Bank przegrał w Sądzie Najwyższym i zapłaci klientowi 4981,50 zł kosztów

I CSK 1973/25

2

1. Wyrokiem z 24 sierpnia 2022 r. Sąd Okręgowy w Gdańsku oddalił

powództwo W.W. przeciwko Bank w W. o zapłatę i nakazanie oraz orzekł o

kosztach postępowania.

2. Na skutek apelacji powoda Sąd Apelacyjny w Gdańsku zmienił powyższe

orzeczenie w ten sposób, że zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę

167 124 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 19 maja 2022 r. do dnia

zapłaty i oddalił powództwo w pozostałej części, oddalił apelację w pozostałym

zakresie oraz orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego.

3. Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiodła strona

pozwana. Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując

się na przesłankę określoną w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.

Podał, że w sprawie istnieje potrzeba wykładni przepisów wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów:

- art. 221 k.c. w zw. z art 385 § 1 k.c., w zakresie możliwości przyznania

kredytobiorcy statusu konsumenta i powoływania się przez niego na ochronę

wynikającą z art 385 § 1 k.c.;

- art. 3851 § 1, 3 i 4 k.c., w zakresie możliwości uznania za indywidualnie

uzgodnione takiego postanowienia umownego, którego treść nie została ustalona

w wyniku negocjacji między konsumentem i przedsiębiorcą, lecz konsument miał

możliwość jego negocjacji lub wybrania spośród kilku alternatywnie

przedstawionych propozycji postanowień, a nie podjął takiej próby w celu

modyfikacji postanowień umowy, a w konsekwencji przyjęcie, że konsument

zaakceptował jego treść w postaci zaproponowanej przez przedsiębiorcę;

- art 3851 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 58 § 1 i 3 k.c. oraz art 358 § 1 i 2 k.c.,

w zakresie możliwości twierdzenia przez Sąd nieuczciwości tylko niektórych

elementów warunku umownego w postaci klauzuli indeksacyjnej, tj. przez

eliminację zapisu umownego wyłącznie w zakresie wyliczenia wysokości

zobowiązania kredytobiorcy oraz ustalenia wysokości poszczególnych rat kredytu

i ich zaliczenia na poczet zobowiązania kredytowego z zastosowaniem tabeli

kursowej stosowanej przez bank oraz zastąpienia go innym sposobem określenia

kursu waluty obcej wynikającym z przepisów prawa lub zwyczajów.

I CSK 1973/25

3

3. Powód w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o wydanie

postanowienia odmawiającego przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

4. Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach Kodeksu

postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany

na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości

orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu

prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub

oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń

umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji

skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona

w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi

kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony

wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.;

nie służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia

co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

jest wówczas usprawiedliwione.

5. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając na

skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do zagwarantowania, że

skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń,

będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne. Ograniczenie przesłanek

do czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą

być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga kasacyjna nie stanie się

instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie. Tak więc, nie w każdej sprawie,

nawet w takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji

I CSK 1973/25

4

czy wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania,

w przeciwnym razie Sąd Najwyższy stałby się wbrew obowiązującym regulacjom

sądem trzeciej instancji. Nie jest rolą Sądu Najwyższego korygowanie

ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej

indywidualnej sprawie.

6. Szczegółowa analiza sprawy prowadzi do wniosku, że skarga kasacyjna

strony pozwanej nie zawiera argumentów wystarczających dla uznania, że

w sprawie spełniona została przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. uzasadniająca

przyjęcie sprawy do rozpoznania.

7. Przedmiotem analizy Sądu Najwyższego z uwzględnieniem orzecznictwa

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej były przepis art. 221 k.c. w kontekście

warunków, jakie należy spełnić, aby uzyskać status konsumenta w konkretnej

czynności prawnej. Zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą Sądu Najwyższego status

konsumenta (w znaczeniu art. 221 k.c.) determinowany jest celem czynności

prawnej oraz jej związkiem z działalnością zawodową lub gospodarczą, ocenianym

na chwilę zawarcia umowy (zob. m.in. uchwałę siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2, wyroki

Sądu Najwyższego: z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16, z 14 marca 2025 r., II CSKP

165/23, z 28 lutego 2025 r., II CSKP 1323/24, z 31 stycznia 2025 r., II CSKP

1791/22 oraz postanowienia Sądu Najwyższego: z 4 marca 2025 r., I CSK 1715/24,

z 23 kwietnia 2025 r., I CSK 2129/24, z 25 kwietnia 2025 r., I CSK 1464/24,

z 28 listopada 2024 r., I CSK 2866/23, z 21 kwietnia 2023 r., I CSK 5082/22

i powołane tam orzecznictwo, a także wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej: z 8 czerwca 2023 r., C-570/21, z 23 listopada 2023 r., C-321/22).

Z orzecznictwa tego wynika, że status konsumenta nie podlega ocenie in abstracto,

lecz w relacji do konkretnej czynności prawnej. Okoliczność, że osoba fizyczna

prowadzi działalność gospodarczą lub zawodową nie pozbawia jej per se atrybutu

konsumenta; osoba taka może bowiem korzystać ze statusu konsumenta, jeżeli

dokonywana przez nią czynność nie jest bezpośrednio związana z jej działalnością

gospodarczą lub zawodową (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z 27 maja 2022 r.,

II CSKP 314/22 i z 28 marca 2025 r., II CSKP 2082/22).

