Spór o nieważność kredytu z upadłym bankiem toczy się dalej z udziałem syndyka

Wyrokiem z 31 maja 2022 r., I C 1595/21, Sąd Okręgowy w Katowicach

ustalił nieważność umowy kredytu hipotecznego indeksowanego do CHF, zawartej

13 sierpnia 2008 r. przez powodów z pozwanym bankiem, zasądził od banku na

rzecz powodów łącznie 145 379,32 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od

18 czerwca 2021 r. i w pozostałej części żądanie zapłaty oddalił.

I CSK 1892/24

2

W toku postępowania apelacyjnego 20 lipca 2023 r. Sąd Rejonowy dla m.st.

Warszawy w Warszawie wydał postanowienie o ogłoszeniu upadłości pozwanego

banku

Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Katowicach

oddalił apelację w części dotyczącej ustalenia.

Sąd drugiej instancji ustalił, że 13 sierpnia 2008 strony zawarły umowę

kredytu na sumę 150 922,53 zł indeksowanego kursem CHF, jako równowartość

78 769,59 CHF. Rzeczywista równowartość w CHF miała zostać określona po

wypłacie kredytu. Spłata kredytu miała nastąpić w 360 miesięcznych ratach.

Rzeczywista wysokość rat kapitałowo-odsetkowych miała zostać określona

w harmonogramie spłat. W dniu wypłaty kredytu suma wypłaconych środków miała

być przeliczana na CHF według kursu kupna walut określonego w tabeli kursów

obowiązującego w dniu uruchomienia środków. Wysokość zobowiązania miała być

ustalana jako równowartość spłaty wyrażonej w CHF, po jej przeliczeniu według

kursu sprzedaży walut określonego w bankowej tabeli kursów walut dla kredytów

dewizowych oraz indeksowanych kursem walut obcych do CHF obowiązującego w

dniu spłaty.

Na podstawie aneksu z 30 czerwca 2010 r. kredytobiorcy mieli odroczone

raty kredytu w okresie 24 miesięcy. W okresie od 23 września 2008 r. do 22 marca

2021 r. kredytobiorcy uiścili na rzecz banku 145 379,32 zł.

Sąd drugiej instancji wskazał, że w umowie będącej przedmiotem niniejszej

sprawy bank w sposób jednostronny oznaczał kurs waluty właściwej do wyliczenia

zobowiązania kredytobiorcy. Z treści umowy nie wynikały zaś ani obiektywne, ani

weryfikowalne oznaczenia tego kursu. Przedmiotowa umowa nie była negocjowana

indywidualnie, zawiera postanowienia naruszające w sposób rażący interesy

konsumenta i jest sprzeczna z dobrymi obyczajami.

W ocenie Sądu drugiej instancji nie ma możliwości utrzymania umowy po

wyeliminowaniu postanowień abuzywnych. Przedmiotowa umowa jest

bezskuteczna na skutek zastosowania przez bank niedozwolonych postanowień

umownych.

I CSK 1892/24

3

Syndyk masy upadłości banku wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania ze względu na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia

prawnego: czy postępowanie sądowe z powództwa kredytobiorcy o ustalenie

nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu waloryzowanego (indeksowanego

albo denominowanego) do waluty obcej, wytoczone przeciwko upadłemu bankowi

(kredytodawcy), jest sprawą „o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy

upadłości" w rozumieniu art. 145 ust. 7 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo

upadłościowe (pr.upadł.) i tym samym podlega zawieszeniu na podstawie art. 174

§ 1 pkt 4 lub art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 i art. 145 ust. 1 pr.upadł.

do czasu rozpoznania zgłoszenia wierzytelności na liście wierzytelności lub,

odpowiednio, odmowy uwzględnienia wierzytelności na liście i wyczerpania trybu

określonego ustawą.

Syndyk masy upadłości banku wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania również z uwagi na istnienie potrzeby wykładni przepisów prawnych:

art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 i w zw. z art. 145 ust. 1 pr.upadł. oraz

art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 w zw. z art. 145 ust. 1 pr.upadł.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 144 ust. 1 pr.upadł. po ogłoszeniu upadłości postępowania

sądowe, administracyjne lub sądowoadmimstracyjne dotyczące masy upadłości

mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko memu.

Postępowanie o ustalenie nieważności umowy kredytu nie jest postępowaniem

dotyczącym wierzytelności, o którym mowa w art. 145 pr.upadł., dlatego należało je

podjąć i dalej prowadzić.

Takie stanowisko potwierdza również uchwała Sądu Najwyższego

z 19 września 2024 r., III CZP 5/24: „postępowanie sądowe z powództwa

kredytobiorcy będącego konsumentem o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego

z umowy kredytu, prowadzone przeciwko bankowi, co do którego w toku

postępowania ogłoszono upadłość, nie jest sprawą „o wierzytelność, która podlega

zgłoszeniu do masy upadłości” w rozumieniu art. 145 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego

I CSK 1892/24

4

2003 r. Prawo upadłościowe, a tym samym może być podjęte z chwilą ustalenia

osoby pełniącej funkcję syndyka”.

W uchwale tej wskazano również, że niewskazanie w art. 145 ust. 1 pr.upadł.

wprost spraw o ustalenie nie powinno skłaniać do rozszerzającego rozumienia

pojęcia „postępowania sądowego […] o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do

masy upadłości”, w celu objęcia tą kategorią spraw również żądań z art. 189 k.p.c.

Postępowanie upadłościowe, którego istotnym elementem jest sporządzenie listy

wierzytelności zaspokajanych z masy upadłości, zasadniczo nie stwarza

zainteresowanym możliwości dochodzenia roszczenia procesowego o ustalenie

istnienia lub nieistnienia prawa lub stosunku prawnego. Na rzecz wniosku, że

sprawy te pozostają poza zakresem zastosowania art. 145 ust. 1 pr.upadł., wobec

czego prowadzone w nich postępowania powinny być podejmowane z chwilą

ustalenia osoby syndyka, przemawia więc także ten argument, że w przeciwnym

razie zagrożeniu ulegałoby prawo stron do sądu. Podmioty poszukujące ochrony

prawnej w sprawach o ustalenie nie miałyby bowiem możliwości uzyskania tej

ochrony – co najmniej do czasu wyczerpania trybu zgłoszenia wierzytelności,

pozostającej w takim związku z żądaniem z art. 189 k.p.c., że ustalenie istnienia lub

nieistnienia określonego prawa lub stosunku prawnego mogłoby przekładać się na

ocenę podstaw umieszczenia danej, zgłoszonej wierzytelności na liście.

To właśnie korelacja art. 145 ust. 1 pr.upadł. z ustaleniem listy

wierzytelności, wyrażająca istotę i funkcję przywołanego przepisu, stanowi o

fundamentalnej różnicy między sprawami o ustalenie i sprawami o zasądzenie. W

razie wystąpienia z żądaniem zasądzenia sensem tamowania rozpoznania sprawy

w postępowaniu prowadzonym na zasadach ogólnych jest możliwość dochodzenia

ochrony prawnej w procedurze związanej z ustaleniem listy wierzytelności. Zbieżne

rozwiązanie nie zostało przewidziane dla żądania ustalenia prawa lub stosunku

prawnego, które nie ma swego odpowiednika w toku sporządzania listy

wierzytelności. W konsekwencji sprawa z art. 189 k.p.c. może toczyć się na

zasadach ogólnych, tyle że z udziałem syndyka a nie samego upadłego.

I CSK 1892/24

5

Na marginesie należy zauważyć, że skoro wyrok Sądu Apelacyjnego nie

rozstrzygał o całej apelacji pozwanego, to miał charakter wyroku częściowego, co

winno znaleźć swoje odzwierciedlenie w nazwie wyroku.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.

oddalił wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania.

Na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. powodom przysługuje od skarżącego zwrot

kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki

minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia

Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

(G.G.)

[a.ł]