Sąd Najwyższy nie przyjął skargi kasacyjnej w sporze o zasiedzenie nieruchomości

W skardze kasacyjnej wywiedzionej od postanowienia Sądu Okręgowego

w Nowym Sączu z 21 maja 2024 r. uczestniczka wniosła o przyjęcie skargi

do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c.

Jej zdaniem w sprawie występują następujące istotne zagadnienia prawne:

I CSK 2084/25

2

1) Czy nie stoi na drodze zasiedzenia okoliczność dokonywania

przez uczestniczkę pobieżnych czynności w zakresie władztwa nad rzeczą

ograniczające się do m.in.: postawienia studni, przeprowadzenia mediów

co pozbawia wnioskodawców ciągłości posiadania i odbiera im charakter

samoistności?

2) Czy zainicjowanie postępowania o rozgraniczenie przez uczestniczkę

przerwało bieg zasiedzenia?

3) Sprowadzające się do wyjaśnienia dopuszczalności przyjmowania

za własne przez sąd drugiej instancji ustaleń sądu pierwszej instancji, w sytuacji

zgłoszenia w apelacji zarzutu sprzeczności ustaleń faktycznych oraz czy w związku

z tym wynikający z art. 378 §1 k.p.c. nakaz rozważenia zarzutów apelacji nie

skutkuje obowiązkiem przeprowadzenia przez sąd drugiej instancji własnej oceny

materiału dowodowego w zakresie zgłoszonego zarzutu, która powinna znaleźć

odzwierciedlenie w uzasadnieniu wyroku?

Uczestniczka wskazała, że oczywistą zasadność skargi kasacyjnej motywuje

fakt przyjęcia przez Sąd zasadności wniosku tj. stwierdzenia przez Sąd, że

w niniejszej sprawie doszło do zasiedzenia przez wnioskodawców spornej

nieruchomości z naruszeniem podstawowych przepisów prawa materialnego, które

szczegółowo wymieniono w zarzutach, a także w sytuacji, gdy sąd dopuścił się

naruszenie istotnych przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ

na rozstrzygnięcie, przekraczając przy tym granice wykładni przepisów prawa.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną wnioskodawcy domagali się m.in.

odmowy przyjęcia jej do rozpoznania oraz zasądzenia na ich rzecz kosztów

postępowania kasacyjnego według załączonej do odpowiedzi faktury VAT.

Sporządzająca skargę kasacyjną adw. K. K. wniosła o przyznanie od Skarbu

Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej uczestniczce z urzędu

w postępowaniu kasacyjnym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba

I CSK 2084/25

3

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania

lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Mając powyższe na względzie podkreślić należy, że cel wymagania

przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez

prawidłowe powołanie i wyczerpujące uzasadnienie istnienia przesłanek

o charakterze publicznoprawnym, które - zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. - będą mogły

stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej

do rozpoznania.

W tym kontekście zauważyć trzeba, że wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej

do rozpoznania wraz z uzasadnieniem jest odrębną konstrukcyjnie i funkcjonalnie

częścią skargi (art. 3984 § 2 k.p.c.) i nie jest rzeczą Sądu Najwyższego

poszukiwanie w innych częściach wniesionego środka prawnego argumentów

na uzasadnienie podniesionych w nim twierdzeń (zob. postanowienia SN:

z 22 kwietnia 2015 r., IV CSK 613/14 oraz z 30 maja 2001 r., III CZ 36/01, OSNC

2002, nr 2, poz. 22).

Odnosząc się w pierwszej kolejności do ujęcia wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania podnieść należy, że zarówno w doktrynie,

jak i w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono już, że jeżeli jako okoliczność

uzasadniającą przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3984 § 2 w zw.

art. 3989 § 1 k.p.c.) wskazuje się istotne zagadnienie prawne, a więc zagadnienie

poważne, wymagające pogłębionej analizy prawnej i wcześniej nierozstrzygane,

to skarga taka nie może być jednocześnie oczywiście uzasadniona, a więc

uzasadniona prima facie, bez podejmowania jakichkolwiek szczegółowych analiz

i dociekań. To samo dotyczy zbiegu przesłanek w postaci oczywistej zasadności

skargi oraz potrzeby wykładni przepisów prawa (zob. orzeczenia SN: z 26 kwietnia

2018 r., IV CSK 577/17, i z 17 lipca 2019 r., III CSK 148/19).

W konsekwencji konstrukcja przedmiotowego wniosku skarżącej nie może

być uznana za prawidłową.

