Uczestniczka nie doczekała się rozpoznania skargi kasacyjnej w sprawie o zasiedzenie

Uczestniczka M.P. wniosła skargę kasacyjną od postanowienia Sądu

Okręgowego w Warszawie, którym oddalono apelację wnioskodawczyni G.S. oraz

apelację skarżącej i uczestniczki postępowania Z.K. od postanowienia Sądu

pierwszej instancji wydanego w sprawie o zasiedzenie, toczącego się z udziałem

także innych osób.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna podlegała odrzuceniu w zakresie, w jakim skarżąca

skierowała ją przeciwko orzeczeniu w przedmiocie oddalenia apelacji

wnioskodawczyni oraz drugiej z uczestniczek. Skarżąca nie miała bowiem interesu

prawnego w kwestionowaniu tej części orzeczenia. W pozostałym zakresie skarga

nie podlegała przyjęciu do rozpoznania.

Jako pierwszą przyczynę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

skarżąca wskazał oczywistą zasadność skargi. Przedstawiła przy tym krótki wywód

dotyczący natury przyczyny kasacyjnej z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. i wyraziła

przekonanie, że przyczyna ta została zrealizowana w niniejszej sprawie. Nie

zaprezentowała jednak żadnej argumentacji odnoszącej się konkretnie do

powodów, dla których zaskarżone postanowienie miałoby być oczywiście nietrafne,

a wywiedziona w sprawie skarga kasacyjna – oczywiście uzasadniona.

Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance

z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga wykazania niewątpliwej, widocznej prima facie

sprzeczności przyjętej przez Sąd drugiej instancji wykładni lub zastosowania prawa

z brzmieniem przepisów lub powszechnie przyjętymi regułami interpretacji prawa.

Wnoszący skargę powinien więc zawrzeć w uzasadnieniu wniosku wywód prawny

wyjaśniający, w czym wyraża się "oczywista zasadność" skargi i przedstawić

odpowiednie argumenty (zob. postanowienie SN z 5 września 2008 r., I CZ 64/08).

Do przyjęcia skargi do rozpoznania na podstawie wskazanej przyczyny

kasacyjnej nie jest wystarczające samo kwalifikowane naruszenie prawa przez Sąd

drugiej instancji. W art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. mowa bowiem o oczywistej zasadności

I CSK 2242/25

3

skargi, a nie o trafności zarzutu. Przytoczone przez skarżącego okoliczności

powinny zatem jednoznacznie wskazywać na to, że w zasadniczym postępowaniu

skarga kasacyjna zostanie rozstrzygnięta na korzyść strony, która ją wniosła

(zob. postanowienie SN z 10 maja 2019 r., I CSK 768/18).

Uzasadnienie wniosku skarżącej wymaganiom tym nie odpowiada, gdyż

sprowadza się ono do abstrakcyjnego wywodu na temat natury oczywistej

zasadności skargi kasacyjnej oraz stwierdzenia, że „[w] ocenie Skarżących

niewłaściwe rozumienie przez Sądy obu instancji treści zaskarżonych na wstępie

przepisów doprowadziło do sytuacji, w której naruszenie to spowodowało wydanie

oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Uzasadnienie w tym zakresie znajduje się

w pkt. III, IV i V uzasadnienia”. Wskazane przez uczestniczkę jednostki redakcyjne

skargi kasacyjnej (punkty III, IV i V) stanowią uzasadnienie podstaw kasacyjnych.

Tymczasem uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania oraz

uzasadnienie skargi kasacyjnej stanowią niezależne elementy konstrukcyjne tego

środka zaskarżenia (art. 3984 § 1 pkt 2 oraz 3984 § 2 k.p.c.), toteż konieczne jest

ich wyraźne wyodrębnienie (zob. postanowienia SN z 10 stycznia 2001 r.,

V CZ 189/02 oraz z 23 stycznia 2008 r., II PK 278/07).

Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ma

podstawowe znaczenie na etapie oceny dokonywanej w ramach przedsądu.

Uzasadnienie takie powinno bowiem wyjaśniać, dlaczego przedmiotem badania

przez Sąd Najwyższy miałaby być skarga kasacyjna wywiedziona w sprawie, która

została już rozpoznana i prawomocnie rozstrzygnięta przez Sądy powszechne.

Z kolei uzasadnienie podstaw kasacyjnych służy innemu celowi, w postaci

dokonania merytorycznej oceny zasadności skargi, co do której uprzednio

stwierdzone już zostały podstawy do jej przyjęcia. Analiza tego uzasadnienia może

być wprawdzie pomocna w rozważeniu, czy okoliczności sprawy świadczą

o zaistnieniu skonkretyzowanych przez ustawodawcę przyczyn przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania, jednak zasadniczy cel wywodów strony skarżącej jest

w tym przypadku ukierunkowany na wyjaśnienie zaistnienia takich naruszeń

przepisów prawa materialnego lub prawa procesowego, które uzasadniają wnioski

skargi: o uchylenie zaskarżonego orzeczenia albo o jego uchylenie i stosowną do

żądania strony zmianę.

