Przedsiębiorca energetyczny nie dostanie wpisu linii w księdze wieczystej

Postanowieniem z 20 maja 2020 r. Sąd Rejonowy w Legionowie oddalił

wniosek przedsiębiorcy energetycznego o wpis w księdze wieczystej ograniczenia

prawa własności nieruchomości, polegającego na przeprowadzeniu i utrzymaniu na

tej nieruchomości linii elektroenergetycznej, na podstawie zezwolenia naczelnika

gminy z 10 sierpnia 1981 r., wydanego na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12

marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (u.z.t.w.n.). Sąd

pierwszej stwierdził, że ujawnienie w księdze wieczystej prawa nadanego decyzją

administracyjną następuje na podstawie urzędowego odpisu decyzji

administracyjnej. Złożona przez przedsiębiorcę kserokopia decyzji, poświadczona

przez notariusza, nie może być podstawą wpisu, a ponadto ze względu na ręczne

poprawki autentyczność dokumentu przedłożonego notariuszowi budzi wątpliwości.

I CSK 2204/24

2

Postanowieniem z 27 kwietnia 2021 r., IV Ca 1831/20, Sąd Okręgowy

Warszawa Praga w Warszawie oddalił apelację przedsiębiorcy. Na skutek skargi

kasacyjnej przedsiębiorcy Sąd Najwyższy postanowieniem z 5 września 2023 r.,

II CSKP 363/23, uchylił postanowienie Sądu drugiej instancji i przekazał sprawę do

ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy uznał, że na podstawie art. 31 u.k.w.h.

odpis decyzji administracyjnej poświadczony przez notariusza jest podstawą wpisu

w księdze wieczystej.

Postanowieniem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd odwoławczy ponownie

oddalił apelację przedsiębiorcy, tym razem ze względu na wątpliwości co do

autentyczności dokumentu, na podstawie którego została sporządzona kserokopia

poświadczona przez notariusza.

Przedsiębiorca wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze

względy na jej oczywistą zasadność, polegającą na oparciu przez Sąd drugiej

instancji swojego rozstrzygnięcia na poglądzie prawnym zakładającym, że sąd

wieczystoksięgowy ma uprawnienia do dokonania merytorycznej oceny treści

dokumentów przedłożonych do wniosku o wpis oraz w konsekwencji na poglądzie

kwestionowania możliwości załączenia do wniosku odpisu dokumentu

poświadczonego za zgodność przez notariusza, a dodatkowo na niezastosowaniu

się przez Sąd do zasady związania wykładnią dokonaną przez Sąd Najwyższy

w niniejszej sprawie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Na podstawie art. 35 u.z.t.w.n. naczelnik gminy mógł wydać decyzję

o zezwoleniu na założenie i przeprowadzenie na nieruchomościach m.in.

przewodów służących do przesyłania elektryczności. Ówczesne przepisy nie

przewidywały ujawnienia tego obciążenia w księdze wieczystej. Przepis ten został

zastąpiony art. 75 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i

wywłaszczaniu nieruchomości (później treść przepisu została przeniesiona do art.

70) . Nadal nie było podstawy do ujawnienia w księdze wieczystej wydanego na

podstawie tego przepisu zezwolenia terenowego organu administracji państwowej.

Obecnie zezwolenia tego rodzaju, określone w ustawie jako ograniczenia sposobu

I CSK 2204/24

3

korzystania z nieruchomości, wydaje starosta w ramach zadań z zakresu

administracji rządowej na podstawie art. 124 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997

r. o gospodarce nieruchomościami (u.g.n.). Dopiero z chwilą wejścia w życie tej

ustawy ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości zaczęło podlegać

ujawnieniu w księdze wieczystej (art. 124 ust. 7 u.g.n.). Przy tym przepisy

przejściowe nie przewidują ujawnienia w księdze wieczystej praw wynikających z

zezwoleń wydanych na podstawie uprzednio obowiązujących przepisów. Wniosek

skarżącego o wpis podlega oddaleniu niezależnie od tego, czy uzasadnienie

zaskarżonego postanowienia jest prawidłowe. Postanowienie to odpowiada prawu

ze względu na niedopuszczalność wpisu, co czyni nieistotnymi zagadnienia

podniesione w uzasadnieniu postanowienia oraz w skardze kasacyjnej.

Sąd Najwyższy rozważał także, czy art. 127 ust. 7 u.g.n. w drodze wykładni

rozszerzającej może stanowić podstawę wpisu w oparciu o zezwolenia wydane

przed wejściem w życie Ustawy o gospodarce nieruchomościami. Lecz poprzednie

przepisy nie posługiwały się pojęciem ograniczenia sposobu korzystania

z nieruchomości, więc nawet nie wiadomo, co miałoby podlegać wpisowi w księdze

wieczystej, ponieważ decyzja administracyjna, w tym zezwolenie, może zostać

ujawniona w księdze wieczystej tylko jako podstawa wpisu. Wpisowi w dziale

trzecim księgi wieczystej podlegają ograniczone prawa rzeczowe, ograniczenia

w rozporządzaniu nieruchomością oraz wpisy innych praw i roszczeń (art. 25 ust. 1

pkt 3 u.k.w.h.). Ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości decyzją wydaną

na podstawie art. 124 ust. 1 u.g.n. oznacza przyznanie prawa do naruszania prawa

własności w granicach określonych w decyzji i dlatego ograniczenie takie może

zostać wpisane. Natomiast zezwolenie na przeprowadzenie i utrzymanie na

nieruchomości linii elektroenergetycznej, wydane na podstawie art. 35 u.z.t.w.n.,

nie określa wprost treści ograniczenia prawa własności.

Skarżący zdawał sobie sprawę, że zezwolenia administracyjne nie podlegają

ujawnieniu w księdze wieczystej, i wniósł o wpis w księdze ograniczenia prawa

własności nieruchomości polegającego na przeprowadzeniu i utrzymaniu na tej

nieruchomości linii elektroenergetycznej. Jednak powołana jako podstawa wpisu

decyzja naczelnika gminy z 10 sierpnia 1981 r. nie ustanawia ograniczenia prawa

własności, a jedynie zezwala na wstęp na wymienione w niej nieruchomości w celu

I CSK 2204/24

4

budowy linii elektroenergetycznej. Skarżący wyszedł ponad treść decyzji

i dostosował treść żądanego wpisu do struktury księgi wieczystej. Oczywiście

praktyczne skutki decyzji wydanych na podstawie art. 35 u.z.t.w.n. nie różnią się

skutków decyzji wydanych na podstawie art. 124 ust. 1 u.g.n. Jednak sąd

wieczystoksięgowy nie jest uprawniony do interpretacji, jakie ograniczenie wynika

z decyzji. Ograniczenie to wprost musi zostać określone w decyzji lub innym

dokumencie stanowiącym podstawę wpisu. Zatem decyzje wydane na podstawie

uchylonych art. 35 u.z.t.w.n. i art. 70 ustawy o gospodarce gruntami i

wywłaszczaniu nieruchomości nie mogą być podstawą wpisu w księdze wieczystej

– ze względu na brak podstawy prawnej w postaci przepisu przejściowego

rozszerzającego stosowanie art. 124 ust. 7 u.g.n. na decyzje wydane na podstawie

przepisów wcześniejszych oraz ze względu na niedopasowanie struktury księgi

wieczystej i zakresu uprawnień sądu wieczystoksięgowego do takich

hipotetycznych wpisów.

W skardze ograniczenie prawa własności objęte wnioskiem o wpis jest

nazywane, bez argumentacji, ograniczonym prawem rzeczowym, co jest

założeniem oczywiście błędnym (art. 244 § 1 k.c.). Sąd drugiej instancji nie określił

w ten sposób prawa wynikającego z decyzji z decyzji z 10 sierpnia 1981 r. Pojęcia

ograniczonego prawa rzeczowego użył Sąd Rejonowy, lecz tylko w celu opisania

stanu prawnego ujawnionego w dziale trzecim księgi wieczystej na skutek wpisu

referendarza sądowego, wpisu uchylonego przez ten Sąd. W doktrynie

ograniczenia tego rodzaju, stanowione decyzjami administracyjnymi i niebędące

służebnościami w rozumieniu art. 244 § 1 k.c., są nazywane służebnościami

publicznymi. Jednak na skutek stosowana tej nazwy w doktrynie prawa nie uległ

zmianie zamknięty katalog ograniczonych praw rzeczowych, ustanowiony w art.

244 § 1 k.c.

Nawet przy przyjęciu stosowania art. 124 ust. 7 u.g.n. do decyzji z 10

sierpnia 1981 r., skarżący nie byłby legitymowany do złożenia wniosku o wpis,

ponieważ zgodnie z tym przepisem wpisu dokonuje się na wniosek starosty lub

organu wykonawczego jednostki samorządu terytorialnego, co tym bardziej

uzasadnia ocenę zaskarżonego postanowienia jako odpowiadającego prawu.

I CSK 2204/24

5

Dlatego wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania został

oddalony (art. 3989 k.p.c.).

Dariusz Pawłyszcze

(G.G.)

[SOP]