Za istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. uznaje

się zagadnienie dotychczas nierozstrzygnięte w orzecznictwie, a zatem takie, które

I CSK 2084/25

4

cechuje się przymiotem nowości i którego wyjaśnienie może sprzyjać rozwojowi

prawa (zob. np. postanowienia SN: z 21 stycznia 2022 r., I CSK 1285/22;

z 24 kwietnia 2023 r., I CSK 4950/22; z 20 grudnia 2023 r., I CSK 4003/23).

Powołanie się na przyczynę kasacyjną wymienioną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

wymaga sformułowania problemu prawnego i uzasadnienia, że ma on znaczenie

dla rozwoju prawa lub precedensowy charakter. Zagadnienie prawne powinno przy

tym zostać oparte na konkretnych, powołanych we wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania przepisach prawa, które jednocześnie pozostają

w związku z podstawami wniesionego środka prawnego. Zagadnienie takie musi

zostać ujęte w sposób abstrakcyjny - tak, aby jego rozstrzygnięcie mogło uzyskać

ogólniejsze znaczenie, a zarazem wiązać się z rozpoznawaną sprawą.

Konieczne jest także powołanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen

przedstawionego problemu i zaprezentowanie możliwych kierunków

interpretacyjnych (zob. np. postanowienia SN: z 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07;

z 10 kwietnia 2014 r., IV CSK 623/13; z 16 grudnia 2021 r., V CSK 289/21;

z 23 grudnia 2022 r., I CSK 3245/22; z 14 czerwca 2023 r., I CSK 1253/23;

z 4 września 2023 r., I CSK 1862/23; z 31 stycznia 2024 r., I CSK 2718/23).

Analiza pierwszego i drugiego problemu nie pozwala na przyjęcie, że

podnoszone kwestie stanowią istotne zagadnienia prawne w rozumieniu art. 3989

§ 1 pkt 1 k.p.c. Nie mają ono bowiem charakteru uniwersalnego, o czym przekonuje

ich nierozerwalne powiązanie z konkretnym stanem faktycznym (odniesienie

do uczestniczki postępowania). Oznacza to, że wskazane zagadnienia mają

charakter kazuistyczny – co jak zostało wyjaśnione jest niedopuszczalne, a ich

znaczenie nie wykracza poza rozpoznawaną sprawę. W istocie skarżąca nie dąży

do rozstrzygnięcia uniwersalnych problemów prawnych, ale weryfikacji trafności

rozstrzygnięcia, w tym poczynionych przez sądy meriti ustaleń faktycznych,

z których wynika, że postępowanie rozgraniczeniowe zostało wszczęte po upływie

wskazanego okresu zasiedzenia a S.K. i jej mąż zezwolili uczestniczce na

wykopanie studni nie wyzbywając się władczego charakteru wykonywanego

posiadania.

Co do trzeciego z przedstawionych problemów, w dotychczasowym

orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono już, że sąd drugiej instancji nie ma

I CSK 2084/25

5

obowiązku przytaczania przyczyn, dla których poszczególnym dowodom przyznał

albo odmówił mocy dowodowej, jeżeli akceptuje dokonaną w pierwszej instancji

ocenę dowodów i ustalenia faktyczne. Sąd ten mając obowiązek odniesienia się do

zarzutów apelacji może w takiej sytuacji poprzestać na uznaniu poczynionych

ustaleń faktycznych za własne (zob. wyroki SN: z 16 lutego 2017 r. I CSK 212/16,

z 14 września 2017 r., V CSK 666/16, postanowienie SN z dnia 15 stycznia 2026 r.,

I CSK 486/25). Sąd Najwyższy wyjaśnił już przy tym, że z określonej w art. 378

§ 1 k.p.c., powinności sądu drugiej instancji wynika nie tyle konieczność osobnego

omówienia przez sąd w uzasadnieniu orzeczenia każdego argumentu

podniesionego w apelacji, ile odniesienia się do sformułowanych w apelacji

zarzutów i wniosków w taki sposób, z którego wynika, że zostały one przez sąd

drugiej instancji w całości rozważone przed wydaniem orzeczenia

(zob. postanowienie SN z 20 marca 2026 r., I CSK 1817/24, i cytowane tam

orzecznictwo).

