Sąd Najwyższy nie przyjął skargi redaktora w sporze o sprostowanie

Wyrokiem z 14 stycznia 2025 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie oddalił

apelację pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 2 października

2024 r., którym uwzględniono powództwo o sprostowanie informacji zawartych

w oznaczonym materiale prasowym poprzez opublikowanie we wskazany

w sentencji sposób wskazanego w nim oświadczenia.

W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do

rozpoznania, pozwany wskazał przyczynę kasacyjną określoną w art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I CSK 1856/25

2

Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady

od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących

dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują

pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1

k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy

w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga

kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie

przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości,

wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w

interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i

stosowania prawa. Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z

uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.).

We wnioskach skargi kasacyjnej skarżący wniósł o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania bowiem w sprawie występuje istotne zagadnienie

prawne, nadto skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (punkt V petitum

skargi kasacyjnej). Jednocześnie w uzasadnieniu wniosku odwoływał się jedynie do

przyczyny kasacyjnej z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. (punkt 2 uzasadnienia skargi

kasacyjnej – „Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania - oczywista

zasadność skargi”), co uzasadniało przyjęcie, że w okolicznościach sprawy

skarżący jako przyczynę kasacyjną przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

wskazywał jedynie jej oczywistą zasadność.

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., jeżeli zachodzi

niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez konieczności głębszej analizy,

sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie podlegającymi różnej wykładni

(zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16,

niepubl.) i w wyniku takiego naruszenia prawa zapadło w drugiej instancji

orzeczenie oczywiście wadliwe. O przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie

I CSK 1856/25

3

decyduje samo oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub

procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, lecz sytuacja, w której

naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob.

np. postanowienia Sądu Najwyższego z 15 października 2015 r., III CSK 198/15,

niepubl.; z 13 kwietnia 2016 r., V CSK 622/15, niepubl.; z 2 czerwca 2016 r.,

III CSK 113/16, niepubl.; z 27 października 2016 r., III CSK 217/16, niepubl.;

z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.; z 7 marca 2018 r., I CSK 664/17,

niepubl.; z 18 kwietnia 2018 r., II CSK 726/17, niepubl.; z 5 października 2018 r.,

V CSK 168/18, niepubl.).

Skarżący nie wykazał, by zaskarżone orzeczenie było dotknięte tego rodzaju

nieprawidłowościami.

Argumentacja wniosku powiązana z zarzutem naruszenia art. 193 § 1 w

związku z art. 187 k.p.c. i z art. 31a ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. prawo

prasowe (dalej - „Prawo Prasowe”) nie przekonuje już z tego względu, że

przedmiotem rozważań obu Sądów była zasadność żądania zawartego w

powództwie głównym sformułowanym przez powódkę. W razie zgłoszenia kilku

roszczeń, w tym roszczenia głównego i ewentualnego, sąd orzeka o roszczeniu

ewentualnym tylko w razie oddalenia roszczenia zgłoszonego jako główne.

Zważywszy, że do wydania tego rodzaju rozstrzygnięcia nie doszło w sprawie, zaś

skarżący nie starał się nawet wykazać we wniosku, jaki wpływ na wynik sprawy ma

kwestia dopuszczalności zgłoszenia przez powoda roszczeń ewentualnych, które

nie były przedmiotem rozstrzygnięcia w sprawie, nie sposób uznać, że skarżący

wykazał oczywistą zasadność skargi kasacyjnej.

Skarżący podniósł również we wniosku, że orzekające w sprawie Sądy

zaprezentowały interpretację nadmiernie rozszerzającą treść przepisów Prawa

Prasowego w przedmiocie publikacji sprostowania także w zakresie rozumienia

pojęcia „rzeczowości” sprostowania, jak i możliwości ingerencji sądu w treść

sprostowania, rozumienia „faktów” podlegających sprostowaniu oraz publikacji

sprostowania potwierdzającego część informacji zawartych w materiale prasowym.

