Odszkodowanie z autocasco zależne od faktur za naprawę. SN odmówił przyjęcia skargi

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest

I CSK 2226/25

2

sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

w nawiązaniu do powyższych przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego co

do przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika

z oceny, czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o których

jest mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.

Powódka wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania z powołaniem się na potrzebę wykładni przepisów wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), tj.: art.

3851 § 4 k.c. w zw. z art. 805 § 1-4 k.c., w zw. z art. 807 § 1 k.c. w zw. z art. 812 § 8

k.c. w zw. z art. 384 § 1-4 k.c.

Powódka powołała się też na występowanie w sprawie istotnych zagadnień

prawnych (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), które przedstawiła jako pytania: - „czy pomimo

tego że umowa ubezpieczenia autocasco, podobnie jak inne umowy dochodzi do

skutku na podstawie zgodnego oświadczenia woli stron, do której mają

zastosowanie ogólne warunki ubezpieczenia, których autorem jest towarzystwo

ubezpieczeniowe, to mogą one w swojej treści zawierać postanowienia przyznające

towarzystwu ubezpieczeniowemu możliwość zmiany istotnych cech świadczenia

(odszkodowania), jak chociażby zmiana sposobu rozliczenia szkody z wariantu

serwisowego na wariant kosztorysowy, pomimo zawartej umowy ubezpieczenia

w wariancie serwisowym i ze zniesioną amortyzacją części?; - czy pomimo tego że

umowa ubezpieczenia autocasco, podobnie jak inne umowy dochodzi do skutku na

podstawie zgodnego oświadczenia woli stron, do której mają zastosowanie ogólne

warunki ubezpieczenia, których autorem jest towarzystwo ubezpieczeniowe, to

może ono powoływać się na postanowienia ogólnych warunków ubezpieczenia,

które ograniczają lub wyłączają odpowiedzialność towarzystwa

ubezpieczeniowego, a które różnią się od treści zawartej umowy, a różnice te nie

zostały wskazane ubezpieczonemu przed zwarciem umowy ubezpieczenia a tym

bardziej nie zostały z ubezpieczonym indywidualnie uzgodnione, nawet gdy dotyczą

świadczenia głównego stron, które jest sformułowane jednoznacznie?; - czy

zawarcie w umowie ubezpieczenia oświadczenia przez ubezpieczonego, że

zapoznał się z treścią ogólnych warunków ubezpieczenia przed zawarciem umowy

ubezpieczenia zwalnia towarzystwo ubezpieczeniowe z obowiązku wskazania

I CSK 2226/25

3

różnic pomiędzy treścią umowy ubezpieczenia a treścią ogólnych warunków

ubezpieczenia i w takim przypadku ubezpieczyciel może powoływać się na różnicę

niekorzystną dla ubezpieczającego?; - czy postanowienia ogólnych warunków

ubezpieczenia, które uzależniają spełnienie obowiązku przez towarzystwo

ubezpieczeniowe (wypłatę odszkodowania) w ramach zawartej umowy

ubezpieczenia w wariancie serwisowym od przedstawienia faktur za naprawę

wykonaną w sposób wcześniej ustalony z towarzystwem ubezpieczeniowym (w

zakresie kosztu i sposobu naprawy), a następnie upoważniające towarzystwo do

zweryfikowania tego kosztu (wynikającego z faktury), a tym samym upoważniające

do ustalenia odszkodowania według innych zasad (średnie stawki za

roboczogodzinę, ceny części zamiennych i czasów napraw według systemów

eksperckich), stanowią postanowienia niedozwolone, gdyż istotnie ograniczają

odpowiedzialność towarzystwa ubezpieczeniowego, pomimo spełnienia przez

ubezpieczonego (konsumenta) nadmiernych formalności w postaci zapłacenia

podwyższonej składki ubezpieczeniowej, wykonania naprawy w sposób ustalony

z towarzystwem ubezpieczeniowym i poniesieniu kosztu naprawy uzgodnionego

z towarzystwem ubezpieczeniowym?; - czy postanowienia ogólnych warunków

ubezpieczenia, które uzależniają spełnienie obowiązku przez towarzystwo

ubezpieczeniowe (wypłatę odszkodowania na podstawie faktur za naprawę)

w ramach zawartej umowy ubezpieczenia w wariancie serwisowym od

przedstawienia faktur za naprawę wykonaną w sposób wcześniej ustalony

z towarzystwem ubezpieczeniowym w zakresie kosztu i sposobu naprawy, a po

przedstawieniu faktur za naprawę, upoważniają towarzystwo ubezpieczeniowe do

zweryfikowania tego kosztu (wynikającego z faktury), a tym samym upoważniające

do ustalenia odszkodowania według innych zasad, czynią warunek naprawienia

pojazdu i warunek przedstawienia faktur za naprawę nieistotnym, gdyż pomimo

spełnienia takiego warunku odszkodowanie nie zostanie wypłacone w kwocie

wynikającej z faktury, przez co takie postanowienie umowne jest postanowieniem

niedozwolonym gdyż narusza dobre obyczaje i wyłącza a co najmniej istotnie

ogranicza odpowiedzialność towarzystwa ubezpieczeniowego?”.

