Bank w sporze o kredyt frankowy nie dostał kasacji, SN zasądził 2700 zł kosztów

Pozwem skierowanym przeciwko B. S.A. w W., powodowie – L. K., A. K.

domagali się, w szczególności, ustalenia nieważności całej umowy o kredyt

hipoteczny nr […] zawartej 2 grudnia 2008 r. z B. S.A. w W. (kredyt miał na celu

spłatę kredytu mieszkaniowego, zaciągniętego przez powodów na zakup

I CSK 2009/25

2

nieruchomości położonej przy ul R. w W.) oraz zasądzenia od strony pozwanej na

rzecz strony powodowej kwoty 90.869,90 zł wraz z ustawowymi odsetkami za

opóźnienie liczonymi od 10 marca 2021 r. do dnia zapłaty tytułem zwrotu

nienależnych świadczeń spełnionych przez powodów na rzecz pozwanego,

ewentualnie, w przypadku nieuwzględnienia powyższych żądań domagali się

zasądzenia od strony pozwanej na rzecz powoda kwoty 26.966,77 zł wraz z

ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od 10 marca 2021 r. do dnia

zapłaty - tytułem świadczeń nienależnie spełnionych w okresie od kwietnia 2011r.

(10 lat wstecz od dnia złożenia pozwu) w postaci różnic (nadpłat) pomiędzy sumą

kwot wpłaconych przez powodów jako miesięczne raty kapitałowo-odsetkowe na

podstawie powyższej umowy kredytowej, a sumą kwot, które powinny być

wpłacone przy uwzględnieniu abuzywności, a więc niewiążącego charakteru

klauzuli indeksacyjnej przy przyjęciu kursu franka szwajcarskiego, po którym kredyt

został udzielony tj. 2,6903 zł za 1 CHF.

Strona pozwana B. S. A. w W. w odpowiedzi na pozew wniosła o oddalenie

powództwa i zasądzenie kosztów procesu, podnosząc nadto zarzut przedawnienia

roszczenia wskazując, że roszczenie ma charakter okresowy i podlega

przedawnieniu w zakresie obejmującym więcej niż trzy lata wstecz od daty złożenia

pozwu. Zarzut przedawnienia został podniesiony przez stronę pozwaną z uwagi na

upływ 10 lat od momentu zawarcia umowy do dnia wniesienia pozwu.

Dnia 10 października 2022 r. Sąd Okręgowy w Świdnicy wydał wyrok

częściowy ustalając, że umowa zawarta 2 grudnia 2008 r. pomiędzy powodami L.

K. i A. K., a stroną pozwaną B. S.A. w W. jest nieważna, przy czym dnia 1 czerwca

2023 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu uchylił zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego

w Świdnicy i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania, zalecając odniesienie

się przez Sąd I instancji do wniosków dowodowych oraz dokonanie rozstrzygnięcia

o istocie sporu. Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości, a

powodowie podtrzymali stanowisko w sprawie zawarte w pozwie.

Ostatecznie Sąd Okręgowy w Świdnicy wyrokiem częściowym z 23

października 2023 r. ustalił, że umowa kredytu hipotecznego nr […] zawarta

pomiędzy powodami L. K. i A. K., a stroną pozwaną B. S.A. z siedzibą w W. - jest

nieważna.

I CSK 2009/25

3

Apelację od tego wyroku wniosła strona pozwana, zaskarżając go w całości

zarzucając naruszenie wyszczególnionych w treści apelacji przepisów prawa

procesowego oraz materialnego, wnosząc, w szczególności, o zmianę

zaskarżonego wyroku Sądu I instancji w całości poprzez oddalenia powództwa w

całości ewentualnie o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania Sądowi I instancji. W odpowiedzi na apelację strona powodowa

wniosła o jej oddalenie w całości.

W ocenie Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu apelacja pozwanego była

bezzasadna. Sąd II instancji nie podzielił zarzutów apelacji odnośnie do rzekomych

naruszeń przepisów postępowania wyszczególnionych w jej treści, a ponadto

prezentując rozbudowany wywód prawny w konkluzjach stwierdził, że ostatecznie

nie doszło do zarzucanych w apelacji strony pozwanej uchybień przepisom art. 56

k.c., art. 58 § 1 i 2 k.c., art. 65 § 1 i 2 k.c., art. 3531 k.c., art. 354 § 1 k.c., art. 358 §

2 k.c., art. 3851 § 1-3 k.c., art. 3852 k.c., art. 69 ust. 1 - 3 Prawa bankowego, jak

również art. 6 ust. 1 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie

nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (dalej: „Dyrektywa 93/13”).