Zdaniem skarżącego w sprawie doszło do naruszenia art. 32 ust. 5 Prawa

Prasowego przez uznanie, że zakaz ingerencji w treść sprostowania nie dotyczy

I CSK 1856/25

4

sądu orzekającego w sprawie o nakazanie publikacji sprostowania, tymczasem

dyspozycja zawarta w art. 32 ust. 5 Prawa Prasowego ma zastosowanie także do

sądu orzekającego w sprawach o nakazanie opublikowania sprostowania, bowiem

rolą sądu jest jedynie sprawdzenie (zweryfikowanie) zasadności decyzji redaktora

naczelnego o odmowie publikacji określonego sprostowania w kształcie, w jakim

zostało ono nadesłane do redakcji w terminie przewidzianym w prawie prasowym,

wskutek czego ingerencja w treść sprostowania dopuszczalna jest wyjątkowo, w

uzasadnionych przypadkach, po uzyskaniu zgody zainteresowanego i może mieć

wyłącznie wymiar czysto techniczny, polegający na poprawieniu błędów

ortograficznych czy gramatycznych, usunięcia fragmentów niezgodnych z prawem -

obelżywych, obraźliwych naruszających dobra osobiste. W konsekwencji pozwany,

jak i Sąd rozpoznający sprawę, nie był uprawniony do ingerencji w treść

sprostowania ponad możliwość poprawienia błędów interpunkcyjnych

występujących w Sprostowaniu. Sąd nie posiadał uprawnienia do tak daleko idącej

ingerencji w treść sprostowania, żeby uczynić je odpowiadającym przepisom Prawa

Prasowego. W związku z tym odmowa publikacji Sprostowania była uzasadniona, a

powództwo winno zostać oddalone.

Ponadto, zdaniem pozwanego, Sąd Apelacyjny dopuścił się szeregu

naruszeń art. 31a ust. 1 w związku z art. 33 ust. 1 pkt 1) Prawa Prasowego przez

jego niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji uznanie, że żądanie sprostowania

jest uzasadnione, bowiem Sprostowanie jest rzeczowe i odnosi się do faktów.

Skarżący podniósł, że zdanie nr 1 merytorycznej części Sprostowania jest

nierzeczowe, bowiem nie dotyczy informacji stanowiących główny przekaz

materiału prasowego. Z kolei zdanie nr 2 merytorycznej części Sprostowania jest

nierzeczowe w części, w jakiej informuje o nabyciu akcji, bowiem materiał prasowy

nie informuje o „nabyciu”, tylko o „zgromadzeniu” akcji. Ponadto, zdanie nr 2

merytorycznej części Sprostowania nie odnosi się do faktów, ale do wypowiedzi

ocennej. Użyte w materiale prasowym pojęcie „znaczący" oznacza „odgrywający

ważną rolę”, „ważny”, „kluczowy” i jest pojęciem wartościującym, zaś sprostowaniu

może podlegać jedynie wypowiedź odnosząca się do faktów, a nie wypowiedź

ocenna.

I CSK 1856/25

5

Niezależnie od powyższego, pozwany podniósł, że skarga kasacyjna jest

uzasadniona również z uwagi na naruszenie przez Sąd II instancji art. 31a ust. 1

w związku z art. 33 ust. 1 pkt 1) Prawa Prasowego przez jego niewłaściwe

zastosowanie i w konsekwencji uznanie, że żądanie sprostowania jest

uzasadnione, bowiem „ (…) sformułowane przed publikacją materiału audialnego

oświadczenie powodowej spółki, przywołane w spornym materiale prasowym, (...),

nie odnosiło się do fragmentów publikacji, których sprostowania powódka obecnie

żąda, ponieważ przed umieszczenia tych publikacji na portalu, powódka nie została

zapoznana z jej treścią a zatem nie mogła odnieść się do kwestionowanych w

ramach niniejszego procesu sformułować (strona 25 uzasadnienia Wyroku Sądu II

instancji)” a zatem „brak było uzasadnienia dla przyjęcia za słuszne stanowiska

pozwanego, że w spornym materiale prasowym przytoczono komunikat zarządu

powódki, przygotowany jeszcze przed datą publikacji i tym samym została

zrealizowana zasada „audiatur et altera pars” (strona 25 uzasadnienia Wyroku

Sądu II instancji), podczas gdy stanowisko powódki przedstawione w materiale

prasowym dotyczy meritum sprawy, zaś zasada „audiarur et altera pars” została

zrealizowana, gdyż odbiorcy mieli możliwość zapoznania się z jej stanowiskiem.

Skarżący podniósł, że nie można uznać za słuszne stanowiska Sądu II instancji, że

jedynie uprzednie zapoznanie zainteresowanego z treścią materiału prasowego

przed jego opublikowaniem, uzyskanie i opublikowanie alternatywnej wersji zdarzeń

od zainteresowanego, uchyla możliwość publikacji sprostowania materiału

prasowego. Nie zawsze bowiem takie działanie jest możliwe zarówno ze względu

na warunki techniczne, jaki i na ewentualne spodziewane reakcje

zainteresowanego wobec planowanej publikacji.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że sąd może uwzględnić

powództwo o sprostowanie materiału prasowego przez ograniczenie tekstu

sprostowania zgłoszonego redaktorowi naczelnemu - z pominięciem fragmentów

niespełniających kryteriów z art. 33 ust. 1 pkt 1, 4 i 5 Prawa Prasowego - jeżeli nie

jest to sprzeczne z wolą powoda. Niedopuszczalne jest uzupełnienie tekstu

sprostowania przez sąd orzekający, dopuszczalne jest natomiast wykreślenie przez

sąd pewnych elementów sprostowania - poszczególnych słów, fraz lub nawet

zdania, gdyż odpowiada to uwzględnieniu powództwa w części (zob. np. wyrok

I CSK 1856/25

6

Sądu Najwyższego z 12 stycznia 2017 r., I CSK 61/16, niepubl.; wyrok Sądu

Najwyższego z 6 listopada 2020 r., I CSK 728/18, OSNC 2021, nr 6, poz. 43 i

powołane tam judykaty). Uwzględniając zakres i przedmiot dokonanych w

oświadczeniu wykreśleń zarzuty dotyczące niedopuszczalnej ingerencji w treść

sprostowania nie uzasadniały w sprawie oczywistej zasadności skargi kasacyjnej.

