SN nie przyjął skargi kasacyjnej uczestnika w sprawie podziału majątku wspólnego

Postanowieniem z 4 lutego 2025 r. Sąd Okręgowy w Łomży oddalił apelację

uczestnika od postanowienia Sądu Rejonowego w Wysokiem Mazowieckiem z 20

marca 2024 r., w którym Sąd dokonał podziału majątku wspólnego wnioskodawczyni

i uczestnika, przy ustaleniu ich równych udziałów w majątku mającym podlegać

podziałowi.

Uczestnik wniósł skargę kasacyjną od postanowienia Sądu Okręgowego,

zaskarżając je w całości. Skarżący, powołując się na art. 379 pkt 4 k.p.c., wskazał,

że zachodzi nieważność postępowania, gdyż w składzie orzekającym zasiadała

osoba powołana na urząd sędziego na podstawie uchwały Krajowej Rady

Sądownictwa ukształtowanej na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 grudnia

2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa. Powołanie sędziego

nastąpiło zatem – zdaniem skarżącego – w sposób wadliwy. Skarżący przywołał

w tym zakresie uchwałę składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy

i Ubezpieczeń Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20.

Skarżący podniósł również, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona

(art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), gdyż Sąd naruszył art. 378 § 1, art. 3271 § 1 w zw. 391 §

1 k.p.c. Zdaniem skarżącego Sąd zaniechał merytorycznej i pełnej kontroli

instancyjnej rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji, pomijając zarzuty apelacyjne

podniesione przez uczestnika postępowania. Skarżący twierdzi, że Sąd Okręgowy

ograniczył się w uzasadnieniu do kilku ogólnikowych twierdzeń, nie odnosi się zaś

ono do istotnych zarzutów.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Skarga kasacyjna stanowi

nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, którego celem jest

ochrona interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości

I CSK 2216/25

3

orzecznictwa, usunięcie z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu

dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych. Ograniczenie przesłanek do

czterech ma zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nastąpi jedynie

w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane te funkcje, a skarga kasacyjna

nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie.

W pierwszej kolejności należało wskazać, że Sąd Najwyższy nie dostrzega

w niniejszej sprawie nieważności postępowania, która to przesłanka powinna być

uwzględniana z urzędu (art. 39813 § 1 k.p.c.).

Po pierwsze, skarżący z powołaniem się na art. 379 pkt 4 k.p.c. kwestionuje

sposób powołania Sędziego rozpoznającego apelację, mimo że przywołany przepis

nie odnosi się do kategorii osoby nieuprawnionej do orzekania, lecz do sytuacji,

w której skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo

w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy (zob.

postanowienia SN z 27 maja 2026 r., I CSK 1517/25, i z 30 czerwca 2026 r., I CSK

2081/25).

Po drugie, uchwała składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy

i Ubezpieczeń Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20, na którą

powołuje się skarżący, została uznana za niezgodną z Konstytucją na podstawie

wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 20 kwietnia 2020 r., U 2/20 (M.P. 2020, poz.

376). Orzeczenie Trybunału ma moc powszechnie obowiązującą (art. 190 ust. 1

Konstytucji), co wyklucza powoływanie się na wskazaną uchwałę w jakimkolwiek

postępowaniu.

Po trzecie, nawet zgodnie ze wskazaną uchwałą sprzeczność składu sądu

z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. zachodzi wtedy, gdy w składzie

sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego w sądzie powszechnym albo

wojskowym na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej aktualnie

obowiązującymi przepisami, jeżeli wadliwość procesu powoływania prowadzi,

w konkretnych okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości

i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art.

47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji

o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Zatem sam fakt powołania

sędziego sądu powszechnego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, której status

I CSK 2216/25

4

jest kwestionowany, nie może uzasadniać przyjęcia, że postępowanie prowadzone

z udziałem takiego sędziego jest dotknięte nieważnością.

Po czwarte, zgodnie z art. 29 § 2 ustawy o Sądzie Najwyższym w ramach

działalności Sądu Najwyższego lub jego organów niedopuszczalne jest

kwestionowania umocowania sądów i trybunałów, konstytucyjnych organów

państwowych oraz organów kontroli i ochrony prawa. W konsekwencji wykluczone

byłoby podzielenie przez Sąd Najwyższy poglądu co do tego, że sędzia orzekający

w sprawie został wadliwie powołany.

W dalszej kolejności należało stwierdzić, że wskazana w art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c. przesłanka w postaci oczywistej zasadności skargi kasacyjnej zachodzi

wówczas, gdy zasadność zarzutów podniesionych w skardze jest dostrzegalna prima

facie, bez głębszej analizy prawnej. Dotyczy to więc jedynie uchybień przepisom

prawa materialnego albo procesowego o charakterze elementarnym, polegających

w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście

sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie

oraz nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał, względnie

na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym stanie

faktycznym (zob. postanowienia SN: z 29 listopada 2022 r., I CSK 4912/22; z 30

listopada 2022 r., I CSK 2735/22; z 20 października 2023 r., I CSK 1612/23; z 26

października 2023 r., I CSK 76/23, i z 31 października 2023 r., I CSK 4805/22).

