Sąd Najwyższy nie przyjął skargi kasacyjnej powoda w sporze o ochronę dóbr osobistych

W skardze kasacyjnej wywiedzionej od wyroku Sądu Apelacyjnego

w Białymstoku z 26 lipca 2024 r. powód wniósł o przyjęcie skargi do rozpoznania

na podstawie art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Skarżący podniósł, że naruszenie fundamentalnej zasady postępowania

cywilnego - zasady swobodnej oceny dowodów - przez Sąd Okręgowy i uznanie

I CSK 1870/25

2

jego rozstrzygnięcia i argumentacji przez Sąd Apelacyjny za prawidłowe każą

podać w wątpliwość czy w miejsce swobodnej oceny dowodów nie dokonano oceny

dowolnej, sprzecznej z zasadami doświadczenia życiowego i logiki. Błędy

proceduralne (choćby w odniesieniu do analizy akt postępowania dyscyplinarnego

w kontekście braku zaprzeczenia - w toku procesu - że pozwany mógł użyć

podobnych do zarzucanych słów) pociągnęły za sobą także naruszenia przepisów

prawa materialnego.

Ponadto Sądy rozpatrując kwestię naruszenia dóbr osobistych powoda, brały

wyłącznie pod uwagę kontekst i podłoże sprawy niejako po stronie pozwanego

(składanie pism procesowych niezależnie od swojego pełnomocnika, kierowanie

do niego rozmaitych żądań, wyrażanie niezadowolenia ze sposobu prowadzenia

sprawy przez pełnomocnika), pomijając bagatelizując status pozwanego

(wykonywanie zawodu zaufania publicznego, wymóg zachowania profesjonalizmu

i traktowania z szacunkiem wszystkich - niezależnie od statusu - klientów).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania

lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Mając powyższe na względzie podkreślić należy, że cel wymagania

przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez

prawidłowe powołanie i wyczerpujące uzasadnienie istnienia przesłanek

o charakterze publicznoprawnym, które - zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. - będą mogły

stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej

do rozpoznania.

W tym kontekście zauważyć trzeba, że wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej

do rozpoznania wraz z uzasadnieniem jest odrębną konstrukcyjnie i funkcjonalnie

częścią skargi (art. 3984 § 2 k.p.c.) i nie jest rzeczą Sądu Najwyższego

poszukiwanie w innych częściach wniesionego środka prawnego argumentów

na uzasadnienie podniesionych w nim twierdzeń (zob. postanowienia SN:

I CSK 1870/25

3

z 22 kwietnia 2015 r., IV CSK 613/14 oraz z 30 maja 2001 r., III CZ 36/01, OSNC

2002, nr 2, poz. 22).

Powołanie się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c.) stawia skarżącemu szczególnie wysokie wymagania. Zgodnie z utrwalonym

orzecznictwem Sądu Najwyższego, podzielanym przez doktrynę, oczywista

zasadność skargi oznacza, że dla przeciętnego prawnika podstawy wskazane

w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie. Sytuacja taka będzie miała

miejsce tylko wtedy, gdy bez wątpienia wystąpiły zarzucane uchybienia, jest pewne,

że miały one wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia albo podniesione we

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania argumenty oczywiście

uzasadniają zasadność wniesionego środka prawnego. Oczywiste jest przy tym

tylko to, co można dostrzec od razu - bez potrzeby głębszej analizy

czy przeprowadzenia wnikliwych badań lub dociekań. Innymi słowy, podnoszone

uchybienia muszą mieć kwalifikowany charakter i być dostrzegalne na pierwszy

rzut oka - już nawet przy pobieżnej lekturze skargi (zob. m.in. postanowienia SN:

z 27 kwietnia 2006 r., I CZ 15/06; z 7 maja 2010 r., V CSK 459/09; z 15 czerwca

2018 r., III CSK 38/18; z 17 grudnia 2019 r., IV CSK 307/19, z 28 stycznia 2022 r.,

I CSK 584/22; z 7 czerwca 2023 r., I CSK 742/23; z 20 października 2023 r., I CSK

1673/23).

