Spór o nieruchomość z reformy rolnej. SN odmówił przyjęcia skargi powodów

I CSK 1931/25

2

Powodowie wnieśli skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego

w Bydgoszczy z 8 października 2024 r., II Ca 163/24.

Pozwany Skarb Państwa - Starosta M. wniósł o odmowę przyjęcia skargi do

rozpoznania oraz zasądzenie od skarżącego na rzecz Skarbu Państwa –

Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej kosztów postępowania

kasacyjnego. Interwenient uboczny wniósł o odmowę przyjęcia skargi oraz

o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości

lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych

przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest

uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej

funkcje publicznoprawne. Zatem nie w każdej sprawie, skarga kasacyjna może być

przyjęta do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową

i nie rozpoznaje sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem

zaskarżenia. W judykaturze Sądu Najwyższego, odwołującej się do orzecznictwa

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, jeszcze w okresie

obowiązywania kasacji zostało utrwalone stanowisko, że ograniczenie dostępności

i dopuszczalności kasacji nie jest sprzeczne z Konstytucją RP, ani z wiążącymi

Polskę postanowieniami konwencji międzynarodowych (zob. uzasadnienie uchwały

składu siedmiu sędziów SN z 17 stycznia 2001 r., III CZP 49/00, OSNC 2001, nr 4,

poz. 53).

Podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu

publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego

w rozwój prawa i jurysprudencji (zob. postanowienie SN z 4 lutego 2000 r.,

II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147).

I CSK 1931/25

3

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł

na przesłance uregulowanej w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. oraz na przesłance

nieważności postępowania. Przesłanki te nie zostały jednak spełnione.

Według ugruntowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego, przedstawienie

okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu

na przesłankę istotnego zagadnienia prawnego polega na sformułowaniu tego

zagadnienia i wskazaniu argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Musi

przy tym chodzić o zagadnienie nowe, dotychczas nierozpatrywane w judykaturze,

które zarazem ma znaczenie dla rozpoznania wniesionej skargi kasacyjnej oraz

innych podobnych spraw (zob. postanowienia SN: z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01,

OSNC 2002, nr 1, poz.11, z 11 stycznia 2002, III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12,

poz. 151, z 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, z 15 czerwca 2016 r., V CSK 4/16).

Istotnych zagadnień prawnych powodowie upatrywali w konieczności

rozstrzygnięcia

1. czy sąd powszechny może badać spełnienie przesłanek z art. 2 ust. 1

lit. e Dekretu PKWN, podczas gdy art. 5 ust. 1 lit. b Rozporządzenia Ministra

Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania

dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r.

o przeprowadzeniu reformy rolnej wskazuje, że kompetencję taką posiada

jedynie organ administracji publicznej,

2. czy zawężenie kompetencji organu administracyjnego do orzekania,

jedynie w sprawach, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisu

art. 2 ust. 1 pkt e Dekretu PKWN stanowi znaczące ograniczenie możliwości

dochodzenia swoich roszczeń osób, którym bezprawnie wywłaszczono

nieruchomości na podstawie Dekretu PWKN poprzez uniemożliwienie

wystąpienia z roszczeniem na drodze administracyjnej oraz dopuszczalność

jedynie cywilnej drogi sądowej, która jest bardziej kosztowna oraz wymagająca

znajomości procedury cywilnej,

3. określeniu niejasnego statusu prawnego KOWR poprzez

I CSK 1931/25

4

rozstrzygnięcie, czy w związku z art.5 ust. 1 Ustawy z dnia 19 października

1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa KOWR

stanowi statio fisci Skarbu Państwa, co ma wpływ na status prawny

nieruchomości rozmieszczonych na terenie całego kraju,

4. rozstrzygnięciu, czy istniały podstawy do przyjęcia przez Sąd za

wadliwą legitymacji biernej przysługującej w chwili wniesienia pozwu oraz

przyjęcia, że w sprawie legitymowanym biernie jest jedynie podmiot, który po

złożeniu pozwu został wpisany do księgi wieczystej, w sytuacji gdy Sąd nie

wezwał do udziału w sprawie po stronie pozwanej KOWR-u i w konsekwencji

czego oddalił apelację na tej podstawie oraz doprowadził do ograniczenia

możliwości dochodzenia roszczeń przez powodów.

