Kredyt mieszkaniowy z 2007 r. uznany za nieważny. SN nie przyjął skargi kasacyjnej banku

Sąd Okręgowy w B., wyrokiem z 22 maja 2023 r., po rozpoznaniu sprawy z

powództwa T. P. i D. P. przeciwko Bankowi ustalił, że umowa kredytu na celem

mieszkaniowe zawarta dnia 26 września 2007 roku pomiędzy T. P. i D. P. a Bankiem

jest nieważna.

Sąd Apelacyjny w B., wyrokiem z 18 lutego 2025 r., oddalił apelację

pozwanego od powyższego wyroku.

Pozwany wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w B.z 18

lutego 2025 r. zaskarżając ten wyrok w całości oraz wnosząc o jego uchylenie w

całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu.

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

skarżący wskazał na potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów oraz istotne

zagadnienia prawne tj.:

1. potrzebę wykładni przepisów art. 3851 § 1 i 2 k.c., dotyczącej tego, które

postanowienia charakterystyczne dla umów kredytu indeksowanych do franka

szwajcarskiego są abuzywne, w przypadku stwierdzenia przez sąd, że

uprawnienie banku do ustalania kursu franka szwajcarskiego narusza rażąco

interesy konsumenta i jest niezgodne z dobrymi obyczajami: czy abuzywna

jest wówczas wyłącznie klauzula kursowa określająca sposób ustalenia

wartości franka szwajcarskiego, czy też wszystkie postanowienia dotyczące

indeksacji kredytu, tj. klauzula kursowa i klauzula ryzyka walutowego;

2. zagadnienie prawne, polegające na tym, czy na etapie oceny możliwości

obowiązywania umowy po usunięciu postanowienia abuzywnego, tj. na

etapie, poprzedzającym etap zastępowania postanowienia abuzywnego

przepisem dyspozytywnym, dopuszczalne jest ustalenie treści umowy

(stosunku prawnego) w zakresie, który był regulowany przez abuzywną

normę, na podstawie art. 65 § 1 i 2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw. z art. 41 ustawy

- Prawo wekslowe lub art. 56 k.c. w zw. z art. 358 § 2 k.c. lub art. 56 k.c.;

3. zagadnienie prawne, dotyczące chwili jaką należy brać pod uwagę dla oceny

postanowienia uznawanego za abuzywne;

I CSK 208/26

3

4. zagadnienie prawne, polegające na ustaleniu, czy jeżeli bez abuzywnego

postanowienia umowa kredytu indeksowanego do franka szwajcarskiego nie

może obowiązywać, to dochodzi do automatycznej jego substytucji normą

dyspozytywną, o ile tylko zastosowanie środków krajowych zapewnia

doprowadzenie do sytuacji jaka miałby miejsce, gdyby umowa nie zawierała

tego abuzywnego postanowienia;

5. zagadnienie prawne, czy art. 358 § 2 k.c. stanowi szczegółowy przepis

dyspozytywny, który znajduje zastosowanie z mocy prawa w miejsce

abuzywnej klauzuli kursowej określającej sposób ustalenia kursu franka

szwajcarskiego;

6. zagadnienie prawne, czy rozważając unieważnienie umowy o kredyt

indeksowany do waluty obcej na skutek uznania, że postanowienia odsyłające

do tabeli kursów (klauzula kursowa) mają charakter niedozwolony należy mieć

na względzie wyłącznie oświadczenie kredytobiorcy, czy badać również, czy

określone rozstrzygnięcie prowadzi do zrealizowania celu Dyrektywy 93/13;

Powodowie nie wnieśli odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do merytorycznego

rozpoznania.

Na wstępie warto wskazać, że Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest

sądem zwykłej, trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna nie jest środkiem zaskarżenia

przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego

postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze skargi

kasacyjnej element interesu publicznego. Skarga kasacyjna jest kwalifikowanym

środkiem prawnym, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być

uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza

indywidualny interes skarżącego, a leżącymi w interesie powszechnym.

Rozpoznanie skargi kasacyjnej powinno służyć ochronie obowiązującego porządku

prawnego przed dowolnością orzekania, oraz zapewnieniu jednolitości orzecznictwa

sądowego w takich sprawach, w których możliwe jest dokonanie zasadniczej

wykładni przepisu prawa, mającej walor generalny i abstrakcyjny (postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2009 r., II CSK 13/09; wyrok Sądu Najwyższego

z dnia 23 lutego 2006 r. II CSK 126/05). W myśl art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy

I CSK 208/26

4

przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów,

zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona.

Nie może być mowy o rozbieżności w orzecznictwie wtedy, gdy wprawdzie

w pewnej fazie stosowania jakiegoś przepisu przez sądy, a zwłaszcza przez Sąd

Najwyższy, doszło do rozchwiania wykładni albo wyraźnych różnic jurysdykcyjnych

poświadczonych odmiennymi rozstrzygnięciami, jednak następnie - po wyjaśnieniu

występujących kontrowersji i uzgodnieniu stanowisk - ugruntowany został pogląd,

który uzyskał przewagę i ukształtował wykładnię oraz oparte na niej orzecznictwo,

niewykazujące już później odchyleń. Inaczej mówiąc, powoływanie się na

rozbieżność w orzecznictwie sądów jako przyczynę kasacyjną określoną w art. 3989

§ 1 pkt 2 k.p.c. nie może dotyczyć rozbieżności, która została już usunięta przez

ukształtowanie się wyraźnej, umocnionej i stabilnej linii orzeczniczej (postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 2015 r., III CSK 59/15, OSNC 2016 Nr 2, poz.