I CSK 2242/25

4

W punktach III, IV i V skargi kasacyjnej, dotyczących uzasadnienia podstaw

kasacyjnych, mowa o naruszeniu art. 387 § 1 w zw. z art. 387 § 21 k.p.c.,

art. 386 § 4 k.p.c. oraz art. 336 § 1 w zw. z art. 172 § 1 k.p.c. Wywody te są

nakierowane na wykazanie zaistnienia określonych naruszeń przepisów

postępowania oraz prawa materialnego, a nie: oczywistej zasadności skargi

kasacyjnej w opisanym wyżej rozumieniu. Brak odniesienia się przez skarżącą

konkretnie do omawianej tu przyczyny kasacyjnej uniemożliwia dalszą analizę

stanowiska uczestniczki – poza wskazaniem, że wywody zawarte w skardze nie

przekonują o występowaniu w sprawie stanu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Jako drugą przyczynę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca

wskazała nieważność postępowania. Podniosła, że do stanu z art. 379 pkt 5 k.p.c.,

a w konsekwencji naruszenia art. 386 § 2 k.p.c., doszło z uwagi na brak

uczestnictwa w postępowaniu następcy prawnego właścicieli nieruchomości,

przeciwko którym złożono wniosek o stwierdzenie zasiedzenia. W ocenie skarżącej

stanu tego nie sanowało zawiadomienie określonej osoby o toczącym się

postępowaniu na etapie postępowania apelacyjnego; zdaniem skarżącej nie

wykazano przy tym, by wspomniana osoba była takim następcą (s. 6-7 skargi).

Zawarcie w art. 3989 k.p.c. przyczyny kasacyjnej w postaci nieważności

postępowania wynika z konieczności możliwie każdorazowego eliminowania

uchybień procesowych o najdonioślejszym charakterze. Stosownie do

art. 39813 § 1 k.p.c. nieważność postępowania należy brać pod uwagę z urzędu.

Oznacza to także możliwość uwzględnienia skargi niezależnie od tego, czy

skarżący sformułował stosowny zarzut naruszenia określonego przepisu

postępowania, oraz tego, czy wykazał on możliwość wpływu tego uchybienia na

wynik sprawy (zob. postanowienie SN z 17 grudnia 2002 r., III CZP 72/02).

Jednocześnie, mając na względzie okoliczność, że na etapie tzw. przedsądu

nie dochodzi do merytorycznego rozpoznania skargi kasacyjnej, w uzasadnieniu

wniosku o przyjęcie tej skargi do rozpoznania nie jest konieczne najzupełniej pewne

wykazanie, że postępowanie przed sądem drugiej instancji dotknięte było

wadliwością określoną w art. 379 k.p.c. Konieczne jest jednak przedstawienie

I CSK 2242/25

5

argumentacji, z której wynika, że stan taki jest co najmniej wysoce prawdopodobny

(zob. postanowienie SN z 18 lipca 2024 r., I CSK 2176/23).

Skarżąca nie uprawdopodobniła, by w sprawie doszło do nieważności

postępowania. Wstępnie wypada przypomnieć, że w postępowaniu nieprocesowym

unormowania zawarte art. 379 pkt 1-5 k.p.c. znajdują zastosowanie jedynie

odpowiednio (art. 13 § 2 k.p.c.). Zgodnie bowiem z art. 13 § 2 k.p.c. przepisy

o procesie stosuje się odpowiednio do innych rodzajów postępowań unormowanych

w niniejszym kodeksie, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Wskazany

przez skarżącą art. 379 pkt 5 k.p.c. (w istocie: w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.) należy

zatem wykładać z uwzględnieniem tego, co wynika z art. 524 § 2 k.p.c., który

stanowi, że zainteresowany, który nie był uczestnikiem postępowania

zakończonego prawomocnym postanowieniem orzekającym co do istoty sprawy,

może żądać wznowienia postępowania, jeżeli postanowienie to narusza jego

prawa. W takim wypadku stosuje się przepisy o wznowieniu postępowania

z powodu pozbawienia możności działania. Jest zarazem oczywiste,

że art. 379 pkt 5 k.p.c. dotyczy sytuacji strony (w postępowaniu nieprocesowym –

uczestnika) postępowania; tymczasem in casu wspomniani następcy prawni nigdy

takiego statusu nie uzyskali.

W związku z powyższym w orzecznictwie wyjaśniono już, że brak wezwania

zainteresowanego do udziału w postępowaniu nieprocesowym nie prowadzi do

nieważności postępowania, ponieważ zainteresowany, który nie był uczestnikiem,

może żądać wznowienia postępowania (art. 524 § 2 k.p.c.) w terminie

trzymiesięcznym od dowiedzenia się o orzeczeniu, stosownie do art. 407 § 1 w zw.

z art. 13 § 2 k.p.c. Samo niewezwanie osoby zainteresowanej do udziału w sprawie

stanowi jedynie „zwykłe” (nieprowadzące od nieważności postępowania)

naruszenie przepisów postępowania (zob. postanowienie SN

z 20 października 2023 r., II CSKP 1883/22, podobnie postanowienie SN

z 21 listopada 2024 r., I CSK 2595/23).

Kierując się przedstawionymi względami, Sąd Najwyższy uznał,

że z motywów skargi kasacyjnej nie wynika, by zachodziły przyczyny określone

w art. 3989 § 1 k.p.c., co uzasadniało odmowę przyjęcia tej skargi do rozpoznania.

I CSK 2242/25

6

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 3989 § 1 k.p.c., orzeczono, jak

w sentencji postanowienia.

[J.T.]

[SOP]