Bank zaskarżył wyrok w sprawie kredytu frankowego, SN odrzucił skargę kasacyjną w części

Określone w art. 3984 § 2 k.p.c. wymaganie uzasadnienia w skardze

kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli skarżący

wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

I CSK 1955/24

2

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego

w art. 3984 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez powołanie

i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które –

zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. – będą mogły stanowić podstawę oceny skargi

kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach

Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W skardze kasacyjnej wniesionej od wyroku Sądu Apelacyjnego w

Warszawie z 19 czerwca 2023 r. (sygn. akt VI ACa 788/22), pełnomocnik

pozwanego –Bank spółki akcyjnej w W. – oparł wniosek o jej przyjęcie do

rozpoznania na przesłankach określonych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., tj. ze

względu na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego oraz

istnienie potrzeby wykładni przepisów prawa, a mianowicie art. 3851 § 1 i 2 k.c.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że jedną z

niewyartykułowanych wprost w przepisach przesłanek dopuszczalności środka

zaskarżenia (do nich zalicza się też skargę kasacyjną) jest interes prawny w jego

zaskarżeniu. Dla jego powstania konieczne jest istnienie stanu pokrzywdzenia

orzeczeniem (gravamen), a jego brak prowadzi do odrzucenia środka zaskarżenia.

Interes ten występuje w razie pokrzywdzenia (gravaminis) i polega na niekorzystnej

dla strony różnicy między zgłoszonym przez nią żądaniem a treścią rozstrzygnięcia.

Pokrzywdzenie orzeczeniem (gravamen) jest przesłanką dopuszczalności środka

zaskarżenia, w tym i skargi kasacyjnej. Jeżeli zatem kwestionowane skargą

kasacyjną orzeczenie nie rozstrzyga niekorzystnie o żądaniu strony, skarga

kasacyjna skierowana przeciwko takiemu rozstrzygnięciu jako niedopuszczalna

podlega odrzuceniu (zob. np. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

– zasada prawna - z 15 maja 2014 r., III CZP 88/13, OSNC 2014, nr 11, poz. 108

oraz postanowienia Sądu Najwyższego: z 25 września 2019 r., III CZ 32/19, z 10

października 2014 r., III CSK 291/13, i z 5 września 1997 r., III CKN 152/97).

Pozwana zaskarżyła skargą kasacyjną w całości wyrok Sądu Apelacyjnego w

Warszawie, co objęło także rozstrzygnięcie zawarte w punkcie I tego orzeczenia,

którym zmieniono zaskarżony wyrok Sądu pierwszej instancji w punkcie drugim

I CSK 1955/24

3

częściowo w ten sposób, że oddalono powództwo o zapłatę odsetek ustawowych

za opóźnienie od kwoty 72 008,50 zł za okres od 29 września 2018 r. do 17

października 2021 r. Rozstrzygnięcie to – wydane w wyniku częściowego

uwzględnienia apelacji pozwanej - było więc dla strony pozwanej korzystne, gdyż

zmniejszało zakres jej odpowiedzialności. Skarga kasacyjna w tej części była więc

niedopuszczalna, ponieważ brak pokrzywdzenia orzeczeniem wykluczał interes

prawny w jej wniesieniu. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy odrzucił skargę kasacyjną

w części dotyczącej rozstrzygnięcia zawartego w punkcie I wyroku Sądu

Apelacyjnego w Warszawie na podstawie art. 3986 § 3 k.p.c., jako niedopuszczalną.

Odnosząc się do przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

wskazanych przez skarżącego, Sąd Najwyższy stwierdza, że żadna z nich nie

została wykazana w sposób uzasadniający uwzględnienie wniosku na podstawie

art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.