Nietrafione okazały się też, w ocenie Sądu II instancji, zarzuty naruszenia art. 24

ust. 3 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim; art. 41 prawa

wekslowego oraz zarzut naruszenia art. 111 ust. 1 pkt 4 prawa bankowego. Nie

odniósł ponadto skutku zarzut uchybienia art. 4 ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o

zmianie prawa bankowego (tzw. ustawy antyspreadowej). Sąd Apelacyjny nie

dopatrzył się także naruszenia art. 189 k.p.c., zgodnie z którym powód może żądać

ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, jeżeli ma w tym

interes prawny. W realiach sprawy interes powodów w ustaleniu nieważności

umowy pozostawał oczywisty, a bez takiego rozstrzygnięcia nie istniała, bowiem,

możliwość definitywnego zakończenia sporu, a ostateczne rozstrzygnięcie, o

ustaleniu nieważności umowy, znosi, w efekcie, stan niepewności powodów co do

związania umową kredytu.

Wszystkie te okoliczności zaważyły, w konsekwencji, na tym, że Sąd

Apelacyjny we Wrocławiu wyrokiem z 31 stycznia 2025 r. oddalił apelację strony

pozwanej, jako całkowicie bezzasadną.

I CSK 2009/25

4

Pozwany – B. S.A. w W., skargą kasacyjną zaskarżył powyższy wyrok Sądu

Apelacyjnego we Wrocławiu z 31 stycznia 2025 r. w całości. Skargę tę oparł na

zarzutach naruszenia przepisów postępowania, tj.: art. 1301a § 1 k.p.c.; art. 316 § 1

k.p.c. w zw. z art. 6 ust. 1 i 7 ust. 1 Dyrektywy 93/13 oraz na zarzutach naruszenia

przepisów prawa materialnego, tzn.: - w zakresie stwierdzenia upadku umowy z

uwagi na sprzeczność z ustawą: art. 111 ust. 1 pkt. 4 Prawa bankowego w zw. z art.

56 k.c., w zw. z art. 69 ust. 2 pkt 4a i ust. 3 Prawa bankowego w zw. z art. 4 ustawy

z dnia 29 lipca 2011 r. zmieniająca ustawę Prawo bankowe (Dz.U.2011, nr 165, poz.

984, dalej jako „ustawa antyspreadowa"); art. 3531 k.c. w zw. z art. 69 ust. 1 i 2

ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe; art. 58 §1 k.c.; art. 58 §3 k.c. w

zw. z art. 58 § 1 k.c.; - w zakresie stwierdzenia upadku umowy z uwagi na

bezskuteczność klauzul indeksacyjnych: art. 221 k.c. w zw. z art. 3851 § 1 k.c.; art.

3851 § 1 k.c. w zw. z art. 1 ust. 2 Dyrektywy 93/13; art. 3851 § 1 k.c. w zw. z art.

3852 k.c.; art. 3851 § 1 k.c.; art. 3851 § 1 k.c. w zw. z art. 4 ust. 1 i art. 3 ust. 3

Dyrektywy 93/13 w zw. z przepisami Załącznika do Dyrektywy 93/13 ust. 1 lit. j oraz

lit. I, oraz ust. 2 lit. c, tiret pierwsze i drugie, oraz ust. 3 Załącznika do Dyrektywy

93/13; art. 3851 § 2 k.c. w zw. z art. 7 ust. 1 i 8 b ust. 1 Dyrektywy 93/13 i art. 3531

k.c. w zw. z art. 2, 31 ust. 3 i 32 ust. 1 Konstytucji; - w zakresie całości

uzasadnienia wyroku: art. 65 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 56 k.c.; art. 65 § 1 i 2 k.c. w zw.

z art. 354 § 1 k.c.; art. 56 k.c.; art. 69 ust. 2 pkt 4a i ust. 3 Prawa bankowego w zw.

z art. 4 ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. zmieniająca ustawę Prawo bankowe; art. 358

§ 2 k.c.; art. 41 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. Prawo wekslowe; art. 24 ust. 3

ustawy o NBP; art. 189 k.p.c.

Na podstawie art. 3984 § 2 k.p.c. w związku z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. oraz

3989 § 1 pkt 2 k.p.c. skarżący wniósł o przyjęcie jego skargi do rozpoznania, ze

względu na występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne oraz z uwagi na

istnienie potrzeby wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości i

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów.

Odnośnie do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. skarżący sformułował

następujące zagadnienia prawne polegające na konieczności - w ocenie strony

pozwanej - odniesienia się przez Sąd Najwyższy do następujących kwestii: „Czy

postanowienia indeksacyjne umowy kredytu indeksowanego, określające wysokość

I CSK 2009/25

5

kwoty kredytu i wysokość rat kapitałowo - odsetkowych wyrażoną w walucie obcej

poprzez odesłanie do Tabeli Kursów Walut Obcych banku - kredytodawcy, bez

określenia w treści umowy szczegółowych zasad obliczania tych kursów, na

przykład w postaci wzoru matematycznego, wykraczają poza granice zakreślone w

ramach zasady swobody umów opisanej w art. 3531 k.c.?” (a) – w ocenie

pozwanego postanowienia indeksacyjne umowy kredytu indeksowanego,

określające wysokość kredytu i wysokość rat kapitałowo-odsetkowych wyrażoną w

walucie obcej poprzez odesłanie do Tabeli Kursów Walut Obcych banku-

kredytodawcy nie naruszają zasady swobody umów, opisanej w art. 3531 k.c.,

również, jeżeli nie wskazano expressis verbis w umowie szczegółowych zasad

obliczania tych kursów, na przykład w postaci wzoru matematycznego;

