Sąd Najwyższy nie przyjął skargi spółki o zwrot subwencji wypłaconej komornikowi

1. Wyrokiem z 19 czerwca 2024 r. Sąd Rejonowy w Zabrzu oddalił

powództwo P. Spółki Akcyjnej w W. przeciwko X.Y. o zapłatę oraz orzekł o kosztach

postepowania.

2. Apelację powoda od powyższego orzeczenia oddalił Sąd Okręgowy

w Gliwicach wyrokiem z 11 marca 2025 r.

3. Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiódł powód.

Wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując się

na przesłankę określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

I CSK 2106/25

2

Podał, że w sprawie występują istotne zagadnienia prawne i potrzeba

wyjaśnienia:

- „Czy komornik sądowy, który w świetle art. 4 ust. 1 i 2 ustawy - Prawo

Przedsiębiorców w zw. z art. 33 ust. 1 i 2 ustawy o komornikach sądowych, nie jest

przedsiębiorcą i ma ustawowy zakaz prowadzenia działalności gospodarczej, mógł

być beneficjentem programu rządowego „Tarcza finansowa Polskiego Funduszu

Rozwoju dla małych i średnich firm" powołanego w drodze uchwały nr 50/2020

Rady Ministrów z dnia 27 kwietnia 2020 roku wydanej na podstawie art. 21a ustawy

z dnia 4 lipca 2019 r. o systemie instytucji rozwoju, który to program w definicji

beneficjenta odwoływał się wprost do treści art. 4 ust. 1 i 2 ustawy - Prawo

Przedsiębiorców?”;

- „Czy w sytuacji, w której stosunek prawny łączący wierzyciela z dłużnikiem,

z którego wynika dochodzone przed sądem roszczenie, został zawarty w wyniku

złożenia przez dłużnika obiektywnie nieprawdziwych oświadczeń, a nieprawdziwe

oświadczenia złożone przez dłużnika stanowią element podstawy faktycznej

i prawnej dochodzonych przez wierzyciela roszczeń, złożenie przez dłużnika takich

obiektywnie nieprawdziwych oświadczeń stanowi przeszkodę przemawiającą

przeciwko możliwości zastosowania art. 5 k.c. i oddaleniu powództwa z powołaniem

się na zarzucane przez dłużnika nadużycie przez wierzyciela prawa

podmiotowego?”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

4. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W judykaturze już

wielokrotnie wypowiadano się na temat charakterystyki skargi kasacyjnej

(zob. postanowienie SN z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18). Wskazano tam m.in.,

że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania

cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę

interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa

I CSK 2106/25

3

oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń

wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie

zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie

sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji

tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach

której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap

postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony wyłącznie do zbadania

przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.; nie służy zaś

merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej

z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest wówczas

usprawiedliwione.

5. Szczegółowa analiza sprawy prowadzi do wniosku, że skarga nie zawiera

argumentów wystarczających dla uznania, że w sprawie spełniona została

przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., uzasadniająca przyjęcie skargi

do rozpoznania.

6. Przedstawienie we wniosku przesłanki określonej w art. 3989 § 1

pkt 1 k.p.c. obliguje skarżącą do sformułowania zagadnienia prawnego oraz

przedstawienia odrębnej, pogłębionej argumentacji prawnej, wskazującej

na zaistnienie powołanej okoliczności uzasadniające przyjęcie skargi

do rozpoznania (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ

35/01, z 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, z 23 listopada 2010 r., II CSK 344/10).

Wymaga to przytoczenia argumentów wskazujących na rozbieżne oceny prawne,

lub możliwość takich ocen w kontekście przepisów prawnych, w związku z którymi

zagadnienie zostało sformułowane. Zagadnienie prawne powinno odwoływać się

w sposób generalny i abstrakcyjny do treści przepisu, który nie podlega

jednoznacznej wykładni, natomiast nie może mieć charakteru kazuistycznego

i służyć uzyskaniu przez skarżącego odpowiedzi odnośnie do kwalifikacji prawnej

pewnych szczegółowych elementów podstawy faktycznej zaskarżonego

rozstrzygnięcia.

7. Pierwszy z podanych w skardze problemów prawnych nie stanowi

istotnego zagadnienia prawnego w znaczeniu przytoczonym wyżej. Należy zwrócić

I CSK 2106/25

4

uwagę, że skarżący wnosi w istocie o dokonanie wykładni uchwały nr 50/2020

Rady Ministrów z 27 kwietnia 2020 r., która nie mieści się w kategorii źródeł

powszechnie obowiązującego prawa, gdyż jej postanowienia mają charakter

jedynie informacyjny, techniczno-porządkujący, uściślający, są adresowane

do podmiotów w strukturach administracji publicznej i nie mogą stanowić podstaw

decyzji wobec obywateli, a tym samym nie stanowią prawa materialnego, które by

miał wykładać Sąd Najwyższy (por. postanowienia Sądu Najwyższego:

z 11 stycznia 2018 r., II UK 85/17; z 8 marca 2018 r., II UK 80/17).

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości UE pojęcie

„przedsiębiorstwo” obejmuje każdą jednostkę wykonującą działalność gospodarczą

niezależnie od jej formy prawnej i sposobu finansowania (zob. wyroki z 23 kwietnia

1991 r., C-41/90; z 16 listopada 1995 r., C-244/94; z 11 grudnia 1997 r., C-55/96).

Działalnością gospodarczą jest natomiast każda działalność polegająca na

oferowaniu towarów lub usług na danym rynku (zob. wyroki z 16 czerwca 1987 r.,

C-118/85; z 18 czerwca 1998 r., C-35/96). W orzecznictwie Trybunału

Sprawiedliwości UE komornicy sądowi zostali uznani za przedsiębiorców, a więc za

osoby wykonujące działalność gospodarczą. Okoliczność, że komornik wykonuje

uprawnienia władzy publicznej pozostaje bez wpływu na tę ocenę, ponieważ

organizacyjnie komornik jako organ egzekucyjny nie stanowi części struktury

administracji publicznej. Komornicy prowadzą działalność na własny rachunek

i własną odpowiedzialność, z pewnymi ustawowymi ograniczeniami, mogą

swobodnie organizować sposób wykonywania swoich czynności i sami otrzymują

kwoty stanowiące ich wynagrodzenie (postanowienie SN z 25 listopada 2025 r.,

I CSK 1529/25).

Przyjęta przez Sąd drugiej instancji koncepcja rozstrzygnięcia jest więc

zgodna z poglądami wyrażanymi w orzecznictwie. Skarżący, poza własną oceną

zagadnienia, nie przedstawił natomiast argumentów świadczących o konieczności

rozważenia wskazanego w skardze problemu przez Sąd Najwyższy.

8. Również drugie z sformułowanych w skardze zagadnień nie wypełnia

przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Wskazana przez skarżącego kwestia jest

I CSK 2106/25

5

ściśle zawiązana z kwalifikacją prawną szczegółowych elementów podstawy

faktycznej zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Sąd drugiej instancji wskazał, że uzyskanie przez pozwanego informacji

o możliwości ubiegania się o subwencję od powoda i Ministerstwa Sprawiedliwości,

złożenie wniosku w jedynej dostępnej formie, na która pozwany nie miał wpływu,

zaakceptowanie wniosku mimo wyraźnego wskazania, że złożył go komornik

i ostatecznie wypłacenie pozwanemu środków, wskazuje to na to, że obie strony

przy zawarciu umowy godziły się na określone w niej warunki. Pozwany nie

naruszył zasad współżycia społecznego. Działał w zaufaniu do organów państwa,

a otrzymane od powódki informacje, jak również następne działania powoda

utwierdzały pozwanego w przekonaniu, że mógł ubiegać się o subwencję.

Skarżący nie zgadza się z powyższym rozumowaniem, a przedstawione

przez niego zagadnienie prawne sprowadza się do polemiki ze stanowiskiem Sądu

Okręgowego. W szczególności domaga się możliwości rozważenia zastosowania

art. 5 k.c. w sytuacji złożenia przez dłużnika obiektywnie nieprawdziwych

oświadczeń, w sytuacji gdy w sprawie nie zostało ustalone, że pozwany takie

oświadczania złożył. Przeciwnie, Sąd drugiej instancji ustalił, że składając wniosek

pozwany podał, że jest komornikiem sądowym, a powyższa adnotacja znalazła się

w części wstępnej zawartej przez strony umowy, która została przez skarżącego

wykonana, a zwrotu subwencji powód domagał się następczo, już po jej wypłacie.

9. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn

uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności

nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

10. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skarg kasacyjnych

do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

Krzysztof Grzesiowski

(M.M.)

[a.ł]