Adwokat z urzędu dostanie 5400 zł zamiast 3600 zł, bez zwrotu kosztów

I CSK 1904/24

2

W piśmie z 3 czerwca 2024 r., nadanym 4 czerwca 2024 r. w urzędzie

pocztowym, doprecyzowanym na skutek wezwania Sądu Najwyższego pismem z

23 czerwca 2026 r., adwokat M.W., działający jako pełnomocnik z urzędu pozwanej

A.W. w postępowaniu prowadzonym przed Sądem Najwyższym pod sygnaturą III

CSK 213/20, na podstawie art. 4011 w zw. z art. 4161 k.p.c., wniósł o zmianę

rozstrzygnięcia o kosztach zawartego w pkt 1 postanowienia Sądu Najwyższego z

6 sierpnia 2021 r. oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm

przepisanych.

W uzasadnieniu wniosku wskazał, że rozstrzygnięcie o kosztach

pełnomocnika z urzędu zostało oparte na przepisach rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb

Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z

urzędu, które następnie zostały uznane przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z

dnia 27 lutego 2024 r., SK 90/22, za niezgodne z Konstytucją RP w zakresie

przewidującym stawki niższe od stawek minimalnych określonych w

rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie

opłat za czynności adwokackie. Wywodził, że okoliczność ta uzasadnia

zastosowanie art. 4161 k.p.c. i zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia o kosztach

przez ustalenie należnego mu wynagrodzenia według stawek wynikających z

rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r., tj. w kwocie 5 400 zł powiększonej o

podatek od towarów i usług.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4161 k.p.c., w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem

mogą być uchylone postanowienia niekończące postępowania w sprawie, jeżeli

zostały wydane na podstawie aktu normatywnego uznanego przez Trybunał

Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową

lub z ustawą. Przepisy o wznowieniu postępowania stosuje się odpowiednio.

Przepis ten znajduje zastosowanie także do postanowień dotyczących kosztów

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie przez pełnomocnika

ustanowionego z urzędu (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 21 marca 2013

r., II CZ 3/13 oraz z 22 maja 2025 r., I CSK 1780/24). Nie jest przeszkodą do jego

I CSK 1904/24

3

zastosowania okoliczność, że postępowanie kasacyjne nie zostało zakończone

wyrokiem, lecz postanowieniem o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 października 2024 r.,

I CSK 2908/23). Jakkolwiek art. 4161 k.p.c. przewiduje możliwość uchylenia takiego

postanowienia, w orzecznictwie przyjmuje się również dopuszczalność jego zmiany.

Uwzględnienie art. 359 § 2 i art. 403 § 4 k.p.c. uzasadnia bowiem wniosek, że w

tym trybie możliwa jest także zmiana prawomocnego postanowienia (por. m.in.

postanowienia Sądu Najwyższego z 24 stycznia 2013 r., II CO 64/12, z 24

października 2024 r., I CSK 2908/23, z 22 maja 2025 r., I CSK 1780/24, z 30

czerwca 2025 r., I CSK 941/24 oraz z 28 stycznia 2026 r., I CSK 1814/24).

Wniosek pełnomocnika pozwanej został wniesiony z zachowaniem terminu

określonego w art. 407 § 2 zdanie pierwsze w związku z art. 4161 k.p.c. Wyrok

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 lutego 2024 r., SK 90/22, opublikowano w

Dzienniku Ustaw z 4 marca 2024 r. (poz. 300), zaś wniosek wniesiono 4 czerwca

2024 r. (data nadania w placówce pocztowej operatora wyznaczonego, k. 6 akt

Sądu Najwyższego).

Postanowieniem z 6 sierpnia 2021 r., którym odmówiono przyjęcia skargi

kasacyjnej pozwanej do rozpoznania, Sąd Najwyższy przyznał adwokatowi M.W.

od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Krakowie kwotę 3 600 zł, podwyższoną

o należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy

prawnej udzielonej pozwanej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym (pkt 1), a w pkt

2 zasądził od pozwanej na rzecz powódek kwotę 5 400 zł tytułem zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego. Przyznane pełnomocnikowi wynagrodzenie

odpowiadało stawce przewidzianej w obowiązującym wówczas rozporządzeniu

Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez

Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z

urzędu. Mając na względzie, że zawarte w pkt 1 tego postanowienia rozstrzygnięcie

w przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej pozwanej z

urzędu zostało wydane pod rządem regulacji, której niezgodność z Konstytucją

została następnie stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 27 lutego

2024 r., SK 90/22, wydanym w składzie niewadliwym w świetle orzecznictwa

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (zob. wyrok tego Trybunału z 7 maja

I CSK 1904/24

4

2021 r., skarga nr 4907/18, Xero Flor przeciwko Polsce) i opublikowanym w

Dzienniku Ustaw, wniosek w zakresie żądania zmiany rozstrzygnięcia zawartego w

pkt 1 postanowienia należało uznać za zasadny. Spełnione zostały zatem

przesłanki określone w art. 4161 k.p.c., uzasadniające zmianę zawartego w pkt 1

postanowienia z 6 sierpnia 2021 r. rozstrzygnięcia o kosztach. Nie było jednak

podstaw do ustalenia wysokości należnego wynagrodzenia bezpośrednio na

podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r.

w sprawie opłat za czynności adwokackie. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 27

lutego 2024 r., SK 90/22, nie wyeliminował bowiem z porządku prawnego

odrębności regulacji dotyczącej kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielanej z

urzędu, lecz zakwestionował jedynie takie ukształtowanie tych kosztów, które

przewidywało stawki niższe niż stawki minimalne należne adwokatom działającym z

wyboru. Wprawdzie Trybunał Konstytucyjny wskazał w uzasadnieniu tego wyroku

(vide pkt 7), że od dnia jego publikacji przy zasądzaniu kosztów pomocy prawnej

udzielonej z urzędu zastosowanie będą mieć stawki minimalne określone w

rozporządzeniu z dnia 22 października 2015 r., stanowisko to odnosiło się jednak

do stanu prawnego istniejącego bezpośrednio po publikacji wyroku. W dacie

rozpoznania niniejszego wniosku (26 czerwca 2026 r.) kwestie te były już

uregulowane w obowiązującym rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 14

maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostkę

samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez

adwokata z urzędu (tekst jedn. – obecnie Dz.U. z 2026 r., poz. 87). Rozpoznanie

wniosku zgłoszonego na podstawie art. 4161 k.p.c. prowadziło do ponownego

rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów po wyeliminowaniu z porządku prawnego

normy stanowiącej podstawę wcześniejszego orzeczenia, a zatem o wysokości

należnego wynagrodzenia należało orzec przy uwzględnieniu aktualnego stanu

prawnego (por. art. 316 § 1 k.p.c.). Wartość przedmiotu zaskarżenia wskazana w

skardze kasacyjnej wynosiła 250 000 zł, co uzasadnia zastosowanie § 8 pkt 7 tego

rozporządzenia.

Z tych względów wniosek o zmianę rozstrzygnięcia w zakresie przyznanych

kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu podlegał uwzględnieniu

w jego granicach przy zastosowaniu stawki określonej w § 8 pkt 7 w zw. z § 16 ust.

I CSK 1904/24

5

4 pkt 2 aktualnego rozporządzenia, podwyższonej o należny podatek od towarów i

usług. Z tych względów postanowienie Sądu Najwyższego z 6 sierpnia 2021 r. w

punkcie pierwszym podlegało zmianie przez przyznanie adwokatowi M.W. od

Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Krakowie kwoty 5 400 zł, podwyższonej o

kwotę podatku od towarów i usług, w miejsce kwoty 3 600 zł podwyższonej o

należny podatek od towarów i usług (§ 16 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 1, § 4 ust. 1 i

3 i § 8 pkt 7 w zw. z § 24 powołanego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z

dnia 14 maja 2024 r.).

Wniosek o zwrot kosztów postępowania zainicjowanego pismem

procesowym z 3 czerwca 2024 r. podlegał natomiast oddaleniu. W sprawie, której

przedmiotem jest przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z

urzędu, w tym również w postępowaniu wszczętym na podstawie art. 4161 k.p.c.,

chodzi o relację pomiędzy Skarbem Państwa a profesjonalnym pełnomocnikiem

występującym we własnym imieniu i na własną rzecz (por. m.in. uchwałę Sądu

Najwyższego z 13 stycznia 2017 r., III CZP 87/16, oraz postanowienie Sądu

Najwyższego z 22 maja 2025 r., I CSK 1780/24 i z 30 czerwca 2025 r., I CSK

941/24). Profesjonalny pełnomocnik nie świadczy w tej sprawie pomocy prawnej z

urzędu ani też nie reprezentuje strony, dla której został ustanowiony, lecz działa w

imieniu własnym. Wnioskodawca nie wykazał zarazem, aby w postępowaniu

wywołanym wnioskiem doszło do powstania kosztów mogących podlegać zwrotowi

od Skarbu Państwa na podstawie art. 98 § 2 k.p.c.

(A.G.)

[a.ł]