uregulowanie praw i obowiązków stron poprzez wprowadzenie do umowy kredytu

klauzul indeksacyjnych odsyłający do kursów walut obcych publikowanych przez

bank, stanowi dozwolony wariant tzw. subiektywnej metody ustalenia świadczenia;

fakt, że wyliczenia wysokości kursu dokonuje bank (niezależnie od tego, czy jest to

bank- kredytodawca, czy bank-osoba trzecia), eliminuje hipotetyczną możliwość

dowolnego ustalania kursów. Kursy publikowane przez banki powstają w oparciu o

podstawę prawną w postaci art. 111 ust. 1 pkt 4 Prawa bankowego. Banki są

również w tym zakresie związane ustalonymi zwyczajami opisującymi sposób

ustalania kursów przez te podmioty, które stanowią element stosunku prawnego

pomiędzy stronami, nawet jeżeli nie zostały wpisane expressis verbis do umowy.

Jednocześnie skarżący podkreślił, że należy mieć na względzie trudności ze

stworzeniem niezmiennego wzoru matematycznego, który przez wiele lat miałby

służyć do wyznaczania wysokości obowiązującego kursu walutowego; „Czy

żądanie „ustalenia nieważności umowy" stanowi roszczenie dopuszczalne na

gruncie przepisów k.p.c., czy może być uwzględnione przez sąd rozpatrujący

sprawę, a jeżeli takie sformułowanie roszczenia jest wadliwe, to jaki powinien być

skutek zgłoszenia takiego powództwa przez stronę powodową?" (b) – w ocenie

pozwanego roszczenie o „ustalenia nieważności umowy" stanowi roszczenie

nieznane ustawie i niedopuszczalne na gruncie przepisów k.p.c.; art. 189 k.p.c.

dopuszcza sformułowanie żądania o ustalenie „istnienia lub nieistnienia stosunku

prawnego lub prawa". Prawidłową formalnie konstrukcją roszczenia mogłoby być

I CSK 2009/25

6

zatem żądanie ustalenia nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z konkretnej

umowy, ale nie ustalenia „nieważności" (która może dopiero powodować

nieistnienie stosunku prawnego, ale nie jest tożsama z tym nieistnieniem). Pozwany

podzielił w tym zakresie stanowisko sformułowane w wyroku Sądu Najwyższego z 1

czerwca 2022 r., sygn. akt II CSKP 364/22. Skutkiem nieprawidłowego określenia

roszczenia powinno być, w ocenie pozwanego, stwierdzenie, że pozew obarczony

jest brakami formalnymi i podlega zwrotowi; „Jeżeli stronie powodowej przysługuje

dalej idące roszczenie o zapłatę, wynikające ze stosunku prawnego w postaci

rzekomo nieważnej umowy kredytu indeksowanego kursem waluty obcej, w

szczególności wynikające z możliwości żądania zwrotu dokonanych świadczeń na

podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu, to czy strona powodowa

