Sąd Najwyższy podwyższył wynagrodzenie adwokata z urzędu do 2 700 zł

I CSK 1931/24

2

Postanowieniem z 13 lipca 2023 r., sygn. akt I CSK 3597/22, wydanym w

sprawie z powództwa M. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w B. przeciwko

W.K. o zapłatę, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

(pkt I), przyznał adwokatowi M.S. od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w

Bydgoszczy kwotę 1 800 zł, powiększoną o należny podatek od towarów i usług, z

odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za

czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia postanowienia zobowiązanemu do

dnia zapłaty, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej pozwanemu

w postępowaniu kasacyjnym (pkt II), oraz zasądził od pozwanego na rzecz powódki

kwotę 2 700 zł z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w

spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia

doręczenia postanowienia zobowiązanemu do dnia zapłaty (pkt III).

Pismem z 3 czerwca 2024 r., wniesionym do Sądu Najwyższego 4 czerwca

2024 r. (data nadania w urzędzie pocztowym – k. 5) adwokat M.S., działający jako

pełnomocnik z urzędu pozwanego w postępowaniu prowadzonym przed Sądem

Najwyższym pod sygn. akt I CSK 3597/22, na podstawie art. 4011 w zw. z art. 4161

k.p.c., wniósł o zmianę (względnie uchylenie) rozstrzygnięcia o kosztach,

zawartego w pkt II postanowienia Sądu Najwyższego z 13 lipca 2023 r. oraz o

zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu wniosku wskazał, że rozstrzygnięcie o kosztach

pełnomocnika z urzędu zostało oparte na przepisach rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb

Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z

urzędu, które następnie zostały uznane przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z

dnia 27 lutego 2024 r., SK 90/22, za niezgodne z Konstytucją RP w zakresie

przewidującym stawki niższe od stawek minimalnych określonych w

rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie

opłat za czynności adwokackie. Wskazał, iż okoliczność ta uzasadnia zastosowanie

art. 4161 k.p.c. oraz że wniosek został wniesiony w terminie. Podniósł, że należne

wynagrodzenie powinno zostać ustalone na podstawie § 10 ust. 4 pkt 2 i § 2 pkt 6

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie

opłat za czynności adwokackie przy zastosowaniu § 4 ust. 3 rozporządzenia

I CSK 1931/24

3

Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r., tj. w kwocie 2 700 zł plus

VAT.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4161 k.p.c., w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem

mogą być uchylone postanowienia niekończące postępowania w sprawie, jeżeli

zostały wydane na podstawie aktu normatywnego uznanego przez Trybunał

Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową

lub z ustawą. Przepisy o wznowieniu postępowania stosuje się odpowiednio.

Przepis ten znajduje zastosowanie także do postanowień dotyczących kosztów

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie przez pełnomocnika

ustanowionego z urzędu (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 21 marca 2013

r., II CZ 3/13 oraz z 22 maja 2025 r., I CSK 1780/24). Nie jest przeszkodą do jego

zastosowania okoliczność, że postępowanie kasacyjne nie zostało zakończone

wyrokiem, lecz postanowieniem o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 października 2024 r.,

I CSK 2908/23). Jakkolwiek art. 4161 k.p.c. przewiduje możliwość uchylenia takiego

postanowienia, w orzecznictwie przyjmuje się również dopuszczalność jego zmiany.

Uwzględnienie art. 359 § 2 i art. 403 § 4 k.p.c. uzasadnia bowiem wniosek, że w

tym trybie możliwa jest także zmiana prawomocnego postanowienia (por. m.in.

postanowienia Sądu Najwyższego: z 24 stycznia 2013 r., II CO 64/12, z 24

października 2024 r., I CSK 2908/23, z 22 maja 2025 r., I CSK 1780/24, z 30

czerwca 2025 r., I CSK 941/24 oraz z 28 stycznia 2026 r., I CSK 1814/24).

Wniosek pełnomocnika pozwanego został wniesiony z zachowaniem terminu

określonego w art. 407 § 2 zdanie pierwsze w związku z art. 4161 k.p.c. Wyrok

Trybunału Konstytucyjnego z 27 lutego 2024 r., SK 90/22, opublikowano w

Dzienniku Ustaw z 4 marca 2024 r. (poz. 300), natomiast wniosek wniesiono 4

czerwca 2024 r.

Wprawdzie w uzasadnieniu postanowienia Sądu Najwyższego z 13 lipca

2023 r. nie wskazano podstawy prawnej przyznanego pełnomocnikowi

wynagrodzenia, jednak jego wysokość odpowiadała stawce przewidzianej w

obowiązującym wówczas rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 3

I CSK 1931/24

4

października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu. Mając zatem na

względzie, że rozstrzygnięcie zawarte w pkt II tego postanowienia zostało wydane

pod rządem regulacji, której niezgodność z Konstytucją została następnie

stwierdzona wskazanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, wydanym w

składzie niewadliwym w świetle orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw

Człowieka (zob. wyrok tego Trybunału z 7 maja 2021 r., skarga nr 4907/18, Xero

Flor przeciwko Polsce) i opublikowanym w Dzienniku Ustaw, należało uznać, że

zostały spełnione przesłanki określone w art. 4161 k.p.c., uzasadniające zmianę

tego rozstrzygnięcia. Nie było jednak podstaw do ustalenia wysokości należnego

wynagrodzenia bezpośrednio na podstawie rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności

adwokackie. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 27 lutego 2024 r., SK 90/22, nie

wyeliminował bowiem z porządku prawnego odrębności regulacji dotyczącej

kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielanej z urzędu, lecz zakwestionował

jedynie takie ukształtowanie tych kosztów, które przewidywało stawki niższe niż

stawki minimalne należne adwokatom działającym z wyboru. Wprawdzie Trybunał

Konstytucyjny wskazał w uzasadnieniu tego wyroku (vide pkt 7), że od dnia jego

publikacji przy zasądzaniu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu

zastosowanie będą mieć stawki minimalne określone w rozporządzeniu z dnia 22

października 2015 r., stanowisko to odnosiło się jednak do stanu prawnego

istniejącego bezpośrednio po publikacji wyroku. W dacie rozpoznania niniejszego

wniosku (26 czerwca 2026 r.) kwestie te były już uregulowane w obowiązującym

rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie

ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostkę samorządu terytorialnego kosztów

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tekst jedn. –

obecnie Dz.U. z 2026 r., poz. 87). Rozpoznanie wniosku zgłoszonego na podstawie

art. 4161 k.p.c. prowadziło do ponownego rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów

po wyeliminowaniu z porządku prawnego normy stanowiącej podstawę

wcześniejszego orzeczenia, a zatem o wysokości należnego wynagrodzenia

należało orzec przy uwzględnieniu aktualnego stanu prawnego (por. art. 316 § 1

k.p.c.). Mając na uwadze wartość przedmiotu zaskarżenia (62 990 zł), uzasadnione

I CSK 1931/24

5

jest zastosowanie § 8 pkt 6 tego rozporządzenia. Dlatego też wniosek o zmianę

rozstrzygnięcia w zakresie przyznanych kosztów nieopłaconej pomocy prawnej

udzielonej z urzędu podlegał uwzględnieniu - w jego granicach - przy zastosowaniu

stawki określonej w § 8 pkt 6 w zw. z § 16 ust. 4 pkt 2 obowiązującego

rozporządzenia, podwyższonej o należny podatek od towarów i usług. Z tych

względów postanowienie Sądu Najwyższego z 13 lipca 2023 r. w punkcie drugim

podlegało zmianie przez przyznanie adwokatowi M.S. od Skarbu Państwa – Sądu

Okręgowego w Bydgoszczy kwoty 2 700 zł, podwyższonej o kwotę podatku od

towarów i usług, w miejsce kwoty 1 800 zł powiększonej o należny podatek od

towarów i usług (§ 16 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 1, § 4 ust. 1 i 3 i § 8 pkt 6 w zw. z

§ 24 powołanego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r.).

Wniosek o zwrot kosztów postępowania zainicjowanego pismem

procesowym z 3 czerwca 2024 r. podlegał natomiast oddaleniu. W sprawie, której

przedmiotem jest przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z

urzędu, w tym również w postępowaniu wszczętym na podstawie art. 4161 k.p.c.,

chodzi o relację pomiędzy Skarbem Państwa a profesjonalnym pełnomocnikiem

występującym we własnym imieniu i na własną rzecz (por. m.in. uchwałę Sądu

Najwyższego z 13 stycznia 2017 r., III CZP 87/16, a także postanowienie Sądu

Najwyższego z 22 maja 2025 r., I CSK 1780/24, oraz z 30 czerwca 2025 r., I CSK

941/24). Profesjonalny pełnomocnik nie świadczy w tej sprawie pomocy prawnej z

urzędu ani też nie reprezentuje strony, dla której został ustanowiony, lecz działa we

własnym imieniu i dla ochrony własnego interesu majątkowego. Z tego względu

brak jest podstaw do przyjęcia, że dochodzenie przez niego należnego

wynagrodzenia rodzi po stronie Skarbu Państwa obowiązek zwrotu kosztów

zastępstwa procesowego na zasadach ogólnych. Niezależnie od powyższego,

wnioskodawca nie wykazał poniesienia w tym postępowaniu jakichkolwiek kosztów,

które mogłyby podlegać zwrotowi od Skarbu Państwa na podstawie art. 98 § 2

k.p.c.

I CSK 1931/24

6

(A.G.)

[a.ł]