Co do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., skarżący powinien odpowiednio

sformułować zagadnienie prawne, wskazać przepisy prawa, na których tle

zagadnienie się wyłoniło oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą

możliwość rozbieżnych ocen prawnych oraz świadczącą o istotności tego

zagadnienia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ

35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11, z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14 i z 9 kwietnia

2015 r., V CSK 547/14). W świetle ugruntowanego orzecznictwa zagadnienie

prawne jest istotne, jeżeli jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla ukierunkowania

praktyki sądowej i rozstrzygnięcia sprawy, w której zagadnienie powstało (zob. np.

postanowienie Sądu Najwyższego z 18 września 2012 r., II CSK 180/12 oraz z 2

grudnia 2014 r., II CSK 376/14), wywołuje poważne wątpliwości, a zarazem nie było

dotychczas rozstrzygnięte w judykaturze albo dotychczasowe orzecznictwo

wymaga zmiany (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r.,

II CSK 94/16). Kwestia taka powinna spełniać wymagania stawiane zagadnieniu

prawnemu przedstawianemu Sądowi Najwyższemu przez sąd drugiej instancji w

razie powstania poważnych wątpliwości (art. 390 § 1 k.p.c. - zob. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 23 stycznia 2014 r., I UK 361/13 oraz z 14 września 2012 r., I

UK 218/12), których nie można rozwiązać za pomocą powszechnie przyjętych reguł

wykładni prawa (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 maja 2015 r., III CZP

I CSK 1955/24

4

16/15 oraz z 24 października 2012 r., I PK 129/12). Chodzi przy tym wyłącznie o

poważne wątpliwości, wymagające zaangażowania Sądu Najwyższego,

wykraczające poza poziom zwykłych wątpliwości prawnych, które powstają niemal

w każdym procesie decyzyjnym stosowania prawa. W celu spełnienia przesłanki

przewidzianej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nie wystarczy samo sformułowanie

pytania (pytań) do Sądu Najwyższego. Konieczne jest również zaproponowanie

możliwych (odmiennych) odpowiedzi na postawione pytanie. Ograniczenie się do

sformułowania pytania, wymagającego zdaniem skarżącego udzielenia odpowiedzi,

nie wypełnia zatem dyspozycji wskazanego przepisu. (zob. m.in. np. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 15 grudnia 2011 r., II PK 183/11, z 20 grudnia 2011 r., II PK

207/11, z 9 stycznia 2017 r., II CSK 423/16 oraz z 16 maja 2018 r., II CSK 12/18).

Wskazuje się na konieczność wskazania na występujące rozbieżności

interpretacyjne przy rozstrzyganiu przedstawionego zagadnienia prawnego w

orzecznictwie lub nauce prawa (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 maja

2018 r., I CSK 798/17, z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 585/17 oraz z 8 kwietnia 2018

r., V CSK 577/17).

Co do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., jej spełnienie wymaga

wskazania przepisu prawa, którego wykładnia budzi wątpliwości, określenia

zakresu tej wykładni, podania, na czym polegają wątpliwości związane z

rozumieniem przepisu oraz przedstawienia argumentacji przemawiającej za tym, że

mają one rzeczywisty i poważny charakter, nie należą zaś do zwykłych wątpliwości

związanych z procesem stosowania prawa. Wymagane jest także wykazanie, że

treść i znaczenie przepisu nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym

orzecznictwie lub że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni. Jeżeli

podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o występujących w

orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających z dokonywania przez sądy

różnej wykładni przepisu, konieczne jest także wskazanie rozbieżnych orzeczeń,

dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika z różnej wykładni

przepisu (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 28 marca 2007 r., II CSK

84/07 oraz z 14 grudnia 2023 r., I CSK 6110/22). Należy podkreślić, że wątpliwości

wskazane przez skarżącego muszą istnieć nadal w chwili orzekania w przedmiocie

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Argumentacja dotycząca

I CSK 1955/24

5

rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga przytoczenia przykładów orzeczeń,

które wskazują na rzeczywistą rozbieżność w wykładni przepisów, występującą

również w chwili orzekania w przedmiocie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 18 lipca 2024 r., I CSK

1225/23).

