Sąd Najwyższy nie przyjął skargi powódki w sporze o nieważność umowy sprzedaży

Powódka, D.J., wywiodła skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w

Rzeszowie z 4 lipca 2024 r., wydanego w sprawie przeciwko J.K. i B.K. o

stwierdzenie nieważności czynności prawnej.

I CSK 2155/25

2

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

wskazano na jej oczywistą zasadność, wynikającą z naruszenia przepisów prawa

procesowego, tj. art. 321 k.p.c., i polegającą na tym, że powódka w pozwie nie

zgłosiła żądania stwierdzenia nieważności umowy sprzedaży wobec B.K.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.).

Skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, gdy dla przeciętnego

prawnika z samej treści skargi – bez pogłębionej analizy i jurydycznych dociekań –

w sposób jednoznaczny wynika, że wskazane w niej podstawy zasługują na

uwzględnienie z uwagi na kwalifikowany charakter naruszenia przepisów prawa.

Przyczyna przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, jaką jest jej oczywista

zasadność, może dotyczyć jedynie przepisów prawa niepodlegających różnej

wykładni i niepozostawiających sądowi swobody oceny. Chodzi przy tym

o wykładnię w oczywisty, dostrzegalny już prima facie sposób sprzeczną z jednolitą

i ugruntowaną wykładnią skonkretyzowanego przepisu, przyjmowaną

w orzecznictwie i nauce prawa (zob. m.in. postanowienia SN: z 21 maja 2025 r.,

I CSK 558/24; z 26 marca 2025 r., I CSK 3537/23; z 30 stycznia 2025 r.,

I CSK 3814/23; z 31 grudnia 2024 r., I CSK 1853/23; z 20 listopada 2024 r.,

I CSK 2892/23; z 14 września 2023 r., I CSK 518/23; z 27 lipca 2023 r.,

I CSK 5328/22).

Analiza skargi kasacyjnej prowadzi do wniosku, że przesłanka

z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. nie została spełniona. Powódka pod pozorem oczywistej

zasadności w istocie pyta o trafność stanowiska Sądu Apelacyjnego wyrażonego

w związku z rozstrzygnięciem tej konkretnej sprawy. Przedstawiła wyłącznie własne

stanowisko, polemizując z niekorzystnym dla niej rozstrzygnięciem Sądu drugiej

instancji.

I CSK 2155/25

3

Podstawami skargi kasacyjnej nie mogą być objęte zarzuty błędnych ustaleń

faktycznych i oceny dowodów (art. 3983 § 3 k.p.c.), więc nie można z odwołaniem

się do nich kreować zagadnienia prawnego opartego na założeniu, że

w rzeczywistości miał miejsce stan faktyczny inny, niż ustalony przez sądy obu

instancji, czyli inny, niż stanowiący podstawę rozstrzygnięcia.

Nie jest rzeczą Sądu Najwyższego ustalanie stanu faktycznego

i dopuszczanie w sprawie nowych dowodów. Skarżąca błędnie traktuje skargę

kasacyjną jako trzecią instancję odwoławczą. Znamienne, że sądy obu instancji

wyczerpująco i wnikliwie odniosły się do braku legitymacji biernej po stronie

pozwanej B.K. Sądy szczegółowo ustaliły stan faktyczny, strony umowy sprzedaży

nieruchomości, a także ustrój rozdzielności majątkowej pozwanych.

Sąd Najwyższy uznał, że nie ma innych przyczyn uzasadniających przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności w postaci nieważności

postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

Sąd Najwyższy wyjaśnił, że przez podstawę faktyczną roszczenia należy

rozumieć zespół faktów (pewnych zdarzeń), na które powołuje się powód,

uzasadniając swoje żądanie. Fakty te podlegają ustaleniu (a nie "rozumieniu")

przez sąd. Sąd nie orzeka ponad żądanie, jeżeli fakty, na które powołuje się powód,

są wystarczające dla uznania powództwa za zasadne. Orzeczenie naruszałoby

natomiast art. 321 § 1 k.p.c., jeżeli dla uzasadnienia roszczenia konieczne byłoby

odwołanie się do faktów, co do których strona nie sformułowała twierdzeń,

a o których zaistnieniu sąd powziął informację z innych źródeł, np. zostały one

przywołane przez pozwanego, a powód nie objął ich swoimi twierdzeniami, sąd

dowiedziałby się o nich przy okazji przeprowadzania dowodów na inną okoliczność,

miałby o nich informację z urzędu lub należałyby one do faktów powszechnie

znanych. Również orzeczenie na podstawie faktów wywiedzionych przez sąd

w drodze domniemania faktycznego (art. 231 k.p.c.) należałoby uznać za

orzeczenie ponad żądanie, jeżeli powód wprost ani pośrednio nie odwołał się do

tych faktów uzasadniając swoje roszczenie. Warunkiem orzeczenia na innej

podstawie prawnej niż przytoczona przez powoda jest to, aby okoliczności

I CSK 2155/25

4

faktyczne, na jakie się powołał, to uzasadniały, aby ich rozumienie było takie samo,

albo co najmniej bardzo podobne (wyrok SN z 26 marca 2026 r., II CSKP 713/24).

Z tej przyczyny Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. odmówił

przyjęcia skargi do rozpoznania.

Uwzględniwszy charakter sprawy oraz sytuację materialną skarżącej,

stosownie do art. 102 k.p.c. w związku z art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c. Sąd

Najwyższy odstąpił od obciążania powódki kosztami postępowania na rzecz Skarbu

Państwa.

O kosztach pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu orzeczono

stosownie do § 8 pkt 7 w zw. z § 16 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb

Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej

udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 136).

Adam Doliwa

(P.H.)

[SOP]