Małżonkowie z K. chcieli zasiedzieć siedem działek. SN nie przyjął ich skargi

Wnioskodawcy – W. R. i K. R. wnieśli o stwierdzenie, że dnia 10 września

1987 r. na zasadach wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej nabyli przez

zasiedzenie własność nieruchomości gruntowych oznaczonych jako działki o

numerach ewidencyjnych: […] o łącznej powierzchni 7,11 ha, położonych w

miejscowości K., obręb Nr […], dla których prowadzona jest księga wieczysta w

Sądzie Rejonowym w Białej Podlaskiej KW nr […]. W uzasadnieniu swojego

żądania wskazali na okoliczności w jakich doszło do wejścia w posiadanie

I CSK 2089/25

2

nieruchomości objętych wnioskiem oraz wskazali na fakt samoistnego posiadania

działek objętych wnioskiem przez wnioskodawców oraz na okoliczność, że

uczestnik postępowania – R. R., a wcześniej jego ojciec, nie interesowali się

nieruchomościami objętymi wnioskiem. Następczymi pismami procesowymi

wnioskodawcy doprecyzowali powyższy wniosek i ostatecznie wnieśli o

stwierdzenie, że W. R. i K. R. dnia 10 września 2017 r., na zasadach wspólności

ustawowej majątkowej małżeńskiej, nabyli przez zasiedzenie własność

nieruchomości gruntowych oznaczonych jako działki o numerach ewidencyjnych:

[…] o powierzchni 1,3953 ha, […] o powierzchni 3,2212 ha, […] o powierzchni

0,1797 ha, […] o powierzchni 0,4093 ha, […] o powierzchni 0,1342 ha, […] o

powierzchni 0,5488 ha i […] o powierzchni 1,3060 ha, położonych w miejscowości

K., obręb Nr […], dla których Sąd Rejonowy w Białej Podlaskiej prowadzi księgę

wieczystą KW nr […].

Uczestnik postępowania – R. R. wniósł o oddalenie powyższego wniosku,

uzasadniając to tym, że wnioskodawcy już użytkują działki objęte wnioskiem

jednocześnie wskazując, że jest to użytkowanie zależne, a nie samoistne z uwagi

na ustną umowę dzierżawy z E. R., a obecnie taką umowę zawartą w formie

pisemnej, sporządzoną pomiędzy uczestnikiem postępowania, a wnioskodawcami.

Postanowieniem z 17 listopada 2023 r., Sąd Rejonowy w Białej Podlaskiej

postanowił, w szczególności, stwierdzić, że W. R. i K. R. na zasadach wspólności

ustawowej majątkowej małżeńskiej z dniem 11 września 2017 roku nabyli przez

zasiedzenie własność nieruchomości gruntowych oznaczonych jako działki o

numerach ewidencyjnych: […] o powierzchni 1,3953 ha, […] o powierzchni 3,2212

ha, […] o powierzchni 0,1797 ha, […] o powierzchni 0,4093 ha, […] o powierzchni

0,1342 ha, […] o powierzchni 0,5488 ha i […] o powierzchni 1,3060 ha, położone w

miejscowości K., obręb Nr […], dla których prowadzona jest księga wieczysta w

Sądzie Rejonowym w Białej Podlaskiej o nr KW […].

Apelację od powyższego postanowienia Sądu Rejonowego w Białej

Podlaskiej z 17 listopada 2023 r. wywiódł uczestnik postępowania – R. R.,

zaskarżając je w całości, podnosząc sprecyzowane w jej treści zarzuty naruszenia

przepisów postępowania, tzn.: art. 233 § 1 k.p.c., wnosząc o uchylenie

zaskarżonego postanowienia i oddalenie żądania w całości. W odpowiedzi na

I CSK 2089/25

3

apelację wnioskodawcy wnieśli o jej oddalenie.