Problemy prawne przedstawione przez skarżącego nie mają cech nowości

wymaganej od istotnego zagadnienia prawnego uzasadniającego przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania. Kwestie te były przedmiotem wielokrotnych wypowiedzi

Sądu Najwyższego w orzeczeniach wydanych, często w odniesieniu do zbliżonych

treścią umów kredytowych, nie tylko na etapie wstępnej oceny. Wszystkie te

zagadnienia zostały omówione i rozstrzygnięte w orzecznictwie sądowym, które

często zapadało już po wniesieniu skargi kasacyjnej, ponieważ dotyczą one

starszych spraw. W międzyczasie ukształtowało się orzecznictwo dotyczące tych

problemów i w świetle obecnych orzeczeń, skarga jest nieaktualna, co uniemożliwia

jej przyjęcie do rozpoznania. Podobnie należy ocenić przytoczone we wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wątpliwości co do wykładni przepisów

prawa.

Skarżący wskazał na konieczność wyjaśnienia czy dla oceny możliwości

obowiązywania umowy kredytu indeksowanego do franka szwajcarskiego, po

usunięciu postanowienia abuzywnego zgodnie z prawem krajowym, należy brać

pod uwagę stan prawny z dnia zawarcia umowy, z dnia powstania sporu czy z dnia

orzekania. Zagadnienie to nie spełnia wymogu istotności w rozumieniu art. 3989 § 1

pkt 1 k.p.c., albowiem zostało wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie Sądu

Najwyższego. Ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym zarówno ocena

niedozwolonego charakteru postanowienia, jak i konsekwencje wynikające z jego

eliminacji, wymagają odniesienia do chwili zawarcia umowy. Zgodnie z uchwałą

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17

(OSNC 2019, nr 1, poz. 2), kwalifikacja postanowienia jako abuzywnego

dokonywana jest na podstawie jego treści w kontekście stosunku prawnego

ustalonego w momencie zawarcia umowy. Sankcja określona w art. 3851 § 1 k.c.

wywołuje skutek ex tunc, co oznacza, że postanowienie niedozwolone nie wywołuje

skutków od chwili jego inkorporacji do treści kontraktu. W uchwale składu siedmiu

I CSK 1955/24

6

sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21 (OSNC 2021, nr 9, poz.

56) przyjęto, że eliminacja postanowienia abuzywnego może prowadzić do

bezskuteczności całej umowy, jeżeli nie są spełnione przesłanki jej dalszego

obowiązywania, w tym brak możliwości zastosowania regulacji zastępczej oraz brak

wyrażonej w sposób świadomy i swobodny zgody konsumenta na związanie

postanowieniem niedozwolonym. W konsekwencji, skoro bezskuteczność danego

warunku działa od chwili zawarcia umowy, to także wykonalność umowy po jego

usunięciu należy oceniać według stanu prawnego obowiązującego w tej samej

chwili (zob. też m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 30 stycznia 2025 r., I CSK

602/24).

Jeżeli chodzi o możliwość usunięcia luki powstałej w umowie po

postanowieniach abuzywnych niewiążących konsumenta to Sąd Najwyższy

wyłączył dopuszczalność ich zastąpienia innymi przepisami, zwyczajami lub w

drodze wykładni na podstawie art. 65 § 1 i 2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw. z art. 41

prawa wekslowego albo art. 56 k.c. w zw. z art. 358 § 2 k.c. lub art. 56 k.c. w

związku z innymi wskazanymi w skardze kasacyjnej przepisami (zob. np. wyroki z 8

listopada 2022 r., II CSKP 1153/22 i z 31 stycznia 2023 r., II CSKP 941/22). W tym

zakresie Sąd Najwyższy uwzględnił orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej, w którym wykluczono możliwość uzupełnienia luki w umowie w razie

stwierdzenia nieuczciwego charakteru jednego z warunków umowy zawartej

między przedsiębiorcą a konsumentem, przez zmianę treści tego warunku poprzez

wykładnię oświadczeń woli stron, co miałoby prowadzić do zastosowania w jego

miejsce przepisów dyspozytywnych (zob. wyroki z 3 października 2019 r., C-

260/18, K. Dziubak, i J. Dziubak, ECLI:EU:C:2019:819, z 14 czerwca 2012 r., C-

618/10, Banco Español de Crédito, ECLI:EU:C:2012:349, z 26 marca 2019 r., C-

70/17, Abanca, ECLI:EU:C:2019:250, z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13, Kásler,

