Adwokat z urzędu dostanie 4050 zł zamiast 2700 zł za pomoc w kasacji

Pismem z 3 czerwca 2024 r. adwokat J.M., pełnomocnik z urzędu powódki

N.K. w postępowaniu kasacyjnym zakończonym postanowieniem Sądu

Najwyższego z 10 czerwca 2022 r. (sygn. akt I CSK 896/22), wniósł o zmianę

I CSK 1852/24

2

zawartego w tym postanowieniu rozstrzygnięcia o kosztach postępowania poprzez

przyznanie na jego rzecz dodatkowej kwoty 1 350 zł, powiększonej o podatek VAT,

tytułem nieopłaconych kosztów pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu w

postępowaniu kasacyjnym.

W uzasadnieniu wskazał, że podstawę wniosku stanowi wyrok Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 27 lutego 2024 r., SK 90/22, w którym stwierdzono

niezgodność § 2 pkt 1 w związku z § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb

Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z

urzędu z Konstytucją w zakresie, w jakim przepisy te określały opłaty za pomoc

prawną udzieloną z urzędu w wysokości niższej niż stawki minimalne przewidziane

w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w

sprawie opłat za czynności adwokackie. Wywodził, że wobec treści powołanego

wyroku Trybunału Konstytucyjnego zasadne jest wyrównanie przyznanego mu

wynagrodzenia do wysokości wynikającej ze stawek minimalnych określonych w

rozporządzeniu w sprawie opłat za czynności adwokackie. Wskazał ponadto, że w

trybie art. 4161 k.p.c. dopuszczalna jest zmiana prawomocnego postanowienia, a

wniosek został wniesiony w terminie. Należne mu wynagrodzenie powinno

odpowiadać 75% stawki minimalnej przewidzianej dla pełnomocnika, który nie

reprezentował strony w postępowaniu przed sądem drugiej instancji, co przy

uwzględnieniu wartości przedmiotu zaskarżenia oznacza kwotę 4 050 zł.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4161 k.p.c., w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem

mogą być uchylone postanowienia niekończące postępowania w sprawie, jeżeli

zostały wydane na podstawie aktu normatywnego uznanego przez Trybunał

Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową

lub z ustawą. Przepisy o wznowieniu postępowania stosuje się odpowiednio.

Przepis ten znajduje zastosowanie także do postanowień dotyczących kosztów

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie przez pełnomocnika

ustanowionego z urzędu (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 21 marca 2013

r., II CZ 3/13 oraz z 22 maja 2025 r., I CSK 1780/24). Nie jest przeszkodą do jego

I CSK 1852/24

3

zastosowania okoliczność, że postępowanie kasacyjne nie zostało zakończone

wyrokiem, lecz postanowieniem o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 października 2024 r.,

I CSK 2908/23). Jakkolwiek art. 4161 k.p.c. przewiduje możliwość uchylenia takiego

postanowienia, w orzecznictwie przyjmuje się również dopuszczalność jego zmiany.

Uwzględnienie art. 359 § 2 i art. 403 § 4 k.p.c. uzasadnia bowiem wniosek, że w

tym trybie możliwa jest także zmiana prawomocnego postanowienia (por. m.in.

postanowienia Sądu Najwyższego z 24 stycznia 2013 r., II CO 64/12, z 24

października 2024 r., I CSK 2908/23, z 22 maja 2025 r., I CSK 1780/24, z 30

czerwca 2025 r., I CSK 941/24 oraz z 28 stycznia 2026 r., I CSK 1814/24).

Wniosek pełnomocnika powódki został wniesiony z zachowaniem terminu

określonego w art. 407 § 2 zdanie pierwsze w związku z art. 4161 k.p.c. Wyrok

Trybunału Konstytucyjnego z 27 lutego 2024 r., SK 90/22, opublikowano w

Dzienniku Ustaw z 4 marca 2024 r. (poz. 300), natomiast wniosek wniesiono 3

czerwca 2024 r.

Postanowieniem z 10 czerwca 2022 r., którym odmówiono przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania (pkt 1), Sąd Najwyższy przyznał adwokatowi J.M. od

Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Katowicach kwotę 2 700 zł, powiększoną

o kwotę podatku od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej

udzielonej powódce z urzędu w postępowaniu kasacyjnym (pkt 2). Przyznane

wynagrodzenie odpowiadało stawce przewidzianej w obowiązującym wówczas

rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie

ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej

przez adwokata z urzędu. Mając na względzie, że zawarte w tym postanowieniu

rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej

powódce z urzędu zostało wydane pod rządem regulacji, której niezgodność z

Konstytucją została następnie stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem

z 27 lutego 2024 r., SK 90/22, wydanym w niewadliwym składzie w świetle

orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (zob. wyrok tego Trybunału

z 7 maja 2021 r., skarga nr 4907/18, Xero Flor przeciwko Polsce) i opublikowanym

w Dzienniku Ustaw, wniosek należało uznać za zasadny. Spełnione zostały zatem

I CSK 1852/24

4

przesłanki określone w art. 4161 k.p.c., uzasadniające zmianę zawartego w

postanowieniu Sądu Najwyższego z 10 czerwca 2022 r. rozstrzygnięcia o kosztach.

O wysokości wynagrodzenia należnego pełnomocnikowi należało orzec na

podstawie przepisów obowiązującego w dacie orzekania rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb

Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy

prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tekst jedn.: Dz.U. z 2026 r., poz. 87),

a nie na podstawie wskazywanego przez wnioskodawcę rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności

adwokackie. Stosownie do § 24 rozporządzenia z dnia 14 maja 2024 r., jego

przepisy mają zastosowanie także do spraw wszczętych i niezakończonych przed

dniem wejścia w życie tego aktu. Wartość przedmiotu zaskarżenia wskazana w

skardze kasacyjnej wynosiła 163 000 zł, co uzasadnia zastosowanie § 8 pkt 6 tego

rozporządzenia. Ponieważ pełnomocnik nie reprezentował powódki w

postępowaniu przed sądem drugiej instancji, należna opłata wynosi 75% stawki

określonej w § 8 pkt 6 (§ 16 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia), tj. 4 050 zł, podwyższonej

o należny podatek od towarów i usług.

Z tych względów postanowienie Sądu Najwyższego z 10 czerwca 2022 r. w

punkcie drugim podlegało zmianie przez przyznanie adwokatowi J.M. od Skarbu

Państwa – Sądu Apelacyjnego w Katowicach kwoty 4 050 zł, podwyższonej o

kwotę podatku od towarów i usług, w miejsce kwoty 2 700 zł powiększonej o

należny podatek od towarów i usług (§ 16 ust. 4 pkt 2 i § 4 ust. 1 i 3 i § 8 pkt 6 w

zw. z § 24 powołanego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja

2024 r.).

(A.G.)

[a.ł]