Potrącenie w sporze frankowym wygasiło roszczenie kredytobiorców. SN nie przyjął skargi

Pozwem z 11 czerwca 2018 r. skierowanym przeciwko P. Spółce Akcyjnej z

siedzibą w W., powodowie – A.Z. i P.Z., w związku z zawartą pomiędzy stronami

umową kredytu […] ze zmiennym oprocentowaniem nr […] z 10 kwietnia 2008 r. -

wnieśli o zasądzenie od pozwanego na ich rzecz łącznie kwoty 25.000,00 zł wraz z

ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty. W

piśmie procesowym z 16 czerwca 2021 roku strona powodowa rozszerzyła

powództwo, wnosząc o: zasądzenie kwoty 86 503,71 zł, wraz z odsetkami

ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia wniesienia powództwa do dnia zapłaty,

w związku z nieważnością spornej umowy kredytu i zwrotem wszystkich zapłaconych

rat od dnia zawarcia umowy do 1 października 2018 r.; ustalenie, że umowa kredytu

[…] ze zmiennym oprocentowaniem nr […] z 10 kwietnia 2008 r. zawarta między

powodami, a pozwanym jest nieważna; ewentualnie; w przypadku nieuwzględnienia

powyższych roszczeń strona powodowa wniosła o: zasądzenie kwoty 34.337,21

złotych wraz z odsetkami ustawowymi opóźnienie liczonymi od dnia wniesienia

powództwa do dnia zapłaty, tytułem nadpłaty w spłacie kredytu w związku z

bezskutecznością klauzul abuzywnych/niedozwolonych dotyczących ustalania kursu

CHF, za okres od dnia zawarcia umowy do 1 października 2019 r.; zasądzenie kwoty

4.196,65 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia

wniesienia powództwa do dnia zapłaty, tytułem nienależnie pobranego spreadu, za

okres od dnia zawarcia umowy do 1 października 2019 r.; ustalenie, że klauzula

indeksacyjna kredytu do waluty obcej CHF oraz klauzula indeksacyjna kredytu są

bezskuteczne względem powodów.

Uzasadniając swoje żądania powodowie wskazali, że zawarli z pozwanym

Bankiem umowę kredytu hipotecznego denominowanego, jako konsumenci, a jej

postanowienia nie były indywidualnie negocjowane. Według powodów zawarta przez

strony umowa zawiera abuzywne postanowienia, co wynika z narzucenia przez Bank

zasad ustalania wysokości kwoty podlegającej wypłacie i spłacie poprzez odwołanie

się do kursów walut określanych jednostronnie przez Bank. Umowa nie wskazywała

zasad ustalania kursów, przez co kredytodawca miał możliwość oddziaływania na

pozycję konsumenta. Według powodów zawarta przez strony umowa jest nieważna.

W przypadku jednak uznania przez Sąd, że po eliminacji postanowień abuzywnych

z umowy, może ona dalej obowiązywać, powodowie wskazali, że zasadnym będzie

uwzględnienie powództwa w części odpowiadającej wartości środków nienależnie

I CSK 2242/26

3

pobranych przez Bank, tj. różnicy między ratami pobranymi przez kredytodawcę, a

ratami jakie zapłaciliby w przypadku niezastosowania przez Bank niedozwolonej

klauzuli waloryzacyjnej.

Odnośnie do okoliczności stanu faktycznego sprawy dnia 10 czerwca 2006 r.,

w Ł. strony - powodowa jako kredytobiorca (konsument), a Bank jako kredytodawca

zawarły umowę […] ze zmiennym oprocentowaniem nr […]; kapitał kredytu miał

zostać przeznaczony na nabycie i remont spółdzielczego własnościowego prawa do

lokalu mieszkalnego położonego w Ł. przy ul. Z. […]. Kwota udzielonego kredytu

wyniosła 68.302,68 CHF.

W wyniku rozpoznania sprawy Sąd Okręgowy w Łodzi wyrokiem z 7 września

2023 r., w szczególności, ustalił, że umowa kredytowa […] ze zmiennym

oprocentowaniem numer […] zawarta 10 czerwca 2008 r. w Łodzi pomiędzy

powodami – A.Z. i P.Z., a pozwanym – P. S.A. w W. jest nieważna (1); zasądził od

pozwanego P. S.A. w W. łącznie na rzecz powodów A.Z. i P.Z. kwotę 86.503,71 zł z

ustawowymi odsetkami za opóźnienie od kwoty: 25.000,00 zł od 15 października

2018 r. do dnia zapłaty; 9.852,14 zł od 29 maja 2019 roku do dnia zapłaty; 51.651,57

zł od 23 lutego 2022 r. do dnia zapłaty (2); oddalił powództwo w pozostałym zakresie

(3).