ECLI:EU:C:2014:282 i z 2 września 2021 r., C-932/19, OTP Jelzálogbank,

ECLI:EU:C:2021:673). Taki zabieg prowadziłby do zmiany treści klauzuli

indeksacyjnej, prowadząc do zmiany jej rozumienia. Zgodnie z orzecznictwem

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, art. 5 i 6 Dyrektywy Rady 93/13/EWG

z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach

konsumenckich (Dz. Urz. WE L 95, s. 29, dalej: Dyrektywa 93/13) należy

I CSK 1955/24

7

interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie temu, by sąd krajowy,

który stwierdził nieuczciwy charakter warunku umowy, dokonał wykładni tego

warunku w celu złagodzenia jego nieuczciwego charakteru, nawet jeśli taka

wykładnia odpowiadałaby wspólnej woli stron. Artykuł 6 ust. 1 ww. Dyrektywy

należy interpretować w ten sposób, że niezgodny z tym artykułem jest przepis

prawa krajowego dający sądowi możliwość uzupełnienia umowy przez zmianę

treści owego warunku. Możliwość taka istniałaby tylko w przypadku, gdyby

stwierdzenie nieważności nieuczciwego warunku zobowiązywało sąd do

unieważnienia umowy w całości, narażając tym samym konsumenta na szczególnie

niekorzystne konsekwencje (zob. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej z 18 listopada 2021 r. C-212/20, M.P., B.P. przeciwko "A", pkt 72,

ECLI:EU:C:2021:934 i z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, Bank BPH, pkt 57,

ECLI:EU:C:2021:341 i postanowienie z 4 lutego 2021 r., CDT, C-321/20,

ECLI:EU:C:2021:98, pkt 43 i przytoczone tam orzecznictwo). Uwzględniając to

stanowisko w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że art. 65 k.c., choć

przydatny przy wykładni oświadczeń woli, nie może być wykorzystany do

sanowania klauzuli abuzywnej – nie służy bowiem konstruowaniu nowych

postanowień, lecz interpretacji już złożonych (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z 31

stycznia 2023 r., II CSKP 941/22, z 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22 i z 6 września

2024 r., II CSKP 1644/22).

Kolejne zagadnienie dotyczy tego, czy jeżeli bez abuzywnego postanowienia

umowa kredytu indeksowanego do franka szwajcarskiego nie może obowiązywać,

to dochodzi do automatycznej jego substytucji normą dyspozytywną, o ile tylko

zastosowanie środków krajowych zapewnia doprowadzenie do sytuacji jaka miałby

miejsce, gdyby umowa nie zawierała tego abuzywnego postanowienia. Również to

zagadnienie zostało szczegółowo wyjaśnione w orzecznictwie. W szczególności w

uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego (zasady

prawnej) z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21 (OSNC 2021, nr 9, poz. 56) wskazano,

nawiązując do wcześniejszego orzecznictwa, w tym orzecznictwa Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej (zob. w szczególności wyrok TSUE z 3

października 2019 r., C-260/18, Kamil Dziubak, Justyna Dziubak p. Raiffeisen Bank

International AG, Dz.U.UE.C.2019/413/11), że zastąpienie niedozwolonego

I CSK 1955/24

8

postanowienia umownego odnoszącego się do sposobu określania kursu waluty

obcej (w umowie kredytu indeksowanego czy denominowanego) innym sposobem

określenia kursu waluty obcej wchodzi w rachubę tylko wtedy, gdy (koniunkcja

przesłanek): 1) po wyłączeniu klauzuli abuzywnej umowa nie może obowiązywać, o

czym decyduje obiektywne podejście w świetle prawa krajowego, a zatem wola

jednej ze stron, w tym konsumenta, nie ma w tym zakresie rozstrzygającego

znaczenia; 2) całkowity upadek umowy naraża konsumenta na „szczególnie

niekorzystne konsekwencje”, w świetle okoliczności istniejących w czasie sporu lub

możliwych wówczas do przewidzenia, z uwzględnieniem rzeczywistych i bieżących

interesów konsumenta i z zastrzeżeniem, że do celów tej oceny decydująca jest

wola wyrażona przez konsumenta w tym względzie; 3) istnieje przepis

dyspozytywny albo przepis „mający zastosowanie, gdy strony danej umowy wyrażą

na to zgodę", który mógłby zastąpić wyeliminowane niedozwolone postanowienie

umowne, umożliwiając utrzymanie umowy w mocy; jeżeli niedozwolone

postanowienie umowne odzwierciedlało obowiązujący przepis ustawowy mający

zastosowanie w przypadku porozumienia stron, w rachubę wchodzi także

zastąpienie niedozwolonego postanowienia „tym stanowiącym punkt odniesienia

przepisem ustawowym w nowym brzmieniu przyjętym już po zawarciu umowy".

Tymczasem przedstawione we wniosku rozważania skarżącego dotyczące

możliwości substytucji nieuczciwych klauzul kursowych odwołaniem do kursu

średniego Narodowego Banku Polskiego nie uwzględniają koniecznego warunku

tego rodzaju zastąpienia, zgodnie z którym – w świetle powołanego utrwalonego

orzecznictwa – wchodzi ono w rachubę tylko wtedy, gdyby jego brak narażał

konsumenta, przez upadek umowy w całości, na szczególnie niekorzystne skutki,

przy czym decydujące w tym zakresie jest zdanie konsumenta.

Kolejne zagadnienie sformułowane przez skarżącego dotyczy oceny czy art.

358 § 2 k.c. stanowi szczegółowy przepis dyspozytywny, który może znaleźć

zastosowanie w miejsce klauzuli umownej uznanej za abuzywną, określającej

sposób ustalania kursu waluty obcej (franka szwajcarskiego) w ramach

mechanizmu indeksacyjnego stosowanego przy wypłacie i spłacie kredytu. W

świetle aktualnego orzecznictwa Sądu Najwyższego (zob. np. wyroki z 11 grudnia

2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr 2, poz. 20 i z 26 kwietnia 2024 r., II

I CSK 1955/24

9

CSKP 150/24), jak również Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (zob. m.in.

wyrok z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, I.W. przeciwko Bank BPH S.A.,

ECLI:EU:C:2021:341) art. 358 § 2 k.c. nie może być traktowany jako przepis, który

z mocy prawa lub w ramach mechanizmu dyspozytywności zastępuje

postanowienie abuzywne w umowie konsumenckiej. Zastosowanie tego przepisu

wymaga każdorazowej oceny jego adekwatności w konkretnym stosunku

obligacyjnym, z uwzględnieniem woli konsumenta oraz zasad wynikających z

Dyrektywy 93/13. Przepis ten nie może być wykorzystany w sposób prowadzący do

utrzymania w mocy umowy zawierającej nieuczciwe warunki, bez uprzedniego

wyrażenia świadomej i dobrowolnej zgody przez konsumenta. Zakres zastosowania

omawianego przepisu ogranicza się bowiem do zobowiązań rzeczywiście

wyrażonych w walucie obcej, a nie takich, w których waluta pełni wyłącznie funkcję

przeliczeniową. Kredyty indeksowane do waluty obcej, w których zobowiązanie

pierwotnie wyrażone jest w złotych, a waluta obca pełni jedynie rolę mechanizmu

waloryzacyjnego, nie spełniają tej przesłanki, co wyklucza automatyczne

zastosowanie art. 358 § 2 k.c. Dodatkowo, należy zauważyć, że przepis ten wszedł

w życie dopiero w dniu 24 stycznia 2009 r., a brak jest przepisów

intertemporalnych, które pozwalałyby na jego zastosowanie do umów zawartych

przed tą datą. Stanowisko Sądu Najwyższego w tym zakresie pozostaje

jednoznaczne i konsekwentne, co potwierdza wyrok z 11 grudnia 2019 r., V CSK

382/18, w którym wskazano, że przepisy prawa nie mogą działać retroaktywnie, w

szczególności w kontekście zastępowania niedozwolonych postanowień umownych

w relacjach konsumenckich.