posiada interes prawny w żądaniu ustalenia nieistnienia stosunku prawnego

wynikającego z umowy?" (c) – zdaniem pozwanego w takiej sytuacji strona

powodowa nie posiada interesu prawnego w żądaniu ustalenia nieistnienia

stosunku prawnego wynikającego z umowy, ponieważ wydanie wyroku

ustalającego nieważność umowy nie powoduje definitywnego zakończenia sporu

między stronami; „Czy dopuszczalne jest stwierdzenie abuzywności i nieważności

klauzul odsyłających do Tabeli Kursów Walut Obcych banku-kredytodawcy w

sytuacji, gdy kredytobiorca miał na mocy regulaminu, stanowiącego integralną

część umowy, możliwość spełniania świadczenia bezpośrednio w walucie obcej od

momentu zawarcia umowy, z pominięciem Tabeli Kursów Walut Obcych Banku

Kredytodawcy?” (d) – zdaniem pozwanego kredytobiorca od momentu zawarcia

umowy miał możliwość skorzystania z opcji spłaty kredytu bezpośrednio w walucie

indeksacji z pominięciem Tabeli Kursów Walut Obcych banku-kredytodawcy,

klauzula przeliczeniowa nie może zostać uznana za abuzywną; „Czy wykorzystanie

kwoty wypłaconej na podstawie umowy kredytu na cele powiązane z działalnością

gospodarczą kredytobiorcy, w szczególności na sfinansowanie zakupu

nieruchomości, która następnie oznaczana jest jako siedziba prowadzenia

działalności gospodarczej przez kredytobiorcę, eliminuje możliwość uznania

kredytobiorcy w stosunku prawnym wynikającym z umowy kredytu za konsumenta

w rozumieniu art. 221 k.c. i eliminuje możliwość objęcia go ochroną na podstawie

przepisów chroniących konsumentów, w szczególności art. 3851 k.c.?" (e) – w

I CSK 2009/25

7

ocenie strony pozwanej fakt występowania związku pomiędzy celem kredytowania

a działalnością gospodarczą kredytobiorcy, w szczególności oznaczania siedziby

działalności gospodarczej w kredytowanej nieruchomości, eliminuje możliwość

przyznania kredytobiorcy statusu konsumenta, a więc również objęcia go ochroną

wynikającą z art. 3851 k.c.; jednocześnie nie ma znaczenia to, czy powód

wykorzystywał kredyt również w celu niezwiązanym z prowadzoną przez siebie

działalnością gospodarczą, w szczególności nieruchomość przeznaczana była na

inne cele niezwiązane z działalnością gospodarczą (cele mieszkaniowe), nawet

jeżeli wykorzystanie na te cele miało przeważający charakter; wystarczy, że sporny

kredyt był wykorzystywany w jakimkolwiek zakresie na cele związane z

działalnością gospodarczą; „Czy w przypadku, gdy proces poinformowania

konsumenta o ryzykach, wynikających z wprowadzenia do umowy kredytu klauzul

przewidujących indeksację kursem waluty obcej, polegał na przedstawieniu

konsumentowi szczegółowej informacji o ryzyku kursowym związanym z

zaciągnięciem kredytu, a konsument potwierdził przekazanie tej szczegółowej i

wyczerpującej informacji (wynikającej z procedur wewnętrznych Banku) poprzez

złożenie pisemnego oświadczenia, to czy klauzule obciążające konsumenta

ryzykiem kursowym mają charakter jednoznaczny i nie stanowią postanowień

niedozwolonych w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c.?" (f) – jak stwierdził pozwany w

przypadku, gdy konsument potwierdził w pisemnym oświadczeniu, że przed

zawarciem umowy została przekazana mu rzetelna, prawdziwa i pełna informacja

na temat ryzyka związanego z zaciągnięciem kredytu, i w ten sposób potwierdził,

że została spełniona procedura należytego poinformowania Klienta o kredycie

indeksowanym kursem CHF, należy uznać, że klauzula obciążająca Powoda

ryzykiem kursowym, zawarta w umowie jest jednoznaczna i jasna, i nie spełnia

przesłanek postanowienia niedozwolonego z art. 3851 § 1 k.c.; „Czy norma zawarta

w umowie kredytu indeksowanego do kursu waluty obcej, zawierająca odesłanie do

kursu określonego w tabeli kursowej publikowanej przez bank, podlega kontroli z

punktu widzenia przesłanek abuzywności, czy też kontrola taka jest wyłączona na

mocy art. 1 ust. 2 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie

nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, z uwagi na fakt, że

publikowanie kursów walutowych przez banki oparte jest na ustawowej podstawie

I CSK 2009/25

8

prawnej, tj. art. 111 ust. 1 pkt. 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo

bankowe?" (g) – zdaniem pozwanego Banku postanowienie umowy kredytu

indeksowanego do kursu waluty obcej, regulujące odesłanie do kursu określonego

w tabeli kursowej publikowanej przez bank, z uwagi na oparcie publikowania tych

kursów w ustawie, jest wyłączone spod kontroli abuzywności na podstawie art. 1

ust. 2 Dyrektywy 93/13; „Czy określenie niedozwolone postanowienia umowne w

rozumieniu art. 3851 § 1 i 2 k.c., dotyczy określonych przez strony umowy norm

postępowania - czy też, przeciwnie, wyodrębnione redakcyjnie fragmenty tekstu

umowy oraz czy dopuszczalne jest wyeliminowanie z umowy całości

kwestionowanych jednostek redakcyjnych w sytuacji, gdy stwierdzono abuzywność

wyłącznie w odniesieniu do części zawartych tam norm?" (h) – jak wskazał

pozwany w jego ocenie określenie niedozwolone postanowienia umowne w

rozumieniu art. 3851 § 1 k.c., dotyczy określonych przez strony umowy norm

postępowania, a nie wyodrębnionych redakcyjnie fragmentów tekstu umowy; układ

graficzny tekstu umowy nie powinien mieć znaczenia dla oceny zgodności z

prawem treści czynności prawnej; to, w jakim zakresie ewentualnie umowa nie

wiąże konsumenta, powinno zależeć od normatywnie rozumianych „postanowień",

czyli wzajemnych praw i obowiązków stron umowy; „Czy norma, zawarta w umowie

kredytu indeksowanego do kursu waluty obcej, regulująca odesłanie do

konkretnego źródła pochodzenia kursu walutowego (tzw. „klauzula spreadu"),

stanowi normę regulującą główne świadczenia stron w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c.