Zgodnie z ustaloną linią orzecznictwa, powołanie się na

występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego jako na przesłankę

I CSK 2226/25

4

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wymaga określenia problemu

o charakterze abstrakcyjnym, nierozstrzygniętego w dotychczasowym

orzecznictwie i wymagającego pogłębionej wykładni. Skarżący powinien to

zagadnienie sformułować oraz przedstawić argumentację jurydyczną

uzasadniającą tezę o możliwości rozbieżnych ocen prawnych w związku ze

stosowaniem przepisów, na tle których ono powstało. Zagadnienie powinno być

ponadto „istotne” z uwagi na wagę problemu interpretacyjnego, którego dotyczy dla

systemu prawa. Skoro jednak skarga kasacyjna jest wnoszona w konkretnej

sprawie, to zarówno charakter rozpoznawanego roszczenia, jak i ustalony przez

sądy meriti stan faktyczny, którym Sąd Najwyższy byłby związany (art. 3983 § 3

i art. 39813 § 2 k.p.c.), musi pozostawać w związku z przedstawionym przez

skarżącego zagadnieniem prawnym i pozwalać na jego rozstrzygnięcie.

O potrzebie wykładni przepisów prawnych jako przesłance przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania można mówić wtedy, gdy z mającego zastosowanie lub

mogącego mieć zastosowanie w sprawie przepisu dekodowane są różne normy

prawne, a brak jest wypowiedzi w doktrynie i orzecznictwie, które by te różnice

usuwały i wyjaśniały przyczyny ich występowania.

Sformułowane problemy prawne nie stanowią istotnych zagadnień

prawnych w znaczeniu przytoczonym wyżej, gdyż zostały ujęte

kazuistycznie, z pominięciem wykładni przepisów mających znaczenie w sprawie,

dokonanej już w orzecznictwie Sądu Najwyższego.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono już, że ubezpieczenie

autocasco jest ubezpieczeniem dobrowolnym. Strony umowy ubezpieczenia mogą

więc, w granicach wyznaczonych treścią normy wynikającej z art. 805 k.c.,

uzgodnić, zaistnienie jakiego zdarzenia będzie rodziło po stronie ubezpieczyciela

obowiązek wypłaty odszkodowania. Ocena skuteczności tych postanowień na

gruncie art. 3851 § 2 k.c. wymaga stwierdzenia, czy określone postanowienie

umowne nie wiąże konsumenta z przyczyn określonych w art. 3851 § 1 k.c., co

wymaga przeprowadzenia oceny, czy postanowienia umowne określają główne

świadczenia stron, gdyż w takim przypadku mogą być uznane za niedozwolone

jedynie wówczas, gdy nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Samo

I CSK 2226/25

5

uzależnienie sposobu ustalenia odszkodowania od przedstawienia rachunku

dokumentującego naprawę nie może być postrzegane jako godzące w interesy

konsumenta. Taki warunek wypłaty odszkodowania według wariantu tzw.

serwisowego może być istotą postanowienia umownego zawartego w ogólnych

warunkach umownych.

Ochrona konsumenta na podstawie art. 3851 k.c. obejmuje określony zakaz

umownego ukształtowania treści umowy (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 29

listopada 2023 r., II CSKP 1402/22). Dokonanie oceny abuzywności postanowienia

umowy musi nastąpić z uwzględnieniem okoliczności istniejących w chwili jej

zawierania, nie zaś sposobu wykonywania umowy przez pozwanego czy powoda.

Za uznaniem postanowienia umownego za postanowienie niedozwolone nie może

przemawiać również stwierdzenie, że jego treść nie zabezpiecza przed

wystąpieniem sporu między stronami umowy.

Sąd drugiej instancji uznał, że postanowienia § 17 ust. 1 i 4 o.w.u. odnosi się

do świadczenia głównego i określa to świadczenie, a zostało sformułowane

w sposób jednoznaczny, co wyklucza zakwalifikowanie tego postanowienia

umownego jako abuzywnego. Z § 17 ust. 4 o.w.u. wynika, że sposób ustalenia

odszkodowania, a w konsekwencji jego wysokość była zależna od tego, czy

powódka przedstawi faktury lub rachunki za naprawę pojazdu. Uzależnienie

sposobu ustalenia odszkodowania od przedstawienia faktur lub rachunków

dokumentujących naprawę nie mogło zostać uznane za sprzeczne z dobrymi

obyczajami i naruszające rażąco interes ubezpieczonego, gdyż takie faktury lub

rachunki potwierdzają wysokość wydatków poszkodowanego poniesionych w celu

usunięcia szkody. W wyroku z 4 grudnia 2019 r., I CSK 493/19, Sąd Najwyższy

stwierdził, że strony w umowie zawartej na podstawie ogólnych warunków

ubezpieczenia, których treść przesądza o treści łączącego ich stosunku prawnego,

mogą odejść od zasady odszkodowania równego szkodzie i przedstawił też

argumentację przemawiającą za tym stanowiskiem.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. oraz –

co do kosztów postępowania – art. 98 § 1, 11 i 3 k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 391 §

1 k.p.c., § 2 pkt 6 w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra

I CSK 2226/25

6

Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców

prawnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1935), orzeczono jak w postanowieniu.

Marta Romańska

[dr]

[SOP]