Kredyt frankowy: SN nie przyjął skargi banku o nieważności umowy z 2005 r.

I CSK 2142/25

2

Pozwem skierowanym przeciwko P. S.A. z siedzibą w W., powodowie – S. P.

i P. P., w szczególności, wnieśli o ustalenie nieistnienia pomiędzy stronami

stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu z dnia 30 grudnia 2005 r. nr

[…], w związku z jej ewentualną nieważnością oraz o zasądzenie od pozwanego

solidarnie na rzecz powodów kwoty 94.153,76 CHF oraz kwoty 180.081,80 zł,

tytułem zwrotu świadczeń nienależnych z uwagi na potencjalną nieważność

zawartej przez strony powyższej umowy kredytu i pobraniem świadczeń

nienależnych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 29

października 2021 r. do dnia zapłaty, ewentualnie, powodowie wnieśli też o

ustalenie, że nie wiążą ich wskazane szczegółowo w pozwie postanowienia umowy

jako abuzywne oraz o zasądzenie na ich rzecz kwoty 160.000 złotych tytułem

uiszczonych przez nich rat kapitałowo - odsetkowych w wysokości wyższej niż

przez nich zakładana, a jako podstawę prawną żądania o ustalenie wskazali art 189

k.p.c. W ocenie powodów przedmiotowa umowa kredytu jest w całości nieważna ze

względu na: sprzeczność z art. 69 ustawy Prawo bankowe; naruszenie zasady

swobody umów tj. art. 3531 k.c.; naruszenie zasady określoności świadczenia i

nieuzgodnienie istotnych przedmiotowo elementów umowy oraz niedozwolony

charakter postanowień dotyczących denominowania kredytu. Wskazali również na

nieważność umowy jako sprzecznej z zasadami współżycia społecznego w tle w

świetle treści art. 58 § 2 k.c.

Odnośnie do kwestii stanu faktycznego sprawy wskazać należy, że

powodowie – S. P. i P. P., wraz z matką powódki – M. O., dnia 30 grudnia 2005 r.

jako konsumenci zawarli ze stroną pozwaną umowę kredytu hipotecznego […] nr

[…]. Zgodnie z umową kwota kredytu wynosiła 299.000 zł i została udzielona na

sfinansowanie budowy rozpoczętego domu jednorodzinnego. Następnie, celem

zwolnienia z długu M. O., doszło do zmiany waluty kredytu ze złotych polskich na

franki szwajcarskie - aneksem nr 2 z 16 sierpnia 2006 r., którym strona pozwana

zobowiązała się nadto postawić do dyspozycji kredytobiorcy dodatkową kwotę

kredytu w wysokości 12.225,93 franków szwajcarskich to jest łącznie kwota kredytu

wyniosła 131.972,58 franków. W dniu 9 lutego 2009 r. strony zawarły kolejny aneks

nr 3, którym podwyższono kwotę udzielonego powodom kredytu o kolejną kwotę

3.674,98 franków szwajcarskich.

I CSK 2142/25

3

Pozwany – P. S.A. z siedzibą w W., w odpowiedzi na pozew, wnosił o

oddalenie powództwa w całości, zarzucając stronie powodowej brak interesu

prawnego w żądaniu ustalenia nieważności umowy kredytowej, sprzeczność z

zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.) dochodzonego przez powodów

roszczenia. Strona pozwana podniosła również zarzut przedawnienia roszczenia.

Wyrokiem z 7 lipca 2023 r. Sąd Okręgowy w Legnicy w szczególności,

ustalił, że umowa kredytu […] nr […] zawarta 30 grudnia 2005 r. pomiędzy

powodami S. P. i P. P., a P. S.A. w W. jest nieważna (pkt I); zasądził od strony

pozwanej P. S.A. w W. łącznie na rzecz powodów S. P. oraz P. P. kwotę

180.081,80 złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia

29 października 2021 r. do dnia zapłaty; kwotę 94.153,76 CHF wraz z ustawowymi

odsetkami za opóźnienie liczonymi od 29 października 2021 r. do dnia zapłaty (pkt

II).

Apelację od tego wyroku wniosła strona pozwana, podnosząc

wyszczególnione w jej treści zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego

oraz materialnego, wnosząc o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie

powództwa, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania. Strona pozwana podniosła także zarzut zatrzymania, co do kwoty

odpowiadającej wartości udzielonego kredytu.

Powodowie wnieśli o oddalenie apelacji i orzeczenie o kosztach

postępowania apelacyjnego.

W ocenie Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu apelacja pozwanego okazała się

zasadna częściowo, tj.: odnośnie do żądania zapłaty. Sąd I Instancji ustalił, że

umowa łącząca strony jest nieważna i zasądził na rzecz powodów zwrot kwot

uiszczonych w okresie od zawarcia umowy do 5 lipca 2021 r., które to

rozstrzygnięcie Sąd Apelacyjny podzielił, podkreślając też, że w realiach sprawy

powodowie zawarli pierwotnie umowę w złotych, którą następczo aneksowali

zmieniając jedynie walutę wierzytelności i określając wysokość zadłużenia na kwotę

we CHF. Przedmiotem badania, w ocenie Sądu II instancji była zatem umowa o

charakterze denominowanym, bo tylko taka umowa po zmianie waluty

wierzytelności łączyła strony. Nie sposób było natomiast przyjąć, że skoro aneks

jest nieważny strony łączy umowa w pierwotnej wersji, skoro w pierwotnej umowie

I CSK 2142/25

4

zmieniono jedynie walutę stanowiącą ostatecznie wskaźnik indeksacyjny.

Następnie Sąd II instancji zważył, że kluczowa w sprawie okazała się ocena, czy

zawarte w umowie klauzule waloryzacyjne, mogą być oceniane na gruncie art. 3851

k.c. jako postanowienie abuzywne, a w dalszej kolejności, w razie ich eliminacji, czy

umowa może być uznana za ważną. Co istotne jednak, umowa ta zawierała

klauzule abuzywne w odniesieniu do zasad przeliczania kwoty wypłaconego

powodom kredytu w złotych polskich jak i przeliczania spłat dokonywanych w

złotych polskich. Zawarta umowa nie była zatem umową o kredyt walutowy. Nie

było, zaś, wątpliwości, że w analizowanym stosunku umownym powodowie

występowali w roli konsumenta w rozumieniu art. 221 k.c. Skutkiem uznania

wskazanych przez Sąd I instancji postanowień o przewalutowaniu za abuzywne

była ich bezskuteczność ex lege. Klauzule umowne zawarte w kwestionowanej

umowie zasadnie zostały uznane za niedozwolone postanowienia umowne w

rozumieniu art. 3851 § 1 k.c.; klauzule przewalutowania zostały bowiem wyrażone w

sposób dający Bankowi swobodę w kształtowaniu kursu waluty przyjmowanego do

rozliczeń. Ustalenie podstawy do obliczenia rat kapitałowo - odsetkowych w oparciu

o tabele kursów kupna/sprzedaży, bez wyjaśnienia sposobu określenia

stosowanych kursów ustalanych przez Bank kwalifikować należało jako

niedozwolone w rozumieniu art. 3851 k.c. W efekcie brak było podstaw do uznania

zasadności podnoszonych przez pozwanego zarzutów apelacyjnych, a ich dalsze

szczegółowe uzasadnienie okazało się zbędne z uwagi na akceptację przez Sąd

Apelacyjny powszechnie obowiązującego stanowiska Sądu Najwyższego jak i

TSUE co do skutków tak zawartej umowy. Niezasadny był także zarzut naruszenia

art. 189 k.p.c. w rezultacie apelacja dotycząca pkt. I zaskarżonego wyroku

podlegała oddaleniu (art. 385 k.p.c.). Sąd II instancji wyjaśnił także, iż stwierdzenie,

że umowa nie wiąże już stron na skutek jej nieważności po eliminacji klauzuli

przeliczenia walutowego (art. 58 § 1 k.c., w zw. z art. 3851 § 1 k.c. i w zw. z art. 6

ust. 1 i 2 Dyrektywy 93/13 przy uwzględnieniu art. 7 ust. 1 Dyrektywy 93/13) nie

oznaczało, że powództwo o zapłatę powinno zostać uwzględnione. Ustalenie, że

zawarta między stronami umowa jest nieważna implikował problem rozliczeń stron

z tytułu spełnionych w związku z jej zawarciem świadczeń. Podstawą prawną takich

rozliczeń są przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu, a w szczególności te

I CSK 2142/25

5

dotyczące nienależnego świadczenia. Sąd II instancji zauważył też, że w okresie od

daty zawarcia umowy do dnia wskazanego jako data końcowa (5 lipca 2021 r.), w

pozwie, powodowie nie spłacili nawet kapitału, a zatem nie sposób było uznać, że

są kosztem Banku zubożeni. Skutkowało to oddaleniem powództwa o zapłatę (art.

386 § 1 k.p.c.). Podniesiony zarzut zatrzymania był więc bezprzedmiotowy.

Ostatecznie wyrokiem z 20 lutego 2025 r., Sąd Apelacyjny we Wrocławiu, w

szczególności, zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że w punkcie II oddalił

powództwo o zapłatę w całości; w punkcie III kwotę kosztów należnych od strony

pozwanej na rzecz powodów określa na 1631 zł (pkt 1); oddalił apelację w

pozostałym zakresie (pkt 2); zasądził od powodów na rzecz strony pozwanej 2254

zł z odsetkami, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu

świadczenia pieniężnego, za okres od dnia uprawomocnienia się tego punktu

wyroku (pkt 3).

Pozwany – P. S.A. z siedzibą w W., skargą kasacyjną zaskarżył powyższy

wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 20 lutego 2025 r. w części, tj.: w pkt 1.

tiret 2, w pkt. 2 w zakresie oddalenia apelacji strony pozwanej co do roszczenia

powodów o ustalenie, że umowa kredytu […] hipoteczny nr […] zawarta 30 grudnia

2005 r., pomiędzy powodami S. P., P. P., a P. S.A. w W. jest nieważna oraz w pkt.

3 i 4.

Skargę tę oparł na zarzutach naruszenia przepisów prawa materialnego, tj.:

art 3851 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 3852 k.c., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, co

przejawiało się w zaniechaniu oceny zgodności postanowień spornej umowy pod

kątem abuzywności w dacie jej zawarcia w pierwotnym kształcie, tj. w dniu 30

grudnia 2005 r., a które to zaniechanie doprowadziło do dokonania oceny spornej

umowy kredytu tak jakby od początku zawierała ona postanowienia wprowadzone

aneksem nr 1 z dnia 15 maja 2006 r., co w konsekwencji doprowadziło Sąd do

przekonania, że umowa kredytu po wyeliminowaniu postanowień umownych

wprowadzonych aneksem nr 1 z dnia 15 maja 2006 r. nie może pozostać w

obrocie, co miało miejsce zwłaszcza, gdy Sąd nawet nie wziął pod uwagę, że

umowa ta może funkcjonować w obrocie w kształcie nadanym jej przez strony w

dniu jej zawarcia to jest w dniu 30 grudnia 2005 r., czyli może nadal wiązać strony

I CSK 2142/25

6

jako umowy kredytu złotówkowego, co, w konsekwencji, doprowadziło do

zaniechania rozpoznania istoty sprawy.

Na podstawie art. 3984 § 2 k.p.c. w związku z art. art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

skarżący wniósł o przyjęcie jego skargi do rozpoznania, ze względu na jej

oczywistą zasadność, w związku z nierozpoznaniem przez Sąd Apelacyjny istoty

sprawy poprzez zaniechanie oceny zgodności postanowień umowy pod kątem

abuzywności w dacie jej zawarcia w pierwotnym kształcie, tj. w dniu 30 grudnia

2005 r. Tytułem wykazania powołanej przez skarżącego przesłanki tzw.

„przedsądu” z art. art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., skarżący zaprezentował wywód prawny,

którym zarzucił Sądowi Apelacyjnemu we Wrocławiu, że ten całkowicie zaniechał

dokonania oceny zgodności postanowień spornej umowy pod kątem abuzywności

w dacie jej zawarcia w pierwotnym kształcie, tj. w dniu 30 grudnia 2005 r., do czego

Sąd II instancji był zobligowany. Zaniechanie to doprowadziło do dokonania oceny

umowy kredytu tak jakby od początku zawierała ona postanowienia wprowadzone

aneksem 1 z dnia 15 maja 2006 r., co w konsekwencji doprowadziło Sąd do

przekonania, że umowa kredytu po wyeliminowaniu postanowień umownych

wprowadzonych aneksem nr 1 z dnia 15 maja 2006 r. nie może pozostać w

obrocie. Sąd zupełnie nie wziął pod uwagę i nie rozważył, iż umowa ta może

funkcjonować w obrocie w kształcie nadanym jej przez strony w dniu jej zawarcia to

jest w dniu 30 grudnia 2005 r., czyli jako umowy kredytu złotówkowego. Takie

działanie Sądu Apelacyjnego doprowadziło do zaniechania rozpoznania istoty

sprawy, co czyni skargę kasacyjną oczywiście uzasadnioną.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych

przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest

uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje

I CSK 2142/25

7

publicznoprawne. Zatem nie w każdej sprawie, skarga kasacyjna może być przyjęta

do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje

sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia. W

judykaturze Sądu Najwyższego, odwołującej się do orzecznictwa Europejskiego

Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, jeszcze w okresie obowiązywania kasacji

zostało utrwalone stanowisko, że ograniczenie dostępności i dopuszczalności

kasacji nie jest sprzeczne z Konstytucją RP, ani z wiążącymi Polskę

postanowieniami konwencji międzynarodowych (por. uzasadnienie uchwały składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2001 r., III CZP 49/00,

OSNC 2001, Nr 4, poz. 53).

Podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu

publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego

w rozwój prawa i jurysprudencji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4

lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147).

Skarżący powołał się w skardze na przesłankę określoną w art. 3989 § 1 pkt

4 k.p.c.

Przewidziana w art. 3989 § 1 pkt. 4 k.p.c. oczywista zasadność skargi

kasacyjnej zachodzi wówczas, gdy z jej treści, bez potrzeby głębszej analizy oraz

szczegółowych rozważań, wynika, że przytoczone podstawy kasacyjne uzasadniają

uwzględnienie skargi. W wypadku, gdy strona skarżąca twierdzi, że jej skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, powinna przedstawić argumentacje

prawną, wyjaśniającą w czym ta oczywistość się wyraża oraz uzasadnić to

twierdzenie. Powinna w związku z tym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia

prawa materialnego i procesowego, polegającą na jego oczywistości prima facie,

przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. m.in. postanowienia

Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz.

49, z dnia 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006, nr 4, poz. 75, z dnia 26

kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, nie publ., z dnia 29 kwietnia 2015 r., II CSK 589/14,

nie publ.). Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie

konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której

naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 października 2015 r., IV CSK 189/15 nie

I CSK 2142/25

8

publ. i przywołane tam orzecznictwo).

Zawierając aneks nr 1 z 15 maja 2006 r. do umowy z 30 grudnia 2005 r.

strony dokonały zmiany waluty wierzytelności kredytowej, a tym samym

doprowadziły do jej istotnego przekształcenia. W związku z tym przedmiotem oceny

jest umowa z 30 grudnia 2005 r. - jako całość - w wersji uwzględniającej

wspomniany aneks nr 1. Nie jest więc już prawnie możliwe zakwestionowanie

wyłącznie aneksu nr 1 do tej umowy i powrót do stanu z chwili zawarcia umowy z

30 grudnia 2005 r., gdyż aneks ten nie jest samodzielnym, niezależnym i zarazem

wyodrębnionym elementem umowy z 30 grudnia 2005 r. w jej pierwotnym

brzmieniu.

W tym stanie rzeczy brak jest podstaw do podzielenia tezy pozwanego

Banku, że jego skarga kasacyjna jest oczywiście zasadna w przedstawionym wyżej

rozumieniu przesłanki przyjęcia jej do rozpoznania.

Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

Władysław Pawlak

[PG]

[a.ł]