oraz czy norma ta należy do essentialia negotii umowy kredytu?" (i) – jak stwierdził

w uzasadnieniu tego zagadnienia pozwany, norma zawarta w umowie kredytu

indeksowanego do kursu waluty obcej, regulująca odesłanie do konkretnego źródła

pochodzenia kursu walutowego, nie stanowi normy regulującą główne świadczenia

stron w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c., ponieważ nie należy do essentialia negotii

umowy kredytu; norma taka ma znaczenie wyłącznie akcesoryjne) oraz,

doprecyzowujące zasadnicze ustalenia stron; „Czy stwierdzenie przez Sąd

niezwiązania konsumenta normą, zawartą w umowie kredytu indeksowanego do

kursu waluty obcej, regulującą odesłanie do konkretnego źródła pochodzenia kursu

walutowego (kursu kupna i sprzedaży, tzw. klauzula spreadu), skutkuje również

niezwiązaniem konsumenta normą, zgodnie z którą wartość wzajemnych

I CSK 2009/25

9

świadczeń uzależniona jest od kursu waluty obcej (tzw. klauzula ryzyka) oraz czy

niezwiązanie konsumenta klauzulą ryzyka skutkuje upadkiem umowy?" (j) – jak

wskazał skarżący stwierdzenie takie nie skutkuje niezwiązaniem konsumenta

normą, zgodnie z którą wartość wzajemnych świadczeń uzależniona jest od kursu

waluty obcej (tzw. klauzula ryzyka); klauzula ryzyka stanowi odrębną od klauzuli

spreadu normę umowną i podlega odrębnej ocenie pod kątem ewentualnej

abuzywności; „Czy jest zgodna z zasadami proporcjonalności, równości i pewności

prawa, wynikającymi z Konstytucji oraz przepisów prawa unijnego, jak również z

celami Dyrektywy 93/13 oraz z celami art. 3851 § 2 k.c., wykładnia polegająca na

twierdzeniu, że niezwiązanie stron klauzulą spreadu, ma rzekomo skutkować

niezwiązaniem również klauzulą ryzyka, co ma prowadzić do przekształcenia

umowy z mocą wsteczną w kredyt złotowy, ale oprocentowany w oparciu o

parametr ekonomiczny właściwy wyłącznie dla waluty indeksacji, co z kolei

mogłoby prowadzić do stwierdzenia nieważności całej umowy?" (k) – zdaniem

skarżącego przyjęcie koncepcji objętej przedmiotowym zagadnieniem powoduje, że

wskutek rzekomej wadliwości unormowania, zgodnie z którym kredytodawca ma

możliwość zmiany wysokości jednego z ubocznych, drugorzędnych elementów

świadczenia, tj. spreadu walutowego, w okresie wykonywania umowy kredytu,

miałaby rzekomo nastąpić najpierw eliminacją całej indeksacji z umowy, a

następnie stwierdzenie nieważności całego stosunku prawnego pomiędzy stronami;

„Czy stwierdzenie przez Sąd niezwiązania konsumenta normą, zawartą w umowie

kredytu indeksowanego do kursu waluty obcej, regulującą odesłanie do

konkretnego źródła pochodzenia kursu walutowego (kursu kupna i sprzedaży, tzw.

klauzula spreadu), przy jednoczesnym stwierdzeniu że konsument jest związany

normą, zgodnie z którą wartość wzajemnych świadczeń uzależniona jest od kursu

waluty obcej (tzw. klauzula ryzyka), skutkuje koniecznością dokonania wykładni

postanowień umowy z pominięciem klauzuli spreadu, natomiast z wykorzystaniem

przepisów dyspozytywnych w brzmieniu aktualnym na dzień zamknięcia rozprawy,

w szczególności art. 358 § 2 k.c. lub art. 24 ust. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.

o Narodowym Banku Polskim, oraz stwierdzeniem, że umowa podlega wykonaniu,

z wykorzystaniem do przeliczeń kursu średniego waluty indeksacji publikowanego

przez Narodowy Bank Polski, aktualnego na dzień danej operacji finansowej?" (l) –

I CSK 2009/25

10

w ocenie pozwanego, zgodnie z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej należy dokonać wykładni w przedmiocie skutków abuzywności części

umowy, z wykorzystaniem przepisów dyspozytywnych prawa krajowego, w

brzmieniu aktualnym na dzień dokonywania oceny, tj. zgodnie z art. 316 § 1 k.p.c.,

na dzień zamknięcia rozprawy; przepisem dyspozytywnym, regulującym źródło

pochodzenia kursów w braku odmiennych ustaleń, jest art. 358 § 2 k.c.,

wskazujący, że w takim przypadku wartość świadczeń należy obliczyć w oparciu o

kurs średni Narodowego Banku Polskiego. Alternatywą podstawą, dającą

identyczny skutek, jest oparcie się na art. 24 ust. 3 ustawy o NBP przy wykładni

pojęcia kursu walutowego, użytego w umowie. Wykładnia ta pozwala na utrzymanie

umowy w mocy i jej prawidłowe wykonanie, a jednocześnie skutkuje powstaniem

sankcji dla pozwanego, który wskutek stwierdzenia bezskuteczności klauzuli

spreadu, nie tylko traci możliwość zmiany wysokości spreadu w toku wykonywania

umowy, ale traci całość przychodu uzyskanego od powoda tytułem spreadu,

ponieważ kurs kupna i sprzedaży waluty, wykorzystywany do przeliczeń, zostaje

zastąpiony kursem średnim (NBP), co stanowi zmianę na niekorzyść dla

pozwanego.

Następnie na podstawie art. 3984 § 2 k.p.c. w związku z art. 3989 § 1 pkt 2

k.p.c. skarżący wniósł o przyjęcie jego skargi do rozpoznania, z uwagi na istnienie

potrzeby wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości i wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, tj.: art. 3531 k.c. (a) – wątpliwość, w ocenie

skarżącego, polega w tym przypadku na tym, czy postanowienia indeksacyjne

umowy kredytu, określające wysokość kwoty kredytu i wysokość rat kapitałowo-

odsetkowych wyrażoną w walucie obcej poprzez odesłanie do Tabeli Kursów Walut

Obcych banku - kredytodawcy, bez określenia w treści umowy szczegółowych

zasad obliczania tych kursów, na przykład w postaci wzoru matematycznego,

mieszczą się w granicach zasady swobody umów, opisanej w art. 3531 k.c.; w

ocenie pozwanego, klauzula spreadu nie stanowi głównego świadczenia stron

umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej; art. 353 § 1 k.c. w zw. z art. 69 § 1

- 2 Prawa bankowego (b) – w tym przypadku, zdaniem skarżącego, wątpliwość

polega na tym, czy norma, zawarta w umowie kredytu indeksowanego do kursu

waluty obcej, regulująca odesłanie do konkretnego źródła pochodzenia kursu

I CSK 2009/25

11

walutowego (tzw. klauzula spreadu) stanowi essentialia negotii umowy kredytu; w

ocenie pozwanego, klauzula spreadu nie stanowi essentialia negotii umowy kredytu

indeksowanego do waluty obcej; art. 3851 § 2 k.c. w zw. z art. 7 ust. 1 i 8b ust. 1

Dyrektywy 93/13 i art. 3531 k.c. w zw. z art. 2, 31 ust. 3 i 32 ust. 1 Konstytucji (c) –

w ocenie pozwanego Banku, wątpliwość polega na tym, czy rozstrzygnięcie w

przedmiocie skutków abuzywności, zastosowane przez Sąd I instancji (kredyt

przekształcony z mocą wsteczną w złotowy, ale oprocentowany w oparciu o stopę

LIBOR 3M dla CHF) lub Sąd II instancji (upadek umowy), stoi w sprzeczności z

zasadą proporcjonalności, równości, pewności prawa oraz utrzymania w mocy

umowy w zakresie niedotkniętym abuzywnością, a także pozostaje w sprzeczności

z interesem innych konsumentów oraz konkurentów pozwanego, które to zasady

wynikają z Konstytucji oraz z Dyrektywy 93/13 i polskich przepisów

implementujących tę Dyrektywę; jak stwierdził pozwany rozstrzygnięcie w

przedmiocie skutków abuzywności, zastosowane przez Sąd I instancji lub Sąd II

instancji (upadek umowy), stoi w sprzeczności z zasadą proporcjonalności,

utrzymania w mocy umowy w zakresie niedotkniętym abuzywnością, a także

pozostaje w sprzeczności z interesem innych konsumentów oraz konkurentów

pozwanego; art. 316 § 1 k.p.c. w zw. z art. 3851 k.c. § 2 w zw. z art. 3 k.c. w zw. z 6

ust. 1 i 7 ust. 1 Dyrektywy 93/13 (d) – skarżący zwrócił uwagę, że przedmiotowa

wątpliwość polega na tym, czy dokonując oceny w przedmiocie skutków

abuzywności Sąd powinien wziąć pod uwagę brzmienie przepisów prawa

materialnego na dzień zamknięcia rozprawy, czy też na dzień zawarcia spornej

umowy, mając na względzie cel przepisów regulujących skutki abuzywności oraz

przepisów dyspozytywnych umożliwiających dokonanie wykładni w tym zakresie; w

ocenie pozwanego dokonując oceny w przedmiocie skutków abuzywności sąd

powinien wziąć pod uwagę brzmienie przepisów prawa materialnego na dzień

zamknięcia rozprawy, gdyż wymaga tego cel art. 3851 § 2 k.c. oraz art. 358 § 2 k.c.,

w kontekście oceny skutków abuzywności; art. 358 § 2 k.c. w zw. z art. 3851 § 2

k.c. (e) - wątpliwość polega na tym, czy art. 358 § 2 k.c. stanowi przepis

dyspozytywny, który umożliwia dokonanie wykładni umowy kredytu indeksowanego

do waluty obcej, pozwalającej na jej wykonanie, po stwierdzeniu nieważności

normy lub niezwiązania konsumenta normą, zawartą w umowie kredytu

I CSK 2009/25

12

indeksowanego do kursu waluty obcej, regulującą odesłanie do konkretnego źródła

pochodzenia kursu walutowego (tzw. klauzula spreadu), w ocenie Pozwanego, art.

358 § 2 k.c. stanowi przepis dyspozytywny, przy wykorzystaniu którego można

wykonywać umowę kredytu indeksowanego do waluty obcej, po stwierdzeniu

abuzywności klauzuli spreadu; art. 24 ust. 3 ustawy o NBP w zw. z art. 3851 § 2 k.c.

(f) – jak podkreślił skarżący wątpliwość polega na tym, czy art. 24 ust. 3 ustawy o

NBP stanowi przepis dyspozytywny, który umożliwia dokonanie wykładni umowy

kredytu indeksowanego do waluty obcej, pozwalającej na jej wykonanie, po

stwierdzeniu nieważności normy lub niezwiązania konsumenta normą, zawartą w

umowie kredytu indeksowanego do kursu waluty obcej, regulującą odesłanie do

konkretnego źródła pochodzenia kursu walutowego (tzw. klauzula spreadu) - w

ocenie Pozwanego, art. 24 ust. 3 ustawy o NBP stanowi przepis dyspozytywny,

przy wykorzystaniu którego można wykonywać umowę kredytu indeksowanego do

waluty obcej, po stwierdzeniu abuzywności klauzuli spreadu.

We wnioskach skarżący domagał się, w szczególności, uchylenia

zaskarżonego wyroku Sądu II instancji w całości oraz uchylenia wyroku Sądu I

instancji w całości i przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu w Świdnicy do

ponownego rozpoznania, ewentualnie, uchylenia zaskarżonego wyroku Sądu II

Instancji w całości oraz przekazania sprawy Sądowi Apelacyjnemu we Wrocławiu

do ponownego rozpoznania, ewentualnie, uchylenia zaskarżonego wyroku Sądu II

instancji w całości oraz o orzeczenia co do istoty sprawy, poprzez zmianę wyroku

Sądu I instancji w całości, poprzez uwzględnienie apelacji pozwanego i oddalenie

powództwa o ustalenie w całości.

W odpowiedzi na skargę powodowie wnieśli o odmówienie przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania, ewentualnie, w razie przyjęcia skargi do rozpoznania o

jej oddalenie; zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów kosztów postępowania

kasacyjnego w tym kosztów zastępstwa procesowego w wysokości dwukrotności

stawki minimalnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

I CSK 2009/25

13

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych

przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest

uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje

publicznoprawne. Zatem nie w każdej sprawie, skarga kasacyjna może być przyjęta

do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje

sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia. W

judykaturze Sądu Najwyższego, odwołującej się do orzecznictwa Europejskiego

Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, jeszcze w okresie obowiązywania kasacji

zostało utrwalone stanowisko, że ograniczenie dostępności i dopuszczalności

kasacji nie jest sprzeczne z Konstytucją RP, ani z wiążącymi Polskę

postanowieniami konwencji międzynarodowych (por. uzasadnienie uchwały składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2001 r., III CZP 49/00,

OSNC 2001, Nr 4, poz. 53).

Podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu

publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego

w rozwój prawa i jurysprudencji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4

lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147).

Skarżący powołał się w skardze kasacyjnej na przesłanki określone w art.

3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., lecz żadna z nich nie wystąpiła.

Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Sądu Najwyższego, przedstawienie

okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na

przesłankę istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) polega na

sformułowaniu tego zagadnienia, wskazaniu przepisu, na tle którego ono powstało i

przedstawieniu argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Musi przy tym

chodzić o zagadnienie nowe, dotychczas nierozpatrywane w judykaturze, które

zarazem ma znaczenie dla rozpoznania wniesionej skargi kasacyjnej oraz innych

podobnych spraw (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ

35/01, OSNC 2002, nr 1, poz.11, z 11 stycznia 2002, III CKN 570/01, OSNC 2002,

I CSK 2009/25

14

nr 12, poz. 151, z 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, nie publ. i z 15 czerwca 2016

r., V CSK 4/16, nie publ.).

Z kolei oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na tym,

że istnieje potrzeba wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wykazania, że

określony przepis prawa, mimo, iż budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się

wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez

skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub

podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob. postanowienia Sądu

Najwyższego z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, nie publ., z 26 czerwca 2015 r.,

III CSK 77/15, nie publ. i z 20 maja 2016 r., V CSK 692/15, nie publ.).

W odniesieniu do podnoszonych we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej

do rozpoznania kwestii prawnych i wątpliwości interpretacyjnych dotyczących tzw.

kredytów frankowych należy stwierdzić, że w znacznej części zostały już one

wyjaśnione szczegółowo w orzecznictwie sądowym (zob. m.in. postanowienia Sądu

Najwyższego w sprawach I CSK 2225/23, I CSK 2268/23, I CSK 2291/23 i I CSK

2334/23 oraz wyroki w sprawach II CSKP 957/23, II CSKP 1002/23, II CSKP

1956/22, II CSKP 2164/22 i II CSKP 2295/22, II CSKP 690/23, II CSKP 1996/22, II

CSKP 2231/22 i II CSKP 278/23, II CSKP 380/23, II CSKP 617/23).

Jeśli natomiast chodzi o problematykę związaną z interesem prawnym

powodów w stwierdzeniu nieważności umowy kredytowej odnotować trzeba, że w

wyroku z 23 listopada 2023 r., C-321/22 Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej

stwierdził, iż art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w związku z zasadą skuteczności należy

interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie przepisom krajowym,

zgodnie z ich wykładnią dokonaną w orzecznictwie, które w celu uwzględnienia

wytoczonego przez konsumenta powództwa zmierzającego do stwierdzenia

bezskuteczności nieuczciwego warunku w umowie zawartej z przedsiębiorcą

wymagają dowodu na istnienie interesu prawnego, w sytuacji gdy uznaje się, że

taki interes nie istnieje, jeżeli konsumentowi przysługuje powództwo o zwrot

nienależnego świadczenia, lub gdy może on powołać się na tę bezskuteczność w

ramach obrony przed powództwem wzajemnym w przedmiocie wyegzekwowania

I CSK 2009/25

15

wykonania zobowiązania wytoczonym przeciwko niemu przez tego przedsiębiorcę

na podstawie tego warunku.

Z kolei w kwestii pojęcia konsumenta skarżący odwołuje się m.in. do

wykładni Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej zaprezentowanej w wyroku z

20 stycznia 2005 r., C-464/01 (wydanego w związku z wykładnią przepisów

konwencji z dnia 27 września 1968 r. o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń

sądowych w sprawach cywilnych i handlowych). Jednakże Sąd Unijny na gruncie

przepisów Dyrektywy 93/13 przyjął szerszą interpretację pojęcia konsumenta w

przypadku kredytów o mieszanym celu, tj. częściowo konsumpcyjnego, a

częściowo związanego z prowadzeniem działalności gospodarczej lub zawodowej

kredytobiorcy, nawiązując także do motywu 17 dyrektywy Parlamentu

Europejskiego i Rady 2011/83/UE z dnia 25 października 2011 r. w sprawie praw

konsumentów. W wyroku z 8 czerwca 2023 r., C-570/21, Trybunał Sprawiedliwości

Unii Europejskiej orzekł, że art. 2 lit b) dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten

sposób, że pojęcie „konsumenta” w rozumieniu tego przepisu obejmuje osobę,

która zawarła umowę kredytu do użytku częściowo związanego z jego działalności

gospodarczą lub zawodową, a w części niezwiązanego z tą działalnością wspólnie

z innym kredytobiorcą, który nie działa w ramach swojej działalności gospodarczej

lub zawodowej, jeżeli cel działalności gospodarczej lub zawodowej jest tak

ograniczony, że nie jest dominujący w ogólnym kontekście tej umowy. W celu

ustalenia czy cel gospodarczy jest ograniczony w wyżej opisanym zakresie należy

uwzględnić wszystkie istotne okoliczności towarzyszące tej umowie, zarówno

ilościowe, jak i jakościowe, takie jak w szczególności podział wykorzystania

pożyczonego kapitału na działalność zawodową i pozazawodową, a w przypadku

większej liczby kredytobiorców okoliczność, że tylko jeden z nich realizuje cel

gospodarczy lub że kredytobiorca uzależnił udzielenie kredytu przeznaczonego na

cele konsumenckie od częściowego przeznaczenia pożyczonej kwoty na spłatę

długów związanych z działalności gospodarczą lub zawodową.

Według aktualnego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej w przypadku kredytów o mieszanym celu wyłączenie przepisów unijnej

ochrony konsumentów zachodzi wówczas, gdy cel związany z prowadzeniem

działalności gospodarczej lub zawodowej kredytobiorcy jest dominujący w ogólnym

I CSK 2009/25

16

kontekście umowy (zob. też motywy 44 - 47 i 51 wyroku z 8 czerwca 2023 r., C-

570/21).

Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. a o kosztach postępowania

kasacyjnego orzekł zgodnie z art. 98 § 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c., art. 391 § 1

k.p.c. i art. 398²¹ k.p.c. (mając na uwadze okoliczność, że postępowanie kasacyjne

w odniesieniu do całości żądania o ustalenie - jako żądania majątkowego

niepieniężnego odrębnego w stosunku do roszczenia o zapłatę - zostało

zakończone), przy uwzględnieniu § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt. 2 i § 20

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych (jedn. tekst: Dz. U. z 2023 poz.1935 ze zm).

Orzeczenie o odsetkach od zasądzonych kosztów postępowania kasacyjnego

znajduje uzasadnienie w art. 98 § 11 k.p.c. w zw. z art. 19 ust. 1 i art. 31 ustawy z

dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz

niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 614) oraz przy uwzględnieniu § 2a

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 sierpnia 2014 r. w sprawie

określenia brzmienia klauzuli wykonalności.

Władysław Pawlak

[PG]

[a.ł]