W ocenie Sąd II instancji, przede wszystkim, należało przyjąć, po

przeprowadzeniu wnikliwej oceny materiału dowodowego i zbadaniu okoliczności

stanu faktycznego sprawy, że Sąd Rejonowy w Białej Podlaskiej w sposób

nieprawidłowy dokonał wykładni przepisu art. 172 § 1 i 2 k.c. i niesłusznie w

konsekwencji uznał, że małżonkowie R. (wnioskodawcy) udowodnili, że samoistnie

posiadali objęte wnioskiem nieruchomości przez 30 lat.

W wyniku rozpoznania sprawy Sąd Okręgowy w Lublinie postanowieniem z

22 listopada 2024 r., między innymi, I. zmienił zaskarżone postanowienie Sądu

Rejonowego w Białej Podlaskiej 1. w punkcie 1., w ten sposób, że oddalił

przedmiotowy wniosek.

Wnioskodawcy – W. R. i K. R., skargą kasacyjną zaskarżyli postanowienie

Sądu Okręgowego w Lublinie z 22 listopada 2024 r. w całości. Skargę kasacyjną od

powyższego postanowienia Sądu II instancji wnioskodawcy oparli na zarzutach

naruszenia przepisów postępowania, tzn.: art. 382 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.

w zw. z art. 327 § 1 k.p.c. oraz na zarzutach naruszenia przepisów prawa

materialnego, tj.: art. 45 ust. 1 Konstytucji RP; art. 336 k.c. w zw. z art. 339 k.c. w

zw. z art. 172 § 1 i 2 k.c.; art. 693 § 1 i 2 k.c.; art. 336 k.c. w zw. z art. 172 § 1 i 2

k.c. oraz art. 123 § 1 pkt 1 w zw. z art. 175 k.c. w zw. z art. 693 § 1 i 2 k.c.; art. 336

k.c. w zw. z art. 172 § 1 i 2 k.c.

We wnioskach skarżący domagali się, w szczególności, przyjęcia

wywiedzionej skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na jej oczywistą zasadność

(art. 3984 § 2 k.p.c. w zw. z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. oraz w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).

Tytułem wykazania powołanej w skardze kasacyjnej przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c. skarżący zaprezentowali, między innymi, rozważania dotyczące okoliczności

stanu faktycznego sprawy konfrontując je z ustaleniami Sądu I instancji oraz

stanowiskiem Sądu Okręgowego w Lublinie. W ocenie skarżących Sąd II instancji

błędnie przyjął, że to na wnioskodawcach spoczywał obowiązek wykazania faktów

potwierdzających wolę posiadania rzeczy jak właściciel, jako elementu

świadczącego o samoistnym charakterze posiadania rzeczy w rozumieniu art. 336

k.c., podczas gdy prawidłowa wykładnia przepisów wskazywała, że

I CSK 2089/25

4

wnioskodawców obarczał jedynie ciężar dowodu władania rzeczą, zaś osoba

kwestionująca samoistny charakter posiadania musi wykazać okoliczności

podważające taki charakter posiadania przez nią rzeczy. Wątpliwości budziło także,

w ocenie skarżących, nieujawnienie przez Sąd II instancji, w sposób czytelny,

motywów rozstrzygnięcia. W dalszej kolejności skarżący wskazali, że Sąd

Okręgowy w sposób niewłaściwy zastosował art. 172 § 2 k.c. oraz art. 339 k.c. i w

konsekwencji bezzasadne przyjął, że wnioskodawcy nie nabyli własności działki

przez jej zasiedzenie w sytuacji, gdy już od 10 września 1987 r., tj. od dnia kiedy A.

R. udała się do Naczelnika Urzędu Gminy w K. z prośbą o przepisanie posiadanego

przez nią gospodarstwa rolnego na K. R., objął on tę działkę w samoistne

posiadanie, władając nieruchomością jak właściciel, a wolę władania manifestował

na zewnątrz - tym samym korzystał z domniemania samoistności posiadania.