29).

Nie przekonują twierdzenia skarżącego o potrzebie wykładni art. 3851 §1 i 2

k.c. Po pierwsze, przepis musi budzić poważne wątpliwości, a zatem nie wątpliwości

zwykłe, które mogą być rozstrzygnięte przez sąd powszechny w toku rozpoznawania

sprawy, a wątpliwości kwalifikowane, wynikające z rozbieżnej jego wykładni przez

judykaturę i doktrynę. Po drugie, wskazane zagadnienia były już przedmiotem

szeregu rozstrzygnięć Sądu Najwyższego.

Co do zagadnienia nr 1, w judykaturze Sądu Najwyższego przyjmuje się ścisłe

powiązanie ze sobą klauzuli ryzyka walutowego i klauzuli spreadu walutowego.

Klauzula ryzyka walutowego nie może funkcjonować bez klauzuli kursowej

określającej przeliczenie zobowiązań stron celem ustalenia wysokości ich

świadczenia. Z kolei klauzula spreadowa nie ma racji bytu w umowie, w której nie

zastosowano mechanizmu przeliczeniowego i wynikającej z niego narażenia

konsumenta na ryzyko kursowe. W konsekwencji klauzule te składające się na

przyjęty w umowach kredytowych mechanizm przeliczeniowy są ze sobą ściśle

powiązane, a ich rozszczepienie byłoby zabiegiem sztucznym (zob. wyroki SN: z 8

listopada 2022 r., II CSKP 1153/22; z 8 listopada 2023 r., II CSKP 2099/22; z 7 lutego

I CSK 208/26

5

2024 r., II CSKP 1045/22; z 21 lutego 2024 r., II CSKP 225/23). Należy zauważyć, że

24 czerwca 2026 r., III CZP 8/26, na skutek wniosku Prezesa Sądu Najwyższego

kierującego pracą Izby Cywilnej o rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego, skład całej

Izby Cywilnej podjął uchwałę: Postanowienie umowy lub wzorca umowy kredytu

indeksowanego do waluty obcej albo denominowanego w walucie obcej, określające

sposób wyznaczania kursu waluty na podstawie średniego kursu tej waluty

ustalanego przez Narodowy Bank Polski korygowanego o marżę banku, podlega

ocenie co do abuzywności (art. 3851 § 1 k.c.) wyłącznie jako całość.

Co do zagadnienia nr 2, nr 4 i nr 5 należy zauważyć, że zostały one

wyjaśnione. W świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego dla zastąpienia klauzul

abuzywnych nie jest możliwe sięganie po przepisy dyspozytywne, takich jak art. 41

ustawy Prawo wekslowe czy art. 358 § 2 k.c. w miejsce klauzul uznanych za

abuzywne, tak by można było stosować średni kurs NBP (zob. w szczególności

wyrok Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, z 7 lutego 2023 r.,

II CSKP 1541/22).

Dodatkowo należy wskazać, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego

rozstrzygnięto już, że między klauzulami ryzyka walutowego i spreadu walutowego

występuje ścisłe powiązanie (zob. m.in. wyroki SN: z 8 listopada 2022 r., II CSKP

1153/22; z 7 lutego 2024 r., II CSKP 1045/22, i z 6 marca 2024 r., II CSKP 2223/22).

Jeżeli z umowy usunięte zostałyby postanowienia określające sposób ustalenia

kursu waluty, do zastosowania tzw. klauzuli ryzyka (zastosowania mechanizmu

indeksacji) konieczne byłoby zastąpienie takich postanowień innym sposobem

określenia kursu. Taki zabieg jest zaś niedopuszczalny w świetle punktu pierwszego

uchwały pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r.,

III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 118), w którym Sąd Najwyższy wskazał, że

w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub

denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie

prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów,

w szczególności na podstawi art. 358 § 2 k.c.. Na podstawie art. 87 § 1 ustawy

o Sądzie Najwyższym uchwała ta ma moc zasady prawnej i wiąże Sąd Najwyższy

w niniejszej sprawie.

I CSK 208/26

6

Co do zagadnienia nr 3, zwrócić uwagę również należy, że ocenę czy

postanowienie umowne jest niedozwolone (art. 3851 § 1 k.c.), dokonuje się według

stanu z chwili zawarcia umowy (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów SN z 20

czerwca 2018 r., III CZP 29/17). Od tego też momentu klauzule abuzywne nie są

wiążące dla konsumenta, chyba że konsument wyrazi świadomą wolę na objęcie go

takim postanowieniem umownym.

Co do zagadnienia numer 6, sformułowano ono zostało w sposób niejasny bez

odniesienia się do skonkretyzowanych celów dyrektywy 93/13 i bez wskazania

wariantowych rozwiązań sformułowanego zagadnienia, dlatego wymyka się ono

ocenie.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 w związku z art.

3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

SSN Tomasz Szczurowski

K.J.