Sąd Najwyższy nie przyjął skargi banku w sporze o 276 tys. zł dla syndyka

1. Wyrokiem z 28 lutego 2023 r. Sąd Okręgowy w Łodzi, w sprawie

z powództwa A.W. i D.W. przeciwko Bank Spółce Akcyjnej w W. o zapłatę, zasądził

od pozwanej na rzecz powodów kwotę 276 189,66 zł w częściach równych, to jest:

na rzecz A.W. kwotę 138 094,83 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie

liczonymi od kwoty 53.225,89 zł od 17 listopada 2020 r. do dnia zapłaty, od kwoty

84 868,94 zł od 1 października 2022 r. do dnia zapłaty (pkt 1a); na rzecz D.W.

kwotę 138 094,83 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od kwoty

53 225,89 zł od dnia 17 listopada 2020 r. do dnia zapłaty, od kwoty 84 868,94 zł

I CSK 1944/25

2

od 1 października 2022 r. do dnia zapłaty (pkt 1b) oraz orzekł o kosztach

postępowania (pkt 2 i 3).

2. W toku postępowania apelacyjnego Sąd Apelacyjny w Łodzi

postanowieniem z 5 grudnia 2024 r. zawiesił na podstawie art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c.

postępowanie w części dotyczącej powództwa A.W., wezwał do udziału w sprawie

syndyka masy upadłości A.W. i podjął zawieszone postępowanie z udziałem

syndyka oraz z urzędu uchylił wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi z 28 lutego 2023 r.

w zakresie pkt 1a, 2 i 3.

3. Na skutek apelacji strony pozwanej Sąd Apelacyjny w Łodzi wyrokiem

częściowym z 12 grudnia 2024 r. oddalił apelację co do pkt 1b zaskarżonego

wyroku pozostawiając rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego

Sądowi Apelacyjnemu w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie.

4. Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiodła strona

pozwana. Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując

się na przesłanki określone w art. 3989 § 1 pkt 1, 2, 3 i 4 k.p.c.

Skarżący podał, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania, jako że

Sąd drugiej instancji, postanowieniem z 5 grudnia 2024 r., w związku z upadłością

powoda zawiesił postępowanie jedynie w części jego dotyczącej i jedynie w tej

części wezwał do udziału w sprawie Syndyka masy i jedynie w tej części uchylił

wyrok Sądu pierwszej instancji, natomiast w pozostałej części, dotyczącej powódki,

postępowania nie zawiesił, wydał wyrok częściowy i oddalił apelację.

Skarga kasacyjna jest również oczywiście uzasadniona, z uwagi na

naruszenie art. 174 § 1 pkt 4, § 2 i § 3 k.p.c., z uwagi na to, że Sąd drugiej instancji

zobowiązany był zawiesić postępowanie w całości, wezwać Syndyka masy

upadłości do udziału w sprawie w całości i w całości uchylić wyrok Sądu

Okręgowego.

Podał, że w sprawie występują istotne zagadnienia prawne polegające

na konieczności odpowiedzi na pytania:

- czy wykorzystanie kwoty wypłaconej na podstawie umowy kredytu na cele

powiązane z działalnością gospodarczą kredytobiorcy, w szczególności na

I CSK 1944/25

3

refinansowanie kredytu zaciągniętego na sfinansowanie zakupu nieruchomości,

która następnie oznaczana jest jako siedziba prowadzenia działalności

gospodarczej przez jednego z kredytobiorców, eliminuje możliwość uznania

kredytobiorcy w stosunku prawnym wynikającym z umowy kredytu za konsumenta

w rozumieniu art. 221 k.c. i eliminuje możliwość objęcia go ochroną na podstawie

przepisów chroniących konsumentów, w szczególności art. 3851 k.c.;

- czy żądanie zapłaty, wyprowadzane z tezy o nieważności umowy kredytu

wynikającej z abuzywności postanowień dotyczących waloryzacji kursem waluty

obcej, zawartych w tej umowie, w sytuacji gdy kredyt został już w całości spłacony,

stoi w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego, takimi jak zasada

stabilności obrotu oraz pewności sytuacji prawnej.

Skarżący wskazał również na potrzebę dokonania wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów tj. art. 3851 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 221 k.c. oraz art. 5 k.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

5. Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach Kodeksu

postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany

na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości

orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu

prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub

oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń

umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji

skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona

w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi

kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony

wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.;

nie służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia

co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

jest wówczas usprawiedliwione.

6. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

I CSK 1944/25

4

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając

na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał

do zagwarantowania, że skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia

prawomocnych orzeczeń, będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne.

Ograniczenie przesłanek do czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych

sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga

kasacyjna nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie.

Tak więc, nie w każdej sprawie, nawet w takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest

na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być

przyjęta do rozpoznania, w przeciwnym razie Sąd Najwyższy stałby się wbrew

obowiązującym regulacjom sądem trzeciej instancji. Nie jest rolą Sądu

Najwyższego korygowanie ewentualnych błędów w zakresie stosowania

czy wykładni prawa w każdej indywidualnej sprawie.

7. Szczegółowa analiza sprawy prowadzi do wniosku, że skarga kasacyjna

strony pozwanej nie zawiera argumentów wystarczających dla uznania, że

w sprawie spełniona została przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 1,2,3 lub 4 k.p.c.

uzasadniająca przyjęcie sprawy do rozpoznania.

8. Przedmiotem analizy Sądu Najwyższego z uwzględnieniem orzecznictwa

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej były przepis art. 221 k.c. w kontekście

warunków, jakie należy spełnić, aby uzyskać status konsumenta w konkretnej

czynności prawnej. Zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą Sądu Najwyższego status

konsumenta (w znaczeniu art. 221 k.c.) determinowany jest celem czynności

prawnej oraz jej związkiem z działalnością zawodową lub gospodarczą, ocenianym

na chwilę zawarcia umowy (zob. m.in. uchwałę siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2, wyroki

Sądu Najwyższego: z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16, z 14 marca 2025 r., II CSKP

165/23, z 28 lutego 2025 r., II CSKP 1323/24, z 31 stycznia 2025 r., II CSKP

1791/22 oraz postanowienia Sądu Najwyższego: z 4 marca 2025 r., I CSK 1715/24,

I CSK 1944/25

5

z 23 kwietnia 2025 r., I CSK 2129/24, z 25 kwietnia 2025 r., I CSK 1464/24,

z 28 listopada 2024 r., I CSK 2866/23, z 21 kwietnia 2023 r., I CSK 5082/22

i powołane tam orzecznictwo, a także wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej: z 8 czerwca 2023 r., C-570/21, z 23 listopada 2023 r., C-321/22).

Z orzecznictwa tego wynika, że status konsumenta nie podlega ocenie in abstracto,

lecz w relacji do konkretnej czynności prawnej. Okoliczność, że osoba fizyczna

prowadzi działalność gospodarczą lub zawodową nie pozbawia jej per se atrybutu

konsumenta; osoba taka może bowiem korzystać ze statusu konsumenta, jeżeli

dokonywana przez nią czynność nie jest bezpośrednio związana z jej działalnością

gospodarczą lub zawodową (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z 27 maja 2022 r.,

II CSKP 314/22 i z 28 marca 2025 r., II CSKP 2082/22).

Zagadnienia przedstawione przez skarżącego dotyczące art. 221 k.c.

jak również kwestia ciężaru wykazania spełnienia przesłanki statusu konsumenta

były już przedmiotem wyczerpującej analizy w orzecznictwie. Status konsumenta

jest przedmiotem badania w okolicznościach sprawy więc jego stwierdzenie

nie może by przedmiotem uniwersalnego zagadnienia prawnego. Weryfikacja

okoliczności faktycznych w powyższym zakresie może być dokonana wyłącznie

przez sądy meriti w określonej sprawie.

9. Natomiast odnosząc się do wskazanych w skardze wątpliwości

w interpretacji art. 5 k.c., należy wskazać, że zasady współżycia społecznego

w rozumieniu art. 5 k.c. są pojęciem pozostającym w nierozłącznym związku

z całokształtem okoliczności danej sprawy i w takim całościowym ujęciu

wyznaczają podstawy, granice i kierunki jej rozstrzygnięcia w wyjątkowych

sytuacjach, które przepis ten ma na względzie. Dlatego dla zastosowania art. 5 k.c.

konieczna jest ocena całokształtu szczególnych okoliczności danego wypadku

w ścisłym powiązaniu nadużycia prawa z konkretnym stanem faktycznym.

W konsekwencji stosowanie klauzuli generalnej z art. 5 k.c. pozostaje domeną

sądów meriti, a Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym mógłby

zakwestionować oceny tych sądów, gdyby były rażąco błędne i krzywdzące

(zob. wyrok Sądu Najwyższego z 4 lipca 2024 r., II CSKP 96/24).

I CSK 1944/25

6

Natomiast strona, która nie zachowuje się uczciwie i lojalnie wobec drugiej

strony, nie może powoływać się wobec niej na nadużycie prawa, o którym stanowi

art. 5 k.c. Powoływanie się przez pozwanego - w warunkach rozpoznawanej

sprawy, gdzie żądanie zapłaty na przez powodów zostało sformułowane w oparciu

o przyjęcie nieważności umowy kredytu wynikającej z abuzywności postanowień

dotyczących waloryzacji kursem waluty obcej - na nadużycie prawa przez

powodów, należy zatem uznać za oczywiście nieakceptowalne.

10. Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że przedstawione w skardze

istotne zagadnienia prawne oraz powiązane z nimi wątpliwości wykładnicze zostały

już wyjaśnione w orzecznictwie, skarżący nie przedstawił zaś nowych argumentów,

świadczących o konieczności zajęcia stanowiska przez Sąd Najwyżej po raz

kolejny.

11. W sprawie nie zachodzi również nieważność postępowania (art. 3989 § 1

pkt 4 k.p.c.), jak również skarga nie jest oczywiście zasadna, z uwagi na

okoliczności w niej podane dla uzasadnienia przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Wskazać należy, że zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 12 grudnia

2024 r. na charakter wyroku częściowego. Rozstrzygniecie w nim zawarte dotyczy

jedynie żądań powódki i w żaden sposób nie wpływa na ocenę roszczeń powoda.

Natomiast postanowieniem z 5 grudnia 2024 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi,

po zawieszeniu postepowania względem powoda, wezwał do udziału w sprawie

syndyka masy upadłości powoda i podjął zawieszone postępowanie z udziałem

syndyka. W sytuacji wydania wyroku częściowego niezasadne było wezwanie

syndyka do działania również odnośnie kwestii objętych rozstrzygnięciem

częściowym. Argumentacja skarżącego nie zasługuje więc na uwzględnienie.

12. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn

uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności

nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

13. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

Krzysztof Grzesiowski

I CSK 1944/25

7

(M.M.)

[SOP]