Upadli nie dostali przyjęcia skargi kasacyjnej w sprawie planu spłaty wierzycieli

1. Postanowieniem z 20 listopada 2024 r., Sąd Okręgowy w Gdańsku, w

sprawie w postępowaniu upadłościowym L.W. i J.W. - osób fizycznych

nieprowadzących działalności gospodarczej w przedmiocie ustalenia planu spłaty

wierzycieli, na skutek zażalenia obojga upadłych na postanowienie Sądu

Rejonowego Gdańsk - Północ w Gdańsku z 10 czerwca 2024 r., oddalił zażalenie

(pkt 1) oraz orzekł o kosztach postępowania (pkt 2).

2. Od postanowienia Sądu Okręgowego skargę kasacyjną wywiedli upadli,

zaskarżając postanowienie w całości.

3. Skarżący wnieśli o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując

się na przesłankę określoną w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

I CSK 2123/25

2

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

4. Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach Kodeksu

postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na

ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości

orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu

prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub

oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń

umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji

skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona

w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi

kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony

wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie

służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej

jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest

usprawiedliwione.

5. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając na

skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do zagwarantowania, że

skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń,

będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne. Ograniczenie przesłanek do

czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą

być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga kasacyjna nie stanie się

instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie. Tak więc, nie w każdej sprawie,

nawet w takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy

wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania,

w przeciwnym razie Sąd Najwyższy stałby się wbrew obowiązującym regulacjom

sądem trzeciej instancji. Nie jest rolą Sądu Najwyższego korygowanie

I CSK 2123/25

3

ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej

indywidualnej sprawie.

6. Skarga kasacyjna nie zawiera argumentów dostatecznych dla uznania, że

skarżący skutecznie wykazał, iż w sprawie zachodzi powołana przesłanka z art.

3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

7. Złożenie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na

przesłance oczywistej jej zasadności oznacza, zgodnie z poglądem utrwalonym w

judykaturze, że skarżący musi przedstawić dokładny wywód, na czym – jego

zdaniem – polega oczywista zasadność skargi w danej sprawie z przytoczeniem

przepisów, których naruszenie ją spowodowało oraz argumentację wskazującą na

to, dlaczego opisane naruszenie doprowadziło do wydania oczywiście

nieprawidłowego orzeczenia. Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej, w trybie z art.

3989 § 1 pkt 4 k.p.c., nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa

materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało

wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. postanowienie SN z 8

października 2015 r., IV CSK 189/15 i przywołane tam orzecznictwo). Skarżący,

przedstawiając – jako okoliczność uzasadniającą rozpoznanie skargi kasacyjnej

„oczywiste naruszenie prawa” – powinien zatem wykazać kwalifikowany charakter

tego naruszenia (zob. postanowienia SN: z 8 marca 2002 r., I PKN 341/01, OSNP

2004, nr 6, poz. 100; z 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49;

z 15 kwietnia 2021 r., IV CSK 617/20).

8. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej skarżący wskazali, że oczywista

zasadność skargi wynika „z wydania zaskarżonego postanowienia wbrew

przepisom prawa, tj. art. 491 [15] ust. 1, la i 4 oraz art. 491 [16] ust. 1 ustawy Prawo

upadłościowe, przejawiającego się nieuwzględnieniem przez Sąd II instancji

szeregu oczywistych okoliczności przemawiających za umorzeniem zobowiązań

upadłych bez ustalenia planu spłaty wierzycieli, ewentualnie za ustaleniem planu

spłaty za krótszy okres z niższą miesięczną wysokością raty.”

Skarżący polemizując z ustaleniami Sądu Okręgowego meriti (odnosząc się

do art. 49115 i 49116 ustawy Prawo upadłościowe) w rzeczywistości negują

ustalenia faktyczne poczynione na etapie postępowania rozpoznawczego.

I CSK 2123/25

4

Przypomnieć trzeba, że w ramach przywołanych przepisów przewidziano, iż

ustalając plan spłaty wierzycieli, sąd bierze pod uwagę możliwości zarobkowe

upadłego, konieczność utrzymania upadłego i osób pozostających na jego

utrzymaniu oraz ich potrzeby mieszkaniowe, wysokość niezaspokojonych

wierzytelności oraz stopień zaspokojenia wierzytelności w postępowaniu

upadłościowym. Ponadto sąd umarza zobowiązania upadłego bez ustalenia planu

spłaty wierzycieli, jeśli osobista sytuacja upadłego w oczywisty sposób wskazuje,

że jest on trwale niezdolny do dokonywania jakichkolwiek spłat w ramach planu

spłaty wierzycieli.

Do tych właśnie przepisów odnosił się Sąd Okręgowy i dokonał właściwej

weryfikacji treści orzeczenia sądu pierwszej instancji.

Należy wskazać, że pod pretekstem kwalifikowanego naruszenia prawa

materialnego nie można zmierzać do podważenia dokonanej w sprawie oceny

dowodów (zob. np. postanowienie SN z 9 sierpnia 2018 r., II PK 213/17). Wskazać

trzeba, że zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., w aktualnym stanie prawnym, nie

może stanowić skutecznej podstawy kasacyjnej. Jednak przedmiotowa skarga

kasacyjna w znacznej mierze faktycznie dotyczyła właśnie tego przepisu. To co

skarżący określają jako oczywiste naruszenie prawa, stanowi faktycznie ocenę

dowodów dokonaną przez Sąd Okręgowy. Właśnie ta dogłębna ocena dowodów

została przedstawiona na s. 2-7 uzasadnienia postanowienia sądu drugiej instancji.

W ramach kontroli kasacyjnej Sąd Najwyższy nie kontroluje jednak samej

oceny dowodów, a jedynie jej legalność. Można bowiem zakwestionować sposób

zebrania materiału dowodowego z naruszeniem przepisów regulujących

postępowanie dowodowe; w takim wypadku obowiązkiem skarżącego jest

przytoczenie tych przepisów i wyjaśnienie, jaki wpływ na treść rozstrzygnięcia to

naruszenia miało. Zgodnie bowiem z art. 3983 § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej

nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Sąd

Najwyższy jest bowiem związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę

zaskarżonego orzeczenia (art. 39813 § 2 in fine k.p.c.).

Ponadto skarżący wskazali że: „oczywista zasadność skargi kasacyjnej, o

której mowa w art. 398 [9] § 1 pkt 4 k.p.c., zachodzi wtedy, gdy dla przeciętnego

I CSK 2123/25

5

prawnika z samej treści skargi - bez pogłębionej analizy i jurydycznych dociekań -

jednoznacznie wynika, że wskazane w niej podstawy zasługują na uwzględnienie”.

Należy zgodzić się z przedstawionym stwierdzeniem. Uzasadnienie wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej nie zawiera jednak takiego wywodu. Nie wykazano aby

wskazane naruszenie spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego

orzeczenia. Skarżący ograniczyli się jedynie do ogólnych twierdzeń

podsumowanych następującym wnioskiem „upadli podtrzymują dotychczas

wyrażane w sprawie stanowisko odnośnie do kwot stanowiących koszty utrzymania

z tym jednak zastrzeżeniem, iż wiele kwot wskazanych uprzednio pozostaje

nieaktualnych ze względu na mające miejsce podwyżki cen towarów i usług, co jest

wiedzą powszechnie znaną”.

Zatem tak skonstruowany wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania, nie może być uznany za prawidłowy, co powoduje, że skarga, w

ramach przesłanki określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., nie mogła zostać przyjęta

do rozpoznania.

9. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn

uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności

nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

10. Z powyższych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 1 i 2 k.p.c.).

Piotr Telusiewicz

[SOP]