Apelację od tego rozstrzygnięcia wniosła strona pozwana, zaskarżając wyrok

Sądu Okręgowego w Łodzi z 7 września 2023 r., w części, to jest odnośnie do pkt.:

1., 2., 4 oraz 5 rozstrzygnięcia, podnosząc wyszczególnione w jej treści zarzuty

naruszenia przepisów prawa procesowego: art. 233 § 1 k.p.c.; art. 227 k.p.c. w zw. z

art. 232 k.p.c. w zw. z art. 278 k.p.c. oraz art 2352 § 1 pkt 2 i 5 k.p.c. oraz zarzuty

naruszenia przepisów prawa materialnego: art. 58 § 2 k.c. w zw. z art. 69 § 1 i 2 pr.

bank, oraz art. 3531 k.c.; art. 3851 § 1 i 3 k.c. w zw. z art. 3852 k.c.; art. 3851 § 2 k.c.

art. 3851 § 2 k.c. w zw. z art. 65 k.c. w zw. z art. 69 pr. bank, oraz w zw. z art. 6 ust.

1 Dyrektywy 93/13; art. 3851 § 2 k.c. w zw. oraz art. 5 k.c. oraz art.. 6 ust. 1 Dyrektywy

93/13 w zw. z art. 2 oraz art. 32 Konstytucji RP oraz art. 2 i art. 3 Traktatu o Unii

Europejskiej; art. 358 § 1 i 2 k.c.; art. 481 k.c. w zw. z art. 455 k.c. oraz art. 1561 k.p.c.

i 1562 k.p.c. oraz art. 3851 § 1 i § 2 k.c.; art. 410 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c. i art.

411 pkt 2 k.c. w zw. z art. 498 § 2 k.c.; art. 189 k.p.c.

Pozwany pismem procesowym z 9 września 2025 r. uzupełnił zarzuty

apelacyjne, podnosząc dodatkowo naruszenie przez Sąd I instancji przepisów prawa

materialnego, tj.: art. 410 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c. i art. 411 pkt 2 k.c. w zw. z

I CSK 2242/26

4

ort. 498 § 2 k.c.; art. 410 § 1 i 2 k.c. w zw. z ort. 405 k.c.; art. 58 § 1 k.c. i art. 3531

k.c. w zw. z art. 3851 § 1 - 4 k.c.; art. 58 § 1 k.c.

W ocenie Sądu Apelacyjnego we Łodzi apelacja strony pozwanej odniosła

skutek w części, aczkolwiek nie na podstawie podniesionych w niej zarzutów

zmierzających do podważenia rozważań Sądu I instancji dotyczących abuzywności

spornych postanowień umownych, albowiem te były w całości nietrafne. Apelacja ta

wywołała zamierzony przez pozwanego rezultat wobec umorzenia całości

dochodzonej przez powodów wierzytelności, wobec złożonego przez powodów poza

niniejszym procesem oświadczenia o potrąceniu. Sąd Apelacyjny wśród

wielowątkowych rozważań poczynionych w rozbudowanym wywodzie prawnym, w

szczególności, stwierdził, że kwestionowane postanowienia umowne dotyczyły

głównych świadczeń stron, a równocześnie nie zostały określone w sposób

jednoznaczny. Kwota kredytu była określona niejednoznacznie, przez odniesienie do

przyszłej tabeli kursowej, określanej dyskrecjonalnie przez pozwany Bank i nie

znanej w dacie podpisywania spornej umowy. Postanowienia te choć literalne jasne

nie pozwalały w sposób jednoznaczny odczytać w chwili zawierania umowy jaki

będzie ich wpływ na przyszłą sytuację prawną powodów jako konsumentów. W

rezultacie, w ocenie Sądu II instancji, umownych klauzul denominacyjnych nie można

było uznać za jednoznaczne i transparentne. W przekonaniu Sądu odwoławczego

kwestionowane postanowienia umowy kredytu stanowiły klauzule abuzywne.

Konsekwencją stwierdzenia, że dane postanowienie umowne ma charakter

niedozwolony w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c., jest działająca ex lege sankcja

bezskuteczności niedozwolonego postanowienia, połączona z przewidzianą w art.

3851 § 2 k.c. zasadą związania stron umową w pozostałym zakresie. Przy czym

zgodnie z dominującym poglądem przepis ten wyłącza stosowanie art. 58 § 3 k.c.,

który przewiduje, że w razie nieważności części czynności prawnej pozostała jej

część pozostaje w mocy, chyba że z okoliczności wynika, iż beż postanowień

dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana. Zdaniem Sądu

Apelacyjnego po usunięciu klauzul abuzywnych z umowy, umowa stron nie może

być wykonywana w dalszym ciągu w walucie CHF. Po pierwsze, z zawartej przez

strony umowy wynika, że zamiarem stron było to, iż powodowie mieli otrzymać

świadczenie w złotówkach, jak również dokonywać spłaty rat kapitałowo-

odsetkowych w złotówkach, co już omówiono szczegółowo we wcześniejszej części

uzasadnienia. Dodatkowo, taki zabieg w istocie zniweczyłby cel ochrony

I CSK 2242/26

5

konsumenckiej jako chroniący jedynie interesy przedsiębiorcy, a równocześnie

wypaczający istotę zawartej umowy, na gruncie której powodowie mieli dokonywać

rozliczeń nie w CHF, a w złotówkach i właśnie w złotówkach mieli otrzymać kwotę

kapitału kredytu, co było zgodne z ich interesem związanym z nabyciem

nieruchomości. Nadto, umowna regulacja każdego ze sposobów wykonania umowy,

przewidzianego w jej treści, winna być wolna od niedozwolonych zapisów

umownych. Dodatkowo powodowie w toku postępowania jednoznacznie wskazali, iż

żądają ustalenia nieważności umowy kredytu, nie sanowali treści klauzul

niedozwolonych. W konsekwencji podzielić należało stanowisko Sądu I instancji, że

okoliczności rozpoznawanej sprawy nie pozwalały stwierdzić możliwości

obowiązywania przedmiotowej umowy bez postanowień uznanych za abuzywne.

