Zarzut nieistnienia długu uznany za spóźniony zarzut potrącenia. SN odmówił przyjęcia skargi spółki

W związku ze skargą kasacyjną pozwanego P. S.A w W. od wyroku Sądu

Apelacyjnego w Szczecinie z 6 marca 2025 r. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

I CSK 2039/25

2

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości

lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając

na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do

zagwarantowania, że skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia

prawomocnych orzeczeń, będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne.

Ograniczenie przesłanek do czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych

sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga

kasacyjna nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie.

W niniejszej sprawie skarżący powołał się na przesłankę oczywistej

zasadności skargi, wskazując na przyjęcie przez Sąd II instancji, że wskazany

przez pozwanego w piśmie z 15 stycznia 2025 r. zarzut nieistnienia wierzytelności,

podniesiony z uwagi na złożone przez stronę powodową oświadczenie o potrąceniu

- stanowi spóźniony zarzut potrącenia reglamentowany przez art. 2031 § 1 k.p.c.,

a tym samym zbędna jest ocena jego ważności i skuteczności, podczas gdy

pozwany nie podniósł w niniejszej sprawie zarzutu potrącenia - tylko zarzut

nieistnienia dochodzonej pozwem wierzytelności, a przedstawienie do potrącenia

wierzytelności powoda dochodzonej w postępowaniu sądowym w sposób oczywisty

ma wpływ na wynik takiego postępowania, bowiem od oceny skuteczności

złożonego oświadczenia o potrąceniu zależeć będzie zasadność dochodzenia

wierzytelności w postępowaniu sądowym.

Powołanie się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1

pkt 4 k.p.c.) stawia skarżącemu szczególnie wysokie wymagania. Zgodnie

z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, podzielanym przez doktrynę,

oczywista zasadność skargi oznacza, że dla przeciętnego prawnika podstawy

wskazane w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie. Sytuacja taka będzie

miała miejsce tylko wtedy, gdy bez wątpienia wystąpiły zarzucane uchybienia, jest

pewne, że miały one wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia albo podniesione

I CSK 2039/25

3

we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania argumenty oczywiście

uzasadniają zasadność wniesionego środka prawnego. Oczywiste jest przy tym

tylko to, co można dostrzec od razu - bez potrzeby głębszej analizy

czy przeprowadzenia wnikliwych badań lub dociekań. Innymi słowy, podnoszone

uchybienia muszą mieć kwalifikowany charakter i być dostrzegalne na pierwszy rzut

oka - już nawet przy pobieżnej lekturze skargi (zob. postanowienia SN:

z 27 kwietnia 2006 r., I CZ 15/06; z 7 maja 2010 r., V CSK 459/09; z 15 czerwca

2018 r., III CSK 38/18; z 17 grudnia 2019 r., IV CSK 307/19, z 28 stycznia 2022 r.,

I CSK 584/22; z 7 czerwca 2023 r., I CSK 742/23; z 20 października 2023 r.,

I CSK 1673/23).

Podkreślenia wymaga, że przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. obejmuje

jedynie uchybienia przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym

sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej, o charakterze elementarnym, które

polegają w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu

oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną

w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie

obowiązywał względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu

w ustalonym stanie faktycznym.

Skarżący nie przedstawił przekonujących, widocznych prima facie, twierdzeń

wykazujących racje podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce i zaskarżeniu.

Analiza wyroku Sądu Apelacyjnego prowadzi do wniosku, że zarzut potrącenia

zgłoszony przez skarżącego został wyczerpująco rozpoznany, a skoro skarżący

nie wykazał wymagalności potencjalnej wierzytelności, to musiało to skutkować

jego nieuwzględnieniem (zob. postanowienie SN z 13 grudnia 2024 r.,

I CSK 4426/23).

W realiach niniejszej sprawy spór koncentrował się wokół tego,

czy stanowisko pozwanego odwołujące się do złożonego przez stronę powodową

oświadczenia o potrąceniu, należało traktować wyłącznie jako zarzut nieistnienia

dochodzonej wierzytelności, czy też jako procesowy zarzut potrącenia

w rozumieniu art. 2031 k.p.c. Rozstrzygnięcie tej kwestii wymagało oceny treści

pism procesowych, jak również mieściło się w granicach wykładni i subsumpcji

I CSK 2039/25

4

dokonanej przez Sąd Apelacyjny. Nie sposób uznać za oczywiście wadliwe

stanowisko Sądu II instancji, który przyjął, że podnoszenie przez stronę skutków

potrącenia zmierzało do unicestwienia dochodzonej pozwem wierzytelności, a tym

samym podlegało reżimowi art. 2031 k.p.c. Dodatkowo podnoszona przez

skarżącego możliwość wystąpienia skutków majątkowych w postaci wzbogacenia

jednej ze stron nie przesądza o spełnieniu przesłanki oczywistej zasadności skargi.

Ewentualne konsekwencje ekonomiczne rozstrzygnięcia nie mogą zastępować

wykazania rażącego i jednoznacznego naruszenia prawa procesowego lub

materialnego.

Z powyższych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności,

które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1,

11 i 3 w zw. § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności

radców prawnych.

Ewa Stefańska

(M.T.)

[SOP]