O oczywistej zasadności skargi kasacyjnej nie przekonuje również

argumentacja wniosku dotycząca braku rzeczowości sprostowania oraz objęcia nim

okoliczności ocennej.

W orzecznictwie wyjaśniono, że treścią sprostowania można objąć także

fakty nieprawdziwe albo nieścisłe, które wprost nie zostały wskazane w materiale

prasowym, ale które można wywieść na podstawie możliwej, racjonalnej oceny

innych wskazanych w materiale prasowym faktów (zob. np. wyrok Sądu

Najwyższego z 3 grudnia 2021 r., I CSKP 126/21, OSNC-ZD 2023, nr 1, poz. 11;

wyrok Sądu Najwyższego z 4 października 2019 r., I CSK 416/18, niepubl.). Jak

zauważył Sąd Apelacyjny, sam pozwany twierdził, że analizowany materiał

audiowizualny traktuje o zaskakującym, gwałtownym wzroście cen akcji powódki E.

S.A. W konsekwencji poszukiwanie źródeł tego faktu, w sytuacji, gdy - zdaniem

autora materiału - nie było ku temu uzasadnienia, ponieważ spółka przyniosła w

I kwartale […] r. stratę aż na poziomie […], a nadto rozpoczęto proces jej

restrukturyzacji, Sąd Apelacyjny uznał za odnoszące się do głównego przekazu

materiału, traktującego o nieuzasadnionym wzroście cen jej akcji wobec jej trudnej

sytuacji finansowej i tym samym nie stanowiące jedynie informacji pobocznej.

Stwierdził bowiem, że z punktu widzenia rzeczowości sprostowania, istotnym jest

przekazanie odbiorcy stanowiska E. S.A., iż we wskazanym w materiale okresie

spółka ta nie odnotowała straty a wręcz przeciwnie - osiągnęła zysk na poziomie

[…] i nie rozpoczęto wobec niej postępowania restrukturyzacyjnego, ponieważ

informacja ta uzasadnia wniosek o wzroście cen jej akcji, co z kolei stanowiło

motyw przewodni opublikowanego […] r. materiału audiowizualnego. Skarżący nie

przedstawił we wniosku żadnych argumentów pozwalających oceniać powyższe

stanowisko jako wadliwe, a tym bardziej wadliwe w stopniu oczywistym, a zatem

prowadzącym do wydania oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Takich

argumentów nie przedstawił również na uzasadnienie tezy, że nierzeczowe było

I CSK 1856/25

7

posłużenie się w sprostowaniu zwrotem „nabycia” akcji w sytuacji, gdy materiał

prasowy posługiwał się zwrotem ich „zgromadzenia”, ani w celu wykazania

oczywistej nieprawidłowości stanowiska Sądu Apelacyjnego, zgodnie z którym

sformułowanie dotyczące „znaczącej” liczby akcji ma co do zasady wymiar ocenny,

niemniej w okolicznościach rozpatrywanej sprawy odnosiło się także do faktów,

ponieważ wskazywało na pewną skonkretyzowaną liczbę akcji spółki, pozwalającą

np. na przejęcie kontroli na spółką.

Argumentacja wniosku dotycząca naruszenia art. 31a ust. 1 w zw. z art. 33

ust. 1 pkt 1 Prawa Prasowego pomija, że Sąd Apelacyjny nie wyraził stanowiska, iż

jedynie uprzednie zapoznanie zainteresowanego z treścią materiału prasowego

przed jego opublikowaniem, uzyskanie i opublikowanie alternatywnej wersji zdarzeń

od zainteresowanego, uchyla możliwość publikacji sprostowania materiału

prasowego, tylko wskazał, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy sposób

prezentacji w spornym materialne stanowiska powódki był dla przeciętnego

odbiorcy nieczytelny, ono samo zaś nie odnosiło się do fragmentów publikacji,

których sprostowanie było przedmiotem żądania zgłoszonego w sprawie, gdyż

powódka nie mogła odnieść się do kwestionowanych sformułowań, skoro nie znała

ich treści i zagadnienia objęte żądaniem sprostowania nie zostały jej przed

publikacją przedstawione. Zatem także w powyższym zakresie wniosek nie zawiera

argumentów przemawiających za oczywistą zasadnością skargi kasacyjnej.

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł,

jak w sentencji.

Roman Trzaskowski

(K.L.)

I CSK 1856/25

8

[a.ł]