), których dochodzenie

mogłoby być poddane ocenie pod kątem nadużycia prawa podmiotowego. Z kolei

posiadanie przez powodów statusu konsumentów oznacza, że wspomniane

roszczenia im przysługują. Nie wyklucza to wprawdzie uznania, że dochodzenie

I CSK 1840/25

4

ochrony prawnej jest przejawem nadużycia prawa podmiotowego (roszczenia), lecz

w oczywisty sposób nadużycie takie nie może polegać na korzystaniu z roszczeń

z uwagi na „niekonsumencki charakter umowy kredytu”. U podstaw tego wariantu

oceny prawnej leży bowiem założenie, że powodowie są konsumentami,

a w konsekwencji taki właśnie, czyli konsumencki, charakter ma również zawarta

przez nich umowa kredytu.

Kwestia odsetek od należności głównej została rozstrzygnięta przez Sąd

Apelacyjny w sposób zbieżny z tym, jaki dominuje w aktualnym orzecznictwie.

Zostało już bowiem wyjaśnione, że koncepcja, zgodnie z którą znaczenie dla

powstania lub wymagalności roszczenia konsumenta miałyby mieć pouczenia

udzielane wierzycielowi w toku procesu przez sąd, względnie oświadczenia

konsumenta, nie znajduje uzasadnienia w prawie polskim (zob. postanowienie

SN z 30 kwietnia 2026 r., I CSK 1709/25). Koncepcja ta została również stanowczo

odrzucona w orzecznictwie TSUE (zob. wyrok TSUE z 7 grudnia 2023 r.,

C-140/22).

Jako drugą przyczynę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania bank

wskazał występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego

(art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.). Natura tej przyczyny kasacyjnej była już przedmiotem

licznych wypowiedzi Sądu Najwyższego i została szczegółowo omówiona m.in.

w postanowieniu SN z 30 grudnia 2024 r., I CSK 3562/23, wydanym w sprawie

z udziałem pozwanego.

Choć sformułowane na s. 5 pytanie dotyczące problematyki kredytów

powiązanych z kursem waluty obcej jest obiektywnie istotne, a dawniej

rzeczywiście budziło poważne wątpliwości, to obecnie należy uznać je za

wyjaśnione – w kierunku odmiennym od oczekiwanego przez pozwanego – dzięki

uchwale Sądu Najwyższego – Izby Cywilnej – z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22.

Wobec braku podstaw do podjęcia działań unormowanych w art. 88 § 1 u.s.n., przy

rozpoznawaniu niniejszej sprawy Sąd Najwyższy pozostaje przy tym, na mocy

art. 87 § 1 u.s.n., związany stanowiskiem wyrażonym w sentencji tego orzeczenia.

We wspomnianej uchwale szeroko umotywowano zajęte w niej stanowiska;

powtarzanie tej argumentacji należy ocenić jako zbędne. W związku z treścią

I CSK 1840/25

5

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania należy jedynie podkreślić, że

w razie uznania wskazanego przez bank postanowienia umownego za

niedozwolone nie istnieje możliwość zastąpienia postanowienia umowy kursem

rynkowym (postulowanym przez skarżącego kursem średnim NBP) lub

zastosowania art. 358 § 2 k.c., a w konsekwencji, wobec takiej niemożliwości,

powstaje stan niezwiązania stron umową także w pozostałym zakresie.

Kierując się przedstawionymi względami, Sąd Najwyższy uznał, że

z motywów skargi kasacyjnej nie wynika, by zachodziły przyczyny określone

w art. 3989 § 1 k.p.c., co uzasadniało odmowę przyjęcia tej skargi do rozpoznania.

O kosztach orzeczono zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy, ich

wysokość ustalając na podstawie § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za

czynności radców prawnych.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 3989 § 1 k.p.c., orzeczono, jak

w sentencji postanowienia.

Beata Janiszewska

[J.T.]

[SOP]