Podkreślenia wymaga, że przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. obejmuje

jedynie uchybienia przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym

sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej, o charakterze elementarnym, które

polegają w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu

oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną

w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie

obowiązywał względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu

w ustalonym stanie faktycznym.

Należy też wskazać, że zgodnie z powszechnie aprobowanym

w orzecznictwie i nauce prawa stanowiskiem, o przyjęciu skargi kasacyjnej

do rozpoznania w związku z wystąpieniem przyczyny kasacyjnej z art. 3989 § 1

pkt 4 k.p.c. nie decyduje per se nawet oczywiste naruszenie konkretnego przepisu,

I CSK 1870/25

4

lecz jego skutek polegający na wydaniu oczywiście nieprawidłowego orzeczenia,

które nie może się ostać (zob. np. postanowienie SN z 1 grudnia 2023 r., I CSK

5300/22 i przywołane tam orzecznictwo).

Skarżący nie przedstawił przekonujących od razu, widocznych prima facie,

twierdzeń wykazujących racje podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce

i zaskarżeniu.

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

powód nie wskazał – co jest konieczne – konkretnych przepisów, których

naruszenie spowodowało wydanie oczywiście wadliwego orzeczenia. Bez

znaczenia jest przy tym, że skarżący w ramach podstaw wniesionego środka

prawnego zarzucił naruszenie określonych regulacji prawa procesowego

i materialnego. Jak zostało to już podniesione nie jest rzeczą Sądu Najwyższego

poszukiwanie w innych częściach skargi kasacyjnej argumentów na uzasadnienie

przyjęcia jej do rozpoznania.

W konsekwencji nie można przyjąć, że wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej

do rozpoznania wyjaśnia, dlaczego zaskarżone orzeczenie jest oczywiście

nieprawidłowe i naruszenie jakich przepisów – o charakterze elementarnym,

wywarło taki skutek.

W zakresie w jakim powód we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej

do rozpoznania zarzuca dokonanie przez sądy meriti dowolnej oceny dowodów,

sprzecznej z zasadami doświadczenia życiowego i logiki należy wskazać,

że kwestionowanie oceny dowodów dokonanej przez sądy powszechne wykracza

poza granice kontroli dokonywanej przez Sąd Najwyższy w postępowaniu

kasacyjnym (art. 3983 § 3 k.p.c. oraz art. 39813 § 2 k.p.c.). Jeżeli wniosek

o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania opiera się na krytyce oceny dowodów

dokonanej przez sąd drugiej instancji, to z tej przyczyny skargi kasacyjnej

nie można uznać za oczywiście uzasadnionej (zob. m. in. postanowienie SN z

8 grudnia 2022 r., I CSK 2280/22).

Uzasadnienie przedmiotowego wniosku stanowi w istocie polemikę

z ustaleniami faktycznymi i oceną prawną Sądu drugiej instancji oraz próbę

zaangażowania Sądu Najwyższego do kolejnej weryfikacji zaskarżonego

I CSK 1870/25

5

orzeczenia na wzór kontroli instancyjnej, co nie jest jednak celem postępowania

kasacyjnego i nie może skutecznie uzasadniać wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania ze względu na przesłankę przedsądu przewidzianą

w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. (zob. postanowienie SN z 25 marca 2026 r., I CSK

277/25).

W sprawie nie zachodzi także nieważność postępowania, którą Sąd

Najwyższy bierze pod rozwagę - w granicach zaskarżenia - z urzędu (art. 39813

§ 1 k.p.c.).

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł,

jak w sentencji.

O wynagrodzeniu należnym pełnomocnikowi powoda tytułem nieopłaconej

pomocy prawnej udzielonej skarżącemu w postępowaniu kasacyjnym z urzędu

orzeczono na podstawie § 2 pkt 1, § 4 ust. 1 i 3 i § 8 pkt 6 w zw. z § 16 ust. 4 pkt 2

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie

ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu.

Maciej Kowalski

(a.z.)

[SOP]