I CSK 1973/25

5

Wątpliwości przedstawione przez skarżącego dotyczące art. 221 k.c. były już

przedmiotem wyczerpującej analizy w orzecznictwie. Status konsumenta jest

przedmiotem badania w okolicznościach sprawy więc jego stwierdzenie nie może

by przedmiotem uniwersalnego zagadnienia prawnego. Weryfikacja okoliczności

faktycznych w powyższym zakresie może być dokonana wyłącznie przez sądy

meriti w określonej sprawie.

8. W judykaturze wielokrotnie rozważano również przesłanki, które muszą

być spełnione dla ewentualnego zastąpienia niedozwolonego postanowienia

umownego (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 2023 r., II CSKP

303/22 i postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 sierpnia 2022 r., I CSK

1669/22 oraz powołane tam dalsze orzecznictwo), jak również warunki, które

pozwalają uznać, że konkretne postanowienie umowne zostało uzgodnione

indywidualnie w rozumieniu art. 3851 § 1 i 3 k.c. Kwestie podane przez skarżącego

jako sporne zostały już wyjaśnione w wyrokach Sądu Najwyższego, z 13 maja

2022 r., II CSKP 464/22 i z 27 kwietnia 2023 r., II CSKP 1027/22, w których

stwierdzono, że dokonanie przez konsumenta wyboru między różnego rodzaju

umowami oferowanymi przez bank nie stanowi formy indywidualnego uzgodnienia

postanowień umownych w rozumieniu art. 3851 § 3 k.c., nie świadczy bowiem

o rzeczywistym wpływie konsumenta na treść postanowień umowy, którą wiąże się

z bankiem.

9. Pozostałe podniesione przez skarżącego wątpliwości wykładnicze

koncentrują się w większości wokół problemu dotyczącego abuzywności

postanowień umowy kredytu indeksowanego do CHF i skutków tej abuzywności.

U podłoża mają one tezę o dopuszczalności zastąpienia niedozwolonych klauzul

umowy określających sposób ustalania przez bank kursów waluty innym

mechanizmem przeliczeniowym opartym na przepisach kodeksu cywilnego.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi jednak obecnie wątpliwości,

że niedopuszczalne jest zastępowanie wyeliminowanego abuzywnego

postanowienia umowy innym mechanizmem wyliczenia kwoty raty kapitałowo-

odsetkowej. Żaden bowiem przepis prawa, w tym art. 3851 i art. 358 § 2 k.c.,

nie daje podstaw do zastąpienia klauzuli abuzywnej innym postanowieniem.

Uzupełnienie luk po wyeliminowaniu takiej klauzuli stanowiłoby bowiem zbyt daleko

I CSK 1973/25

6

idącą modyfikację umowy w celu ratowania sytuacji prawnej przedsiębiorcy

stosującego niedozwolone postanowienie umowne (zob. wyrok Sądu Najwyższego

z 26 kwietnia 2022 r. II CSKP 550/22; postanowienia Sądu Najwyższego: z 31 maja

2022 r., I CSK 2314/22; z 1 lutego 2023 r., I CSK 5615/22 oraz z 6 lipca 2023 r.,

I CSK 5755/22). Potwierdził to Sąd Najwyższy w uchwale pełnego składu Izby

Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, w której

stwierdzono m.in., że w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu

indeksowanego, odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie

prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.

Ponadto Sąd Najwyższy przesądził także, że w razie niemożliwości ustalenia

wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego umowa nie

wiąże także w pozostałym zakresie. Powyższa uchwała ma moc zasady prawnej,

wiążącej Sąd Najwyższy również w niniejszej sprawie (art. 87 § 1 ustawy o Sądzie

Najwyższym).

10. Kluczowe problemy prawne, istotne dla rozstrzygnięcia wątpliwości

wykładniczych podnoszonych przez skarżącego, zostały już zatem rozstrzygnięte

i nie stanowią obecnie problemów nowych. Tożsame bądź bardzo podobne

problemy, jak sformułowane przez skarżącego, były już przedmiotem licznych

wypowiedzi Sądu Najwyższego: zob. np. postanowienia z 23 sierpnia 2022 r.,

I CSK 1669/22, z 6 lipca 2023 r., I CSK 5696/22; z 22 sierpnia 2023 r, I CSK

6841/22; z 22 listopada 2023 r., I CSK 5225/22 oraz z 15 lutego 2024 r., do których

szczegółowych uzasadnień wypada odesłać w celu uniknięcia zbędnych

powtórzeń.

11. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn

uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności

nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

12. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

I CSK 1973/25

7

13. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej na rzecz powoda

z urzędu w postepowaniu kasacyjnym orzeczono zgodnie z § 4 ust. 3, § 6, § 8

pkt 6, § 16 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja

2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb państwa albo jednostki samorządu

terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę

prawnego z urzędu.

Krzysztof Grzesiowski

(M.M.)

[a.ł]