Ponadto, zdaniem skarżących, oczywista zasadność skargi wynikała także z

rażącego naruszenia przez Sąd II instancji art. 693 § 1 i 2 k.c. poprzez jego błędne

zastosowanie w następstwie pominięcia zapisów umownych jednoznacznie

wskazujących na wolę stron, gdzie w § 2 ust. 1 umowy z dnia 9 sierpnia 2018 r.

wyeliminowany został obowiązek zapłaty czynszu stanowiącego essentialia negotii

umowy dzierżawy. W konsekwencji dokument ten z całą pewnością nie mógł

stanowić umowy dzierżawy, jak zinterpretował ją Sąd II instancji. Miało to tym

istotniejsze znaczenie, że zdaniem Sądu II instancji, przedmiotowa umowa

doprowadziła do przerwania biegu zasiedzenia. Konkludując skarżący stwierdzili,

mając na względzie powyższe okoliczności stanu faktycznego, że w toku

postępowania apelacyjnego i podejmowanych czynności decyzyjnych związanych z

wydaniem zaskarżonego orzeczenia nie została zrealizowana zarówno funkcja

rozpoznawcza, jak i kontrolna tego sądu odwoławczego. Okoliczności te, zdaniem

strony skarżącej, determinują potrzebę przyjęcie jej skargi kasacyjnej do

rozpoznania.

W dalszej kolejności skarżący wnieśli, między innymi, o uchylenie

zaskarżonego postanowienia Sądu Okręgowego w Lublinie z 22 listopada 2024 r. i

orzeczenie co do istoty sprawy poprzez stwierdzenie, że W. R. i K. R. na zasadach

wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej z dniem 11 września 2017 r. nabyli

przez zasiedzenie własności nieruchomości gruntowych oznaczonych jako działki o

I CSK 2089/25

5

numerach ewidencyjnych: […] o powierzchni 1,3953 ha, […] o powierzchni 3,2212

ha, […] o powierzchni 0,1797 ha, […] o powierzchni 0,4093 ha, […] o powierzchni

0,1342 ha, […] o powierzchni 0,5488 ha i […] o powierzchni 1,3060 ha, położone w

miejscowości K., obręb Nr […] dla których prowadzona jest księga wieczysta w

Sądzie Rejonowym w Białej Podlaskiej KW nr […], ewentualnie, o uchylenie

zaskarżonego postanowienia Sądu Okręgowego w Lublinie z 22 listopada 2024 r. i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi w innym składzie.

W odpowiedzi na skargę, uczestnik postępowania – L. J. wskazała na brak

podstaw uzasadniających przyjęcie skargi do rozpoznania; w przypadku przyjęcia

skargi do rozpoznania, domagała się jej oddalenia w całości; wniosła też o

zasądzenie solidarnie od wnioskodawców na rzecz uczestnika kosztów procesu za

postępowanie kasacyjne oraz przedsąd kasacyjny, w tym kosztów zastępstwa

procesowego w wysokości 1-krotnej stawki przewidzianej w normach przepisanych.

W odpowiedzi na skargę, uczestnik postępowania – R. R. wskazał na brak

podstaw uzasadniających przyjęcie skargi do rozpoznania; w przypadku przyjęcia

skargi do rozpoznania, domagał się jej oddalenia w całości; wniósł również o

zasądzenie solidarnie od wnioskodawców na rzecz uczestnika kosztów procesu za

postępowanie kasacyjne oraz przedsąd kasacyjny, w tym kosztów zastępstwa

procesowego w wysokości 1-krotnej stawki przewidzianej w normach przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych

przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest

uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje

publicznoprawne. Zatem nie w każdej sprawie, skarga kasacyjna może być przyjęta

do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje

sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia. W

I CSK 2089/25

6

judykaturze Sądu Najwyższego, odwołującej się do orzecznictwa Europejskiego

Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, jeszcze w okresie obowiązywania kasacji

zostało utrwalone stanowisko, że ograniczenie dostępności i dopuszczalności

kasacji nie jest sprzeczne z Konstytucją RP, ani z wiążącymi Polskę

postanowieniami konwencji międzynarodowych (por. uzasadnienie uchwały składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2001 r., III CZP 49/00,

OSNC 2001, Nr 4, poz. 53).

Podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu

publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego

w rozwój prawa i jurysprudencji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4

lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147).

Przewidziana w art. 3989 § 1 pkt. 4 k.p.c. oczywista zasadność skargi

kasacyjnej zachodzi wówczas, gdy z jej treści, bez potrzeby głębszej analizy oraz

szczegółowych rozważań, wynika, że przytoczone podstawy kasacyjne uzasadniają

uwzględnienie skargi. W wypadku, gdy strona skarżąca twierdzi, że jej skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, powinna przedstawić argumentacje

prawną, wyjaśniającą w czym ta oczywistość się wyraża oraz uzasadnić to

twierdzenie. Powinna w związku z tym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia

prawa materialnego i procesowego, polegającą na jego oczywistości prima facie,

przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. m.in. postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49, z

dnia 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006, nr 4, poz. 75, z dnia 26 kwietnia

2006 r., II CZ 28/06, nie publ., z dnia 29 kwietnia 2015 r., II CSK 589/14, nie publ.).

Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie konkretnego

przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie

to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 października 2015 r., IV CSK 189/15 nie

publ. i przywołane tam orzecznictwo).

W kontekście przyjętej przez Sąd drugiej instancji podstawy faktycznej

rozstrzygnięcia wraz z przeprowadzoną oceną zgromadzonego w sprawie materiału

dowodowego, a także mając na względzie przedstawioną przez Sąd odwoławczy

ocenę prawną wniosku o zasiedzenie, brak jest uzasadnionych przyczyn do

I CSK 2089/25

7

podzielenia tezy skarżących, że ich skarga kasacyjna jest oczywiście zasadna w

przedstawionym wyżej rozumieniu przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania.

Sąd odwoławczy w podsumowaniu swoich wywodów prawnych powołał się

na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 października 2003 r., P 3/03, w którym

Trybunał stwierdził, że zasiedzenie jest bardzo daleko idącym odstępstwem od

konstytucyjnej gwarancji nienaruszalności prawa własności i dlatego wszelkie

wątpliwości muszą być tłumaczone na korzyść ochrony własności.

Należy nadmienić, że 23 sierpnia 1989 r. A. R. – ówczesna właścicielka

nieruchomości rolnych objętych wnioskiem o zasiedzenie przekazała je w formie

aktu notarialnego swojemu synowi E. R. Niezależnie od wskazanych przez Sąd

pierwszej instancji wadliwości tej umowy, fakt zawarcia takiej umowy świadczy o

tym, że ówczesna właścicielka zademonstrowała na zewnątrz wolę realizacji

przysługujących jej uprawnień właścicielskich, w tym w stosunku do wnioskodawcy

K. R., który jak wynika z ustaleń faktycznych Sądu Okręgowego wiedział o tej

umowie. Zawarcie takiej umowy świadczy o tym, że przekazanie przez A. R.

wnioskodawcy przedmiotowych nieruchomości w 1987 r. nastąpiło w posiadanie

zależne. Sąd odwoławczy dokonując oceny zgromadzonego w sprawie materiału

dowodowego wskazał też inne okoliczności przemawiające za posiadaniem

zależnym wnioskodawców. Ponadto w 2018 r. następca prawny E. R. zawarł z

wnioskodawcą umowę bezczynszowej dzierżawy przedmiotowych nieruchomości, o

której stanowi art. 708 k.c.

Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., a o

kosztach postępowania kasacyjnego orzekł na podstawie art. 520 § 1 k.p.c. w zw. z

art. 108 § 1 k.p.c., art. 391 § 1 k.p.c. i art. 398²¹ k.p.c. oraz art. 13 § 2 k.p.c.

Władysław Pawlak

[PG]

I CSK 2089/25

8

[a.ł]