Postanowienia te, określając oparty na ryzyku kursowym mechanizm indeksacji,

determinowały charakter umowy oraz fakt jej zawarcia, stanowiły jej essentialia

negotii, bez których umowa nie mogłaby funkcjonować w dotychczasowym kształcie.

Niemożliwe byłoby zastąpienie abuzywnej klauzuli dotyczącej zasad ustalania kursu

kupna waluty, na podstawie którego wyliczana jest wysokość kwoty kredytu,

dyspozytywnymi przepisami prawa krajowego wobec ich braku. Nie było także

podstaw do uznania, że przedmiotowa umowa mogłaby dalej funkcjonować jako

umowa wykonywana bezpośrednio w CHF. To z kolei oznaczało, że utrzymanie

umowy o charakterze zamierzonym przez strony nie było możliwe, co przemawia za

jej całkowitą nieważnością (bezskutecznością). Podkreślenia wymagało, że brak było

podstaw, by uznać, że stwierdzenie całkowitej nieważności zawartej przez strony

umowy kredytowej godziłoby w interesy powodów. Sąd Apelacyjny wskazał też, że

w jego przekonaniu, brak było podstaw do konstruowania przez Bank roszczenia o

wynagrodzenie za korzystanie z kapitału. Przy zwrocie bezpodstawnego

wzbogacenia (nienależnego świadczenia) nie było podstaw do konstruowania

dodatkowych powinności po stronie zwracającego świadczenie, albowiem instytucja

ta konstrukcyjnie wyczerpuje się w zwrocie nienależnego świadczenia. W efekcie

Sąd II instancji doszedł do przekonania, że nie istnieje możliwość ani też nie ma

potrzeby z punktu widzenia interesów strony powodowej, utrzymania w mocy umowy

stron, z której ze względu na ich abuzywność wyeliminowano postanowienia

określające główne świadczenia stron. Następnie Sąd II instancji stwierdził, że

nietrafny był także zgłoszony przez pozwanego zarzut naruszenia art. 3851 § 2 k.c.

w zw. oraz art. 5 k.c. oraz art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 w zw. z art. 2 oraz art. 32

I CSK 2242/26

6

Konstytucji RP oraz art. 2 i art. 3 Traktatu o Unii Europejskiej. Wyrok Sądu I instancji

nie naruszał w sposób nieuzasadniony relacji prawnej między powodami a

pozwanym; Bank jednak wykorzystując swoją pozycję wprowadził do umowy stron,

zapisy abuzywne (nieuczciwe), przez co zaburzył równowagę stron. W dalszej

kolejności Sąd Apelacyjny stwierdził też, że zarzut naruszenia art. 189 k.p.c. był

chybiony. W ocenie Sądu II instancji powodowie mieli interes prawny, w rozumieniu

przepisu art. 189 k.p.c., w żądaniu wydania w tym przedmiocie wyroku ustalającego.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, prawidłowym było zastosowanie przez Sąd

Okręgowy teorii dwóch kondykcji zgodnie, z którą, jeżeli bez bezskutecznego

postanowienia umowa kredytu nie może wiązać, konsumentowi i kredytodawcy

przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w

wykonaniu tej umowy (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c. Wskutek ustalenia

nieważności umowy wzajemne świadczenia stron mają charakter nienależny i

podlegają zwrotowi. Podstawa do ich spełnienia nie istnieje bowiem od początku.

Strony winny zatem rozliczyć się ze spełnionych świadczeń wzajemnych. Powodom

przysługiwało zatem prawo do żądania ich zwrotu w oparciu o art. 405 k.c. w związku

z art. 410 § 1 i 2 k.c. Uwzględnienie przez Sąd Odwoławczy zarzutu potrącenia

skutkowało tym, że brak było podstaw do naliczenia na rzecz powodów jakichkolwiek

odsetek ustawowych za opóźnienie od pierwotnie zasądzonej kwoty roszczenia

głównego, mając na uwadze retroaktywny skutek potrącenia. Biorąc bowiem pod

uwagę retroaktywny skutek potrącenia, w ocenie Sądu II instancji, roszczenie

odsetkowe powodów stało się bezprzedmiotowe. Wskutek nieważnej umowy

kredytowej zarówno kredytobiorcy, jak i pozwany stali się bezpodstawnie

wzbogaceni. Powodowie otrzymali świadczenie nienależne w postaci przelanej na

ich rzecz kwoty kredytu, zaś świadczenie nienależne pