Spór o nieważność kredytu frankowego z bankiem w upadłości nie podlega zgłoszeniu do masy

Pozwem skierowanym przeciwko G. S.A. w W. (następca prawny G. S.A. w

K. – […] Oddział w Ł.), powódka – A. P. domagała się, w szczególności, ustalenia

nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu hipotecznego nr

[…] indeksowanego do waluty obcej (CHF) zawartej 12 sierpnia 2006 r. pomiędzy

I CSK 1927/25

2

powódką, a G. S.A. w K. – […] Oddział w Ł. (obecnie G. S.A. z siedzibą w W.)

wobec nieważności umowy ze skutkiem ex tunc; zasądzenia od pozwanego na

rzecz powódki - (tytułem nadpłaty tj. różnicy między świadczeniem nienależnie

spełnionym przez powódkę od dnia zawarcia umowy, tj. 12 sierpnia 2006 r. do dnia

14 kwietnia 2023 r. w wykonaniu nieważnej umowy, a wierzytelnością Banku

tytułem zwrotu kapitału kredytu) - kwoty 81125,69 zł wraz z odsetkami ustawowymi

za opóźnienie liczonymi od 30 maja 2023 r. do dnia zapłaty. Powódka tytułem

uzasadnienie swojego żądania powołała się na nieważność zawartej pomiędzy

stronami umowy kredytu hipotecznego, który został jej udzielony zasadniczo na

pokrycie części kosztów budowy lokalu mieszkalnego nr […], realizowanego przez

dewelopera w K. przy ul. N., a ponadto na sfinansowanie składek

ubezpieczeniowych, ze względu na zawarcie w jej treści klauzul abuzywnych,

dotyczących głównych świadczeń stron w zakresie, w jakim zapisy umowy

odwoływały się do tabeli kursów Banku przy ustalaniu wysokości zobowiązania

powódki. Powódka zarzuciła, że przez takie sformułowanie umowy nie miała w

ogóle możliwości ustalenia rozmiaru swojego długu zaś publikowane kursy walut

zależały wyłącznie od woli pozwanego.

Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie postanowieniem z 20 lipca

2023 r., ogłosił upadłość G. S.A. z siedzibą w W. i wyznaczył syndyka masy

upadłości. Sąd Okręgowy w Krakowie postanowieniem z 10 sierpnia 2023 r.

zawiesił postępowanie w sprawie, w zakresie powództwa o zapłatę, a w zakresie

powództwa o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego postanowił o prowadzeniu

postępowania z udziałem Syndyka masy upadłości G. S.A. w upadłości z siedzibą

w W. w miejsce dotychczasowego pozwanego G. S.A. w restrukturyzacji w W.

Pozwany - Syndyk masy upadłości G. S. A. w upadłości dwukrotnie

nieskutecznie wnosił o zawieszenie postępowania do czasu prawomocnego

wyczerpania trybu związanego z ustaleniem listy wierzytelności w postępowaniu

upadłościowym G. S.A. w upadłości i ostatecznie wniósł, między innymi, o

oddalenie powództwa w całości.

W wyniku rozpoznania sprawy Sąd Okręgowy w Krakowie wyrokiem

częściowym z 4 października 2023 r. ustalił, że pomiędzy powódką A. P. oraz

pozwanym Syndykiem masy upadłości G. S.A. w upadłości z siedzibą w W. nie

I CSK 1927/25

3

istnieje stosunek prawny wynikający z umowy kredytu hipotecznego nr […]

indeksowanego do waluty obcej z 12 września 2006 r. zawartej pomiędzy powódką

oraz G. S.A. w K. – […] Oddział w Ł.

Apelację od powyższego wyroku Sądu I instancji wniósł pozwany,

zaskarżając go w całości i zarzucając Sądowi Okręgowemu w Krakowie

nierozpoznanie istoty sprawy oraz naruszenie wyszególnionych przepisów

postępowania i przepisów prawa materialnego. We wnioskach skarżący domagał

się, między innymi, uwzględnienie apelacji w całości; zmiany zaskarżonego wyroku

poprzez oddalenie powództwa w całości, względnie, uchylenia zaskarżonego

wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w

Krakowie.

Sąd II instancji, rozpoznając apelację strony pozwanej uznał za własne

stwierdzenia Sądu Okręgowego w Krakowie, w szczególności w zakresie, w jakim

ustalił sposób zawarcia umowy i uznał brak związania powódki abuzywnymi

postanowieniami umowy dotyczącymi klauzuli walutowej i ryzyka walutowego oraz

brak możliwości utrzymania umowy w mocy, a w konsekwencji ustalenie

nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z zawartej pomiędzy stronami 12

września 2006 r. spornej umowy kredytu hipotecznego. Sąd odwoławczy, w

szczególności, uznał podniesione zarzuty apelacji za nietrafione, gdyż nie budziło

wątpliwości, iż kwestionowane postanowienia umowne miały charakter abuzywny,

w konsekwencji, w tym zakresie rozważania Sądu Okręgowego zasługiwały na

aprobatę. Sąd Apelacyjny w Krakowie podkreślił, między innymi, że wyeliminowanie

z łączącej strony spornej umowy kredytowej jej niedozwolonych postanowień

wymagało oceny czy umowa w pozostałym zakresie jest możliwa do utrzymania. W

rezultacie, w ocenie Sądu II instancji, oczywista okazała się konkluzja, że eliminacja

postanowienia umownego zawierającego klauzulę indeksacyjną prowadzić będzie

do upadku spornej umowy w całości, przy czym na podstawie pozostałych

postanowień umowy nie jest możliwe określenie praw i obowiązków stron. Po

wyeliminowaniu klauzul indeksacyjnych utrzymanie umowy o charakterze

zamierzonym przez strony nie było możliwe, co przemawiało za jej całkowitą

nieważnością. Następnie Sąd II instancji ustosunkował się także do zarzutu braku

interesu prawnego powódki w żądaniu ustalenia nieistnienia stosunku prawnego

I CSK 1927/25

4

wynikającego z umowy kredytu hipotecznego. Jak przyjął Sąd II instancji samo

wydanie wyroku zasądzającego roszczenie na rzecz powodów, nie usunie

niepewności w aspekcie innych możliwych roszczeń banku wykraczających poza

skutki dokonanego zatrzymania. Istnieje więc interes prawny w ustaleniu, skoro

uwzględnienie powództwa stworzy stabilną podstawę do dalszych rozliczeń

pomiędzy stronami.

Ostatecznie Sąd Apelacyjny w Krakowie dnia 17 października 2024 r. wydał

wyrok częściowy, w zakresie roszczenia o ustalenie, oddalając apelację Syndyka

masy upadłości G. S.A. (w upadłości) w W.

Pozwany - Syndyk masy upadłości G S.A. (w upadłości) w W. - skargą

kasacyjną zaskarżył wyrok częściowy Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 17

października 2024 r., w całości. Skargę tę oparł na zarzutach naruszenia przepisów

postępowania, tj.: art. 180 § 1 pkt 5 lit b k.p.c. w zw. z art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c. w zw.

z art. 144 ust. 1 i 2 ustawy Prawo Upadłościowe („pr. up.”) i art. 145 ust. 1 pr. up. w

zw. z art. 263 i art. 236 § 1 i 4 pr. up. oraz art. 179 § 3 zd. 1 k.p.c. i art. 391 §1

k.p.c.; art. 316 §1 w zw. z art. 391 §1 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 pr. up., art. 145

ust. 1 pr. up. i art. 263 pr. up. oraz na zarzutach naruszenia przepisów prawa

materialnego, tj.: art. 84 ust. 1 pr. up.; art. 145 ust. 1 pr. up.; art. 58 § 1 w zw. z art.

69 ust. 1 i 2 pr. bank, oraz art. 3531 k.c.

Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na to,

że w sprawie występuje istotne zagadnienia prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.),

sprowadzające się do pytania: „Czy postępowanie sądowe z powództwa

kredytobiorcy o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu

waloryzowanego (indeksowanego albo denominowanego) do waluty obcej,

wytoczone przeciwko upadłemu bankowi (kredytodawcy), jest sprawą „o

wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości”, w rozumieniu art. 145

ust. 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (dalej: „pr. upadł.”) i tym

samym podlega zawieszeniu na podstawie art. 174 § 1 pkt 4 lub art. 177 § 1 pkt 1

k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 i w zw. z art. 145 ust. 1 pr. upadł. do czasu

rozpoznania zgłoszenia wierzytelności na liście wierzytelności lub odpowiednio,

odmowy uwzględnienia wierzytelności na liście i wyczerpania trybu określonego

ustawą?” oraz z uwagi na to, że istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych

I CSK 1927/25

5

wywołujących poważne wątpliwości i rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989

§ 1 pkt 2 k.p.c.), tj.: art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 i w zw. z art. 145

ust. 1 pr. upadł. oraz art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 w zw. z art. 145

ust. 1 pr. upadł. Odnośnie do sformułowanego zagadnienia prawnego skarżący

przeprowadził wywód prawny, którym, w szczególności, stwierdził, że

rozstrzygnięcie powyższej kwestii, położy kres istotnym wątpliwościom dotyczącym

wykładni przepisów prawa, czy postępowanie w sprawie o ustalenie nieważności

umowy kredytu lub niektórych jej postanowień podlega zawieszeniu do czasu

rozpoznania zgłoszenia wierzytelności na liście wierzytelności na podstawie art.

174 § 1 pkt 4 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 i w zw. z art. 145 ust. 1 pr. upadł.

(ewentualnie na podstawie art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 w zw. z

art. 145 ust. 1 pr. upadł.) - i może być podjęte przeciwko syndykowi dopiero w

przypadku, gdy w postępowaniu upadłościowym wierzytelność wynikająca z tego

powództwa po wyczerpaniu trybu określonego ustawą nie zostanie umieszczona na

liście wierzytelności. Jak wskazał skarżący powyższe zagadnienie prawne jest

konsekwencją zasadniczych wątpliwości sądów odnośnie do definicji, celów oraz

wzajemnego stosunku postępowania procesowego i postępowania upadłościowego,

które dotyczą kwestii interesu prawnego powodów w uzyskaniu orzeczenia przed

sądem procesowym w trakcie toczącego się postępowania upadłościowego. W

ocenie skarżącego nie wywołuje wątpliwości okoliczność, że w sprawie o zapłatę z

umowy kredytu waloryzowanego do waluty obcej, jaką kredytobiorca wytoczy

przeciwko upadłemu bankowi, postępowanie powinno być zawieszone do czasu

rozpoznania zgłoszenia wierzytelności na liście wierzytelności lub, odpowiednio,

odmowy uwzględnienia wierzytelności na liście i wyczerpania trybu określonego

odpowiednią ustawą i potem, stosownie do rezultatu postępowania upadłościowego

w tym zakresie, albo umorzone na podstawie art. 355 § 1 k.p.c., albo podjęte i

kontynuowane z udziałem syndyka masy upadłości. W dalszej kolejności pozwany

Syndyk stwierdził, że postępowanie sądowe z powództwa kredytobiorcy o ustalenie

nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu indeksowanego (waloryzowanego

albo denominowanego) do waluty obcej wytoczone przeciwko upadłemu bankowi

(kredytodawcy) jest sprawą „o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy” w

rozumieniu art. 145 pr. upadł. W efekcie przekonuje stanowisko, że roszczenie o

I CSK 1927/25

6

ustalenie nieważności umowy wiąże się z wierzytelnością kredytobiorcy-

konsumenta wobec kredytodawcy-upadłego banku o zwrot świadczenia

nienależnego. Wartość świadczenia, do którego jest zobowiązany upadły bank na

skutek nieważności umowy, wyznacza kwotę roszczenia o ustalenie nieważności

(„wierzytelności”), a roszczenie dotyczy bez wątpienia masy upadłości i tym samym

podlega zgłoszeniu do listy jako „wierzytelność”. Ponadto skarżący zauważył, że

zawieszenie postępowania rozpoznawczego przed sądem procesowym,

wszczętego przez kredytobiorcę przeciwko bankowi w upadłości, o ustalenie

nieważności umowy kredytu do czasu uznania wierzytelności na liście w

postępowaniu upadłościowym lub odmowy takiego uznania i wyczerpania trybu

przewidzianego ustawą wydaje się oczywistą konsekwencją zaliczenia tej kategorii

spraw do spraw „o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości”.

Rekapitulując swoje rozważania skarżący stwierdził, że sąd cywilny nie może

podjąć postępowania z udziałem syndyka co do roszczenia o ustalenie nieważności

(nieistnienia stosunku prawnego) umowy kredytu, ponieważ w postępowaniu

upadłościowym dochodzi do ustalenia przesłankowo nieważności umowy

kredytowej przy ocenie zgłoszenia wierzytelności o zwrot kredytobiorcy

nienależnego świadczenia. Sprawa o ustalenie nieważności umowy kredytu

przeciwko upadłemu bankowi zawsze jest sprawą „o wierzytelność, która podlega

zgłoszeniu do masy upadłości”. Również w przypadku odmowy uznania

wierzytelności kredytobiorcy-wierzyciela upadłego banku na liście wierzytelności,

postępowanie nie może zostać podjęte tak długo, jak wierzyciel nie wyczerpie trybu

określonego ustawą, tj. przepisami prawa upadłościowego.

We wnioskach skargi pozwany Syndyk domagał się, w szczególności,

uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenia co do istoty sprawy poprzez

uwzględnienie apelacji pozwanego w całości i oddalenie apelacji powodów w

całości, ewentualnie, uchylenia wyroku częściowego w całości i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Krakowie lub innemu

sądowi równorzędnemu, ewentualnie, uchylenia zaskarżonego wyroku

częściowego w całości oraz wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z 4

października 2023 r. i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

Okręgowemu w Krakowie.

I CSK 1927/25

7

W odpowiedzi na skargę pozwanego powódka wniosła o odmowę jej

przyjęcia do rozpoznania, a w przypadku jej przyjęcia przez Sąd Najwyższy o jej

oddalenie oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki zwrotu kosztów

postępowania przed Sądem Najwyższym według norm prawem przepisanych, w

tym kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych

przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest

uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje

publicznoprawne. Zatem nie w każdej sprawie, skarga kasacyjna może być przyjęta

do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje

sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia. W

judykaturze Sądu Najwyższego, odwołującej się do orzecznictwa Europejskiego

Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, jeszcze w okresie obowiązywania kasacji

zostało utrwalone stanowisko, że ograniczenie dostępności i dopuszczalności

kasacji nie jest sprzeczne z Konstytucją RP, ani z wiążącymi Polskę

postanowieniami konwencji międzynarodowych (por. uzasadnienie uchwały składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2001 r., III CZP 49/00,

OSNC 2001, Nr 4, poz. 53).

Podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu

publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego

w rozwój prawa i jurysprudencji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4

lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147).

Skarżący powołał się w skardze kasacyjnej na przesłanki określone w art.

3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., lecz żadna z nich nie wystąpiła.

I CSK 1927/25

8

Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Sądu Najwyższego, przedstawienie

okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na

przesłankę istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) polega na

sformułowaniu tego zagadnienia, wskazaniu przepisu, na tle którego ono powstało i

przedstawieniu argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Musi przy tym

chodzić o zagadnienie nowe, dotychczas nierozpatrywane w judykaturze, które

zarazem ma znaczenie dla rozpoznania wniesionej skargi kasacyjnej oraz innych

podobnych spraw (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ

35/01, OSNC 2002, nr 1, poz.11, z 11 stycznia 2002, III CKN 570/01, OSNC 2002,

nr 12, poz. 151, z 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, nie publ. i z 15 czerwca 2016

r., V CSK 4/16, nie publ.).

Z kolei oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na tym,

że istnieje potrzeba wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wykazania, że

określony przepis prawa, mimo, iż budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się

wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez

skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub

podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob. postanowienia Sądu

Najwyższego z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, nie publ., z 26 czerwca 2015 r.,

III CSK 77/15, nie publ. i z 20 maja 2016 r., V CSK 692/15, nie publ.).

Przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej

do rozpoznania zagadnienie prawne nie ma charakteru istotnego, zaś wskazane

kwestie interpretacyjne nie budzą poważnych wątpliwości i zarówno opisany

problem prawny, jak i zgłoszone wątpliwości interpretacyjne mogą być rozwiązane

przy zastosowaniu podstawowych zasad wykładni przepisów prawnych.

Powództwo konsumenta - kredytobiorcy o ustalenie na podstawie art. 189

k.p.c. nieistnienia (nieważności) stosunku prawnego z umowy kredytu

waloryzowanego (indeksowanego albo denominowanego) do waluty obcej,

wytoczone przeciwko upadłemu bankowi (kredytodawcy), nie stanowi realizacji

wierzytelności w postaci roszczenia i dlatego tego rodzaju postępowanie sądowe

nie może być zakwalifikowane jako sprawa o wierzytelność, która podlega

zgłoszeniu do masy upadłości w rozumieniu art. 145 ust. 1 oraz art. 263 pr. upadł.

I CSK 1927/25

9

Roszczenie materialnoprawne jako takie jest identyfikowane z prawem lub

uprawnieniem, które są określone w ten sposób, że wierzyciel może żądać od

dłużnika konkretnego zachowania się. Cechą charakterystyczną roszczeń jest nie

tylko to, że z góry jest określony adresat obowiązków, ale zarazem to, że określone

jest konkretne zachowanie się obowiązanego.

Klasycznym przykładem tak skonstruowanego roszczenia jest wierzytelność

wynikająca ze stosunku zobowiązaniowego i według art. 353 § 1 k.c. zobowiązanie

polega na tym, że wierzyciel może żądać od dłużnika świadczenia, a dłużnik

powinien świadczenie spełnić.

W powołanych przepisach prawa upadłościowego chodzi rzecz jasna o

zobowiązania pieniężne oraz o zobowiązania majątkowe niepieniężne upadłego,

które mogą być przekształcone w zobowiązania pieniężne (art. 91 ust. 2 w zw. z

art. 240 pkt 2 in fine oraz art. 246 pr. upadł.). Oczywistym jest też że żądanie

ustalenia nieistnienia stosunku prawnego nie może być przeliczone na sumę w

rozumieniu art. 245 ust. 1 pkt 3 pr. upadł. Poza tym pozytywne rozstrzygnięcie

takiego żądania na drodze sądowej nie jest tytułem egzekucyjnym podlegającym

przymusowemu wykonaniu, tak jak wyciąg z zatwierdzonej przez sędziego

komisarza listy wierzytelności, zawierający oznaczenie wierzytelności oraz sumy

otrzymanej na jej poczet przez wierzyciela (art. 264 ust. 1 pr. upadł.).

Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i

3 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 k.p.c., art. 391 § 1 k.p.c. i art. 398²¹ k.p.c. (mając na

uwadze okoliczność, że postępowanie kasacyjne w odniesieniu do całości żądania

o ustalenie - jako żądania majątkowego niepieniężnego odrębnego w stosunku do

roszczenia o zapłatę - zostało zakończone), w zakresie zaś odsetek, opierając się

na art. 98 § 11 k.p.c. w zw. z art. 19 ust. 1 i art. 31 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o

zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw

(Dz. U. poz. 614) oraz przy uwzględnieniu § 2a rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 6 sierpnia 2014 r. w sprawie określenia brzmienia klauzuli

wykonalności (jedn. tekst: Dz. U. z 2021 r., poz. 2324). Zasądzone koszty obejmują

wynagrodzenie za zastępstwo procesowe ustalone według stawki minimalnej (§ 2

I CSK 1927/25

10

pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22

października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych - jedn. tekst:

Dz. U. z 2023 r., poz. 1935 ze zm.).

Władysław Pawlak

[PG]

[a.ł]