Powołanie się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c.) stawia skarżącemu szczególnie wysokie wymagania. Zgodnie z utrwalonym

orzecznictwem Sądu Najwyższego, podzielanym przez doktrynę, oczywista

zasadność skargi oznacza, że dla przeciętnego prawnika podstawy wskazane

w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie. Sytuacja taka będzie miała

miejsce tylko wtedy, gdy bez wątpienia wystąpiły zarzucane uchybienia, jest pewne,

że miały one wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia albo podniesione

we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania argumenty oczywiście

uzasadniają zasadność wniesionego środka prawnego. Oczywiste jest przy tym

tylko to, co można dostrzec od razu - bez potrzeby głębszej analizy

czy przeprowadzenia wnikliwych badań lub dociekań. Innymi słowy, podnoszone

uchybienia muszą mieć kwalifikowany charakter i być dostrzegalne na pierwszy rzut

oka - już nawet przy pobieżnej lekturze skargi (zob. m.in. postanowienia SN:

z 27 kwietnia 2006 r., I CZ 15/06; z 7 maja 2010 r., V CSK 459/09; z 15 czerwca

2018 r., III CSK 38/18; z 17 grudnia 2019 r., IV CSK 307/19, z 28 stycznia 2022 r.,

I CSK 584/22; z 7 czerwca 2023 r., I CSK 742/23; z 20 października 2023 r., I CSK

1673/23).

I CSK 2084/25

6

Podkreślenia wymaga, że przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. obejmuje

jedynie uchybienia przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym

sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej, o charakterze elementarnym, które

polegają w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu

oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną

w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie

obowiązywał względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu

w ustalonym stanie faktycznym.

Należy też wskazać, że zgodnie z powszechnie aprobowanym

w orzecznictwie i nauce prawa stanowiskiem, o przyjęciu skargi kasacyjnej

do rozpoznania w związku z wystąpieniem przyczyny kasacyjnej z art. 3989 § 1

pkt 4 k.p.c. nie decyduje per se nawet oczywiste naruszenie konkretnego przepisu,

lecz jego skutek polegający na wydaniu oczywiście nieprawidłowego orzeczenia,

które nie może się ostać (zob. np. postanowienie SN z 1 grudnia 2023 r., I CSK

5300/22 i przywołane tam orzecznictwo).

Skarżąca nie przedstawiła przekonujących od razu, widocznych prima facie,

twierdzeń wykazujących racje podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce

i zaskarżeniu.

Uzasadnienie przesłanki przedsądu z art. 398 § 1 pkt 4 k.p.c. sprowadza się

wyłącznie do polemiki ze stanowiskiem Sądu Okręgowego, który przyjął, że doszło

do zasiedzenia spornej nieruchomości. Nie wskazuje natomiast w sposób

prawidłowy przepisów prawa, których naruszenie mogłoby prowadzić do wydania

rażąco wadliwego orzeczenia i tym samym wskazywać na oczywistą zasadność jej

skargi.

Nie można bowiem uznać za poprawne powołanie się we wniosku

o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na zarzutu zaprezentowane w ramach

podstaw wniesionego środka prawnego; jak zostało to już bowiem podniesione nie

jest rzeczą Sądu Najwyższego poszukiwanie w innych częściach skargi kasacyjnej

argumentów na uzasadnienie przyjęcia jej do rozpoznania.

W petitum wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca

powołała także art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., który odnosi się do istnienia potrzeby

I CSK 2084/25

7

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów. Wskazanie tej regulacji nie znalazło jednak

stosownego odzwierciedlenia w uzasadnieniu wniosku, co zwalnia Sąd Najwyższy

od bliższych rozważań w tym zakresie.

W sprawie nie zachodzi także nieważność postępowania, którą Sąd

Najwyższy bierze pod rozwagę - w granicach zaskarżenia - z urzędu (art. 39813 § 1

w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., Sąd

Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 520 § 3

w zw. z art. 108 § 1 w zw. z art. 39821 w zw. z art. 391 § 1 i art. 13 § 2 k.p.c. przy

uwzględnieniu § 5 pkt 1 w zw. z § 2 pkt 3 i w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 oraz § 20

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie

opłat za czynności adwokackie.

Oddalając wniosek adw. K. K. o przyznanie od Skarbu Państwa kosztów

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, Sąd Najwyższy miał na

względzie, że z akt sprawy wynika, iż w postępowaniu kasacyjnym ww. adwokat

reprezentowała uczestniczkę jako pełnomocnik z wyboru (k. 1229-1230 w zw.

z k. 1224 i k.1226).

Maciej Kowalski

(a.z.)

[a.ł]