Z kolei oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na tym,

że istnieje potrzeba wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wykazania, że

określony przepis prawa, mimo, iż budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się

wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez

skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub

podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob. postanowienia SN:

z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, z 26 czerwca 2015 r., III CSK 77/15, z 20

maja 2016 r., V CSK 692/15).

Potrzebę wykładni skarżący łączył z art. 5 ust.1 ustawy z dnia

19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu

Państwa, z uwagi na niejasny status prawny KOWR-u.

Skarżący powoływali się również na nieważność postępowania wskazując,

iż zaskarżony wyrok został wydany w warunkach nieważności postępowania,

tj. z naruszeniem art. 379 pkt 4 w zw. z art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie

Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 45 Konstytucji Rzeczpospolitej

Polskiej poprzez wydanie wyroku przez Sąd, który ze względu na sposób

wyłonienia nie spełniał warunku niezależności i bezstronności, tj. w składzie sądu

brała udział osoba powołana na urząd sędziego sądu okręgowego na wniosek

I CSK 1931/25

5

Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy

z 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych

ustaw, co stanowi przyczynę nieważności postępowania wskazaną

w art. 379 pkt 4 k.p.c.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że powołanie sędziego sądu

powszechnego na wniosek aktualnie funkcjonującej Krajowej Rady Sądownictwa

nie skutkuje nieważnością postępowania z udziałem takiego sędziego,

w rozumieniu art. 379 k.p.c. (zob. m.in. postanowienia SN: z 20 października

2022 r., I CSK 4589/22; z 29 marca 2022 r., I CSK 7016/22; z 28 kwietnia 2021 r.,

IV CZ 5/21; z 18 listopada 2020 r., IV KK 290/20). W orzecznictwie Trybunału

Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego

wyłączono dopuszczalność kwestionowania umocowania sędziego sądu

powszechnego do orzekania wyłącznie na podstawie okoliczności dotyczących

procedury nominacyjnej. Nieważność postępowania wyłącznie z powodu

wystąpienia takich okoliczności nie wynika również z orzecznictwa Trybunału

Sprawiedliwości UE.

Odnosząc się do pozostałych przesłanek wskazanych przez skarżącego

również nie zasługują one na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wskazać

należy, że podstawą oddalenia powództwa oraz oddalenia apelacji stanowił brak

legitymacji biernej po stronie pozwanej. Tym samym nietrafne jest upatrywanie

istotnego zagadnienia prawnego. Niezależnie od powyższego, problematyka ta

została wyjaśniona w uchwale SN z 18 maja 2011 r. III CZP 21/11, gdzie Sąd

Najwyższy przesądził, że „ w przedmiocie objęcia danej nieruchomości przepisem

art.2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia

6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej orzeka organ administracyjny

na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia

1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia

Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (…)

Wtedy więc, gdy nie jest możliwe uzyskanie merytorycznej decyzji administracyjnej

koniecznej do rozpoznania sprawy cywilnej, sąd powszechny może rozstrzygnąć,

czy w świetle art. 2 ust. 1 lit. e dekretu nieruchomość stanowi nieruchomość

I CSK 1931/25

6

ziemską, po to, aby móc rozpoznać zgłoszone w postępowaniu cywilnym

roszczenie prawnorzeczowe.

Ponadto stwierdzić należy, że uregulowany jest także status prawny

Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa, gdyż został on wprost zdefiniowany

w art. 2 ust. 1 ustawy z 10 lutego 2017 r. o Krajowym Ośrodku Wsparcia Rolnictwa,

z którego wynika, że KOWR jest państwową osobą prawną będącą agencją

wykonawczą w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach

publicznych.

Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., odmówił

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. O kosztach postępowania kasacyjnego

orzeczono zgodnie z art. 98 § 1,11 i 3 k.p.c. w związku z art. 99 k.p.c.

w zw. z § 2 pkt 7, § 5 pkt 8 w zw. § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności

adwokackie.

Ewa Stefańska

(M.T.)

[a.ł]