Skargi kasacyjnej nie można uznać za oczywiście uzasadnioną w powyższym

znaczeniu.

Skarżący powołuje się na naruszenie art. 378 § 1 k.p.c. przez pominięcie

istotnych zarzutów apelacyjnych. W tym kontekście należy przede wszystkim

wskazać, że choć przepis ten implikuje konieczność wzięcia pod uwagę przez sąd

rozpoznający apelację podniesionych w niej zarzutów i złożonych wniosków, czemu

powinien dać wyraz w uzasadnieniu orzeczenia, to nie jest niezbędne, by sąd odnosił

się w uzasadnieniu do każdego twierdzenia faktycznego i argumentu prawnego

podniesionego przez stronę (zob. m.in. wyroki SN z 15 września 2016 r., I CSK

659/15; z 13 października 2017 r., I CSK 46/17, i z 5 października 2018 r., I CSK

608/17). Zakres powinności spoczywających na sądzie odwoławczym zależy przy

tym w dużym stopniu od kierunku rozstrzygnięcia apelacji i czynności procesowych

I CSK 2216/25

5

podejmowanych w postępowaniu przed sądem drugiej instancji (zob. wyrok SN

z 5 października 2018 r., I CSK 608/17, i z 26 marca 2026 r., II CSKP 1359/24).

Główne zarzuty apelacji zmierzały do zakwestionowania ustalenia równych udziałów

stron w majątku mającemu podlegać podziałowi zamiast ustalenia udziału uczestnika

w wysokości 4/5, a wnioskodawczyni w wysokości 1/5. Sąd zaś wyjaśnił, dlaczego

nie ma podstaw do uwzględnienia żądania uczestnika ustalenia nierównych udziałów

w majątku wspólnym. Nie sposób na tym tle dostrzec elementarnych błędów Sądu

drugiej instancji, które pozwalałyby na uznanie skargi kasacyjnej za oczywiście

uzasadnioną.

Odnosząc się przywołanego przez skarżącego naruszenia przez Sąd drugiej

instancji art. 3271 § 1 k.p.c., należy przypomnieć, że ustawą z dnia 4 lipca 2019 r.

o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw

znowelizowano art. 387 k.p.c. Na mocy tej ustawy wprowadzono art. 387 § 21 k.p.c.

ustanawiający wymogi dotyczące sporządzania uzasadnienia przez sąd drugiej

instancji. Z kolei na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy nowelizującej do spraw wszczętych

i niezakończonych przed dniem jej wejścia w życie należało stosować przepisy

Kodeksu postępowania cywilnego w brzmieniu nadanym nową ustawą.

W odniesieniu do środków odwoławczych wyjątek od tej zasady ustanawiał art. 9 ust.

4 ustawy nowelizującej, który stanowił, że przepisy dotychczasowe należało

stosować do rozpoznania środków odwoławczych wniesionych i nierozpoznanych

przed dniem jej wejścia w życie. Apelacja uczestnika została wniesiona w sierpniu

2024 r., natomiast nowelizacja weszła w życie 7 listopada 2019 r. W konsekwencji

skarżący, chcąc kwestionować prawidłowość sporządzenia przez Sąd drugiej

instancji uzasadnienia postanowienia, powinien powoływać się na naruszenie art.

387 § 21 k.p.c., a nie art. 3271 k.p.c. dotyczącego sporządzania uzasadnienia przez

sąd pierwszej instancji.

Niezależnie od wskazanej kwestii, która sama w sobie nie pozwala na uznanie

za zasadne zarzutu błędnego sporządzenia uzasadnienia zaskarżonego

postanowienia, należy podkreślić, że naruszenie przez sąd drugiej instancji zasad

sporządzania uzasadnienia orzeczenia jedynie wyjątkowo może stanowić

usprawiedliwioną podstawę kasacyjną, co ma miejsce, gdy wskutek uchybienia

wymaganiom stawianym uzasadnieniu zaskarżone orzeczenie nie poddaje się

kontroli kasacyjnej (tak SN m.in. w wyrokach: z 7 października 2005 r., IV CK 122/05;

I CSK 2216/25

6

z 28 listopada 2007 r., V CSK 288/07; z 21 lutego 2008 r., III CSK 264/07, OSNC-ZD

2008, nr D, poz. 118; z 2 czerwca 2011 r., I CSK 581/10; z 11 marca 2020 r., I CSK

585/18; z 24 września 2020 r., IV CSK 32/19, i z 13 maja 2021 r., V CSKP 101/21).

Analiza uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie wskazuje na istnienie

uchybień konstrukcyjnych, które uniemożliwiałyby odczytanie stanowiska przyjętego

przez Sąd Okręgowy. W związku z tym nie ma podstaw do przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania z powołaniem się na oczywistość naruszeń przepisów regulujących

zasady sporządzania uzasadnienia przez sąd odwoławczy.

Z tych przyczyn należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

(art. 3989 § 2 k.p.c.).

(E.M.)

[a.ł]