Kolejne zagadnienie dotyczy oceny czy przy unieważnieniu umowy o kredyt

indeksowany do waluty obcej z powodu abuzywnej klauzuli kursowej należy brać

pod uwagę tylko oświadczenie kredytobiorcy, czy także zgodność rozstrzygnięcia z

celem Dyrektywy 93/13. To zagadnienie zostało wadliwie sformułowane. W

orzecznictwie TSUE nie budzi wątpliwości, że niedozwolony charakter postanowień

umownych może prowadzić do stwierdzenia nieważności umowy. Tak będzie

zwłaszcza w razie abuzywności klauzul waloryzacyjnych zawartych w umowie

kredytu, gdyż doprowadziłoby to nie tylko do zniesienia mechanizmu indeksacji

oraz różnic kursów walutowych, ale również - pośrednio - do zaniknięcia ryzyka

I CSK 1955/24

10

kursowego, które jest bezpośrednio związane z indeksacją przedmiotowego

kredytu do waluty (zob. wyroki TSUE z 3 października 2019 r., C-260/18, Kamil

Dziubak, Justyna Dziubak p. Raiffeisen Bank International AG,

ECLI:EU:C:2019:819 i z 14 marca 2019 r., C-118/17, Zsuzsanna Dunai p. ERSTE

Bank Hungary Zrt., ECLI:EU:C:2019:207). W orzecznictwie TSUE przyjmuje się

również, że skoro warunkiem nieuczciwym jest warunek dotyczący ustalenia

ostatecznej kwoty kredytu w walucie obcej, sąd uznaje za określający główny

przedmiot umowy w rozumieniu art. 4 ust. 2 Dyrektywy 93/13, to utrzymanie

rozpatrywanej umowy kredytu w mocy po usunięciu tego warunku nie wydaje się

prawnie możliwe i to niezależnie od nieuczciwego charakteru innych warunków,

takich jak te określające sposób przeliczania waluty na potrzeby spłaty (zob.

postanowienie TSUE z 30 maja 2024 r., C-325/23, JF i OP przeciwko Deutsche

Bank Polska S.A., ECLI:EU:C:2024:453). Z tej perspektywy nie budzi wątpliwości,

że nieważność umowy nie jest sprzeczna z celem Dyrektywy 93/13. Jednocześnie

nie można przyjąć, że podstawą dla stwierdzenia nieważności przez Sąd drugiej

instancji było samo oświadczenie kredytobiorcy.

Skarżący domagał się wykładni art. 3851 § 1 i 2 k.c. w kontekście

rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego dotyczących umów kredytów

indeksowanych do franka szwajcarskiego. Kluczowe pytanie dotyczy tego, czy w

przypadku uznania jednostronnego ustalania kursu franka szwajcarskiego przez

bank za naruszające interesy konsumenta, abuzywność obejmuje wyłącznie

klauzulę kursową, czy też wszystkie postanowienia dotyczące indeksacji kredytu, w

tym klauzulę ryzyka walutowego. W aktualnym orzecznictwie Sądu Najwyższego

nie budzi wątpliwości, że klauzula ryzyka walutowego i klauzula kursowa

określająca przeliczenie zobowiązań stron (w ramach przyjętego w umowie

mechanizmu waloryzacji) są ze sobą ściśle powiązane. Ma to istotne znaczenie z

perspektywy oceny, czy określają one główne świadczenia stron, czy zostały

sformułowane w sposób jednoznaczny, a także w kontekście możliwości

utrzymania umowy w mocy. Rozszczepienie tych klauzul jest zabiegiem sztucznym,

ponieważ klauzula ryzyka walutowego nie może funkcjonować bez klauzuli

kursowej określającej przeliczenie zobowiązań stron celem ustalenia wysokości ich

świadczenia. Z kolei klauzula kursowa nie ma racji bytu w umowie, w której nie

I CSK 1955/24

11

zastosowano mechanizmu przeliczeniowego i wynikającego z niego narażenia

konsumenta na ryzyko kursowe. (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 20 lutego

2023 r., II CSKP 809/22, i z 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22 i dalsze

powołane tam orzecznictwo).

Odnośnie do ostatniego istotnego zagadnienia prawnego, ujętego w punkcie

siódmym, a związanego z zawarciem przez powodów aneksu do umowy o kredyt,

zostało ono sformułowane w stopniu tak ogólnym i niejasnym, że nie można uznać,

aby w ogóle spełniało ono przyjęte w orzecznictwie wymagania od istotnego

zagadnienia prawnego. Ogólnie należy więc wskazać, że w orzecznictwie Sądu

Najwyższego odniesiono się również co do możliwości sanowania niedozwolonego

postanowienia umowy na skutek zawarcia przez strony aneksu do umowy

umożliwiającego kredytobiorcom zmianę sposobu spłaty kredytu. Zmiana umowy

kredytu np. w formie aneksu, mogłaby tylko wtedy implikować sanację wadliwych

postanowień umownych, jeśliby można ją potraktować jako wyraz „świadomej i

dobrowolnej” zgody konsumenta na związanie abuzywnym postanowieniem

umownym. Zakłada to, że konsument, dokonując czynności prawnej, jest świadomy

wadliwości postanowień umownych, które czynność ta miałaby sanować (zob.

wyroki Sądu Najwyższego z 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22 i z 6 września

2024 r., II CSKP 1644/22; uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z dnia 7 maja 2021 r., III CZP 6/21 i wyrok Trybunału Sprawiedliwości

Unii Europejskiej z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, I.W., R.W. przeciwko Bank BPH

S.A.). W orzecznictwie wyjaśniono też, jakie przesłanki muszą być spełnione, aby

uznać, że przez zmianę umowy (zawarcie aneksu) doszło do uchylenia

konsekwencji abuzywności zastrzeżonych w niej klauzul. W szczególności, że

może to nastąpić tylko wówczas, gdy konsument zrezygnował z wyciągania

konsekwencji z tej abuzywności świadomie i swobodnie, co zakłada, iż wiedział on

o niedozwolonym charakterze klauzul i związanych z tym konsekwencjach (zob.

wyroki Sądu Najwyższego z 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22, z 25 października

2023 r., II CSKP 820/23 i postanowienie z 28 listopada 2024 r., I CSK 4448/23).

W świetle powyższego Sąd Najwyższy stwierdza, że skarżący nie wykazał,

aby w dacie orzekania w przedmiocie przedsądu istniała potrzeba ponownego

odniesienia się do wskazanych przepisów oraz poruszonej problematyki.

I CSK 1955/24

12

Argumenty zawarte we wniosku, zestawione z motywami zaskarżonego wyroku

oraz uwzględniając aktualny dorobek orzeczniczy Sądu Najwyższego, nie wskazują

na konieczność kolejnej wypowiedzi w objętej nim materii – z uwzględnieniem

publicznoprawnego charakteru skargi kasacyjnej oraz jej funkcji wykraczającej poza

ochronę interesu indywidualnego.

Wskazać należy również, że nie zachodzi nieważność postępowania, którą

Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę – w granicach zaskarżenia – z urzędu (art.

39813 § 1 k.p.c.).

Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania w pozostałej, tj. nieodrzuconej części (art. 3989 § 2 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego – na stosowny wniosek zawarty

w odpowiedzi na skargę kasacyjną – orzeczono na podstawie art. 108 § 1 k.p.c.,

obciążając nimi na podstawie art. 98 § 1 w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.

stronę pozwaną, która przegrała sprawę w postępowaniu kasacyjnym.

Dariusz Dończyk

[P.L.]

[SOP]