Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej w sporze o nieruchomość rodziców

Uczestniczka Z.Ł. wniosła skargę kasacyjną od postanowienia Sądu

Okręgowego w Krakowie z 15 stycznia 2024 r. Wniosek o jej przyjęcie do

rozpoznania uzasadniła wystąpieniem bliżej określonego istotnego zagadnienia

prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) związanego z wykładnią art. 1 ustawy z dnia

26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (dalej jako:

„u.u.w.g.r.”). Skarżąca wskazała także na potrzebę wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), tj. art. 339 k.c. Powołała się również na oczywistą

zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), wynikającą z naruszenia

przez Sąd drugiej instancji art. 378 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.

I CSK 2174/24

2

W odpowiedzi na skargę kasacyjną wnioskodawczyni K.C. wniosła o

wydanie postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

ewentualnie o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. to

zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie

może przyczynić się do rozwoju prawa. Powołując się na tę przyczynę kasacyjną

skarżący powinien wskazać przepisy prawa, na których tle zagadnienie się wyłoniło

oraz powołać argumenty prawne wykazujące rozbieżność ocen. Skarżący powinien

przedstawić pogłębioną argumentację prawną w celu wykazania, że zagadnienie

jest istotne, wywołuje poważne wątpliwości interpretacyjne, nie było dotychczas

rozstrzygnięte w judykaturze albo dotychczasowe orzecznictwo wymaga zmiany

i jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy

(zob. m.in. postanowienia SN: z 23 sierpnia 2007 r., I UK 134/07, i z 9 lutego

2011 r., III SK 41/10).

Skarga kasacyjna nie spełnia powyższych wymogów. W lakonicznym

uzasadnieniu tej przyczyny kasacyjnej, skarżąca nie przedstawiła jakichkolwiek

argumentów z omówieniem poglądów orzecznictwa, doktryny, jak również

możliwych i rozbieżnych interpretacji oraz jurydycznych racji uzasadniających

pogląd o wystąpieniu w sprawie istotnego zagadnienia prawnego. Skarżąca nie

wykazała, aby w zakresie przedstawionego zagadnienia istniały w orzecznictwie

wątpliwości ani możliwe do przyjęcia rozbieżne interpretacje prawne, wykraczające

poza zwykłe wątpliwości interpretacyjne, które powstają w procesie decyzyjnym.

Skarżąca nie przedstawiła też argumentów wskazujących na to, że rozstrzygnięcie

podnoszonych przez nią kwestii ma znaczenie dla rozwoju prawa lub znaczenie

precedensowe dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw. Powołanie się przez

skarżącą na tę przyczynę kasacyjną jest w istocie pytaniem o trafność stanowiska

Sądu drugiej instancji w związku z rozstrzygnięciem tej konkretnej sprawy oraz

polemiką z tym stanowiskiem.

Zwrócić należy również uwagę, że istotne zagadnienie prawne w rozumieniu

art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. powinno być sformułowane w oparciu o okoliczności

I CSK 2174/24

3

mieszczące się w stanie faktycznym sprawy, wynikającym z dokonanych przez sąd

ustaleń (zob. postanowienie SN z 20 listopada 2025 r., I CSK 2787/25). Z ustaleń

faktycznych Sądu drugiej instancji, które wiążą Sąd Najwyższy (art. 39813 § 2 k.p.c.)

nie wynika natomiast, aby między skarżącą a jej rodzicami doszło do zawarcia

nieformalnej umowy darowizny obejmującej sporną nieruchomość. Sąd drugiej

instancji uznał, że skarżąca nie przedstawiła materiału dowodowego, z którego

wynikałoby, że do zawarcia takiej umowy doszło zarówno przed, jak i po wydaniu

na rzecz jej rodziców aktu własności ziemi w trybie art. 1 u.u.w.g.r. W konsekwencji

skarżąca – w oparciu o ww. nieformalną umowę darowizny – nie mogła stać się

posiadaczem samoistnym spornej nieruchomości. Rozstrzygnięcie wskazanych

przez skarżącą wątpliwości interpretacyjnych – dotyczących wykładni

art. 1 u.u.w.g.r. – jest zatem bezprzedmiotowe, gdyż nie będzie miało wpływu na

wynik sprawy.

Ubocznie należy wskazać, że w orzecznictwo Sądu Najwyższego

wyjaśniono, iż nabycie własności nieruchomości w trybie art. 1 ust. 1 u.u.w.g.r.

następowało z mocy samego prawa, z dniem wejścia w życie tej ustawy. Sama

decyzja administracyjna, jak i jej ujawnienie w księdze wieczystej miało natomiast

charakter deklaratoryjny (zob. uchwałę SN z 26 listopada 1992 r., III CZP 145/92,

wyrok SN z 18 marca 2009 r., IV CSK 4/09 oraz postanowienie SN z 19 sierpnia

2009 r., III CZP 51/09).

Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na potrzebie

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wskazania, że określony przepis

prawa, mimo, iż budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo

niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności

w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych,

które należy powołać (zob. postanowienia SN: z 26 czerwca 2015 r., III CSK 77/15,

i z 20 maja 2016 r., V CSK 692/15). Konieczne jest dokonanie analizy rozbieżnych

orzeczeń i wykazanie, że rozbieżność wynika z różnej wykładni przepisu

(zob. postanowienia SN: z 15 października 2002 r., II CZ 102/02; z 28 marca

2007 r., II CSK 84/07; z 11 stycznia 2008 r., I UK 283/07; z 15 kwietnia 2021 r.,

IV CSK 617/20).

I CSK 2174/24

4

Skarga kasacyjna kryteriów tych nie spełnia. Uzasadnienie wniosku

o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie zawiera jakiejkolwiek argumentacji

prawnej, w szczególności przez odwołanie się do poglądów judykatury, możliwych

rozbieżnych interpretacji prawnych i racji jurydycznych stojących za każdą z nich,

z którego wynikałoby, że zastosowane przez Sąd meriti przepisy prawa, ze względu

na brak jednolitej czy też ustalonej linii orzeczniczej, wymagają wykładni. Skarżąca

pod pozorem potrzeby wykładni przepisów prawa, w istocie pyta o trafność

stanowiska Sądu drugiej instancji wyrażonego w związku z rozstrzygnięciem tej

konkretnej sprawy. Jej argumenty sprowadzają się do zwykłej polemiki z oceną

prawną dokonaną przez Sąd meriti, z którą skarżąca się nie zgadza, co per se nie

stanowi o potrzebie wykładni przepisów prawa.

Przewidziane w art. 339 k.c. domniemanie, że ten, kto rzeczą faktycznie

włada, jest posiadaczem samoistnym, nie jest domniemaniem, które bezwzględnie

wiąże, niezależnie od okoliczności. Jest to domniemanie, które nie może być

sprzeczne z istniejącym stanem faktycznym, który wprost wyłącza dopuszczalność

takiego domniemania (zob. postanowienie SN z 13 grudnia 2024 r.,

I CSK 4556/23). Jeśli z przyjętych przez sąd meriti wyników postępowania

dowodowego wynika, że posiadanie nieruchomości nie miało charakteru posiadania

właścicielskiego, wówczas przyjąć należy, że doszło do skutecznego obalenia

domniemania z art. 339 k.c. (zob. postanowienie SN z 27 listopada 2020 r.,

III CSK 184/18).

Sąd drugiej instancji uznał, że z materiału dowodowego wynikało, iż

skarżąca pomagała rodzicom zajmować się sporną nieruchomością, co nie

oznacza, że przejęła tę nieruchomość w posiadanie samoistne. Skarżąca nie

przedstawiła dowodów, z których wynikałoby, że jej rodzice wyzbyli się władztwa

nad nieruchomością na jej rzecz. Z całokształtu oceny Sądu meriti wynika, że

objęcie przez skarżącą nieruchomości w posiadanie nastąpiło w ramach stosunków

rodzinnych, zatem było posiadaniem zależnym (zob. postanowienia SN

z 21 kwietnia 2023 r., I CSK 4873/22, i z 12 lutego 2021 r., IV CSK 454/20).

Skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, gdy dla przeciętnego

prawnika z samej treści skargi – bez pogłębionej analizy i jurydycznych dociekań –

I CSK 2174/24

5

w sposób jednoznaczny wynika, że wskazane w niej podstawy zasługują na

uwzględnienie z uwagi na kwalifikowany charakter naruszenia przepisów prawa.

Zasadność skargi kasacyjnej jest oczywista, a więc dostrzegalna prima vista dla

każdego prawnika, który bez przeprowadzania wnikliwej analizy powinien dojść do

wniosku, że zaskarżone orzeczenie jest jaskrawo nieprawidłowe

(zob. postanowienie SN z 15 lipca 2015 r., IV CSK 17/15). Powołując się na

oczywistą zasadność skargi kasacyjnej należy wykazać, że popełnione przy

ferowaniu zaskarżonego orzeczenia uchybienia w zakresie stosowania prawa miały

charakter kwalifikowany i nie podlegały różnym ocenom (zob. postanowienia SN:

z 12 grudnia 2000 r., V CKN 1780/00; z 22 marca 2001 r., V CZ 131/00,

i z 10 kwietnia 2018 r., I CSK 730/17). Przy czym, o ile dla uwzględnienia skargi

kasacyjnej wystarczy, że jej podstawa jest usprawiedliwiona, to dla jej przyjęcia do

rozpoznania konieczne jest wykazanie kwalifikowanego naruszenia prawa przez

sąd drugiej instancji, dostrzegalnego w sposób oczywisty dla każdego prawnika

(zob. postanowienie SN z 28 stycznia 2022 r., I CSK 947/22).

Przedstawiona przez skarżącą argumentacja nie przekonuje o oczywistej

zasadności skargi kasacyjnej. Sąd drugiej instancji – wbrew twierdzeniom skarżącej

– ustosunkował się do zarzutów apelacji zarzutów w sposób wskazujący na to, że

zostały w całości rozważone (art. 378 § 1 k.p.c.). Sąd drugiej instancji przekonująco

wyjaśnił, że skarżąca nie wykazała, iż po nabyciu w 1982 r. udziału

w nieruchomości w drodze dziedziczenia po ojcu, podejmowała działania

świadczące zamanifestowaniu pozostałym współwłaścicielom rozszerzenie zakresu

posiadania nieruchomości ponad przysługujący jej udział. Taki stan rzeczy

uniemożliwiał przyjęcie, że skarżąca nabyła udziały pozostałych współwłaścicieli

w drodze zasiedzenia (zob. postanowienie SN z 8 maja 2026 r., I CSK 328/26).

W konsekwencji uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania – lakoniczne i ograniczone do sformułowania wniosku – nie

przekonuje, że zastosowanie powołanych w skardze przepisów prawa

doprowadziło do wydania nieprawidłowego rozstrzygnięcia, oraz że Sąd drugiej

instancji naruszył prawo procesowe i materialne w sposób, który przekłada się na

konieczność uchylenia lub zmiany zaskarżonego orzeczenia. W szczególności, że

wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wraz z uzasadnieniem jest

I CSK 2174/24

6

odrębną konstrukcyjnie i funkcjonalnie częścią skargi kasacyjnej i nie jest rzeczą

Sądu Najwyższego poszukiwanie w innych jej częściach argumentów na

uzasadnienie podniesionych w nim twierdzeń, w tym w podstawach kasacyjnych

i ich uzasadnieniu (zob. postanowienie SN z 22 kwietnia 2015 r., IV CSK 613/14).

Z powyższych względów, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie znajdując również

okoliczności, które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu,

w szczególności nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

Biorąc pod uwagę, że przedmiotem zaskarżenia skargą kasacyjną było

postanowienie Sądu drugiej instancji rozstrzygające o apelacji wniesionej od

postanowienia wstępnego Sądu pierwszej instancji, rozstrzygnięcie o kosztach

postępowania kasacyjnego nastąpi w orzeczeniu kończącym postępowanie

w sprawie (art. 108 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).

Mariusz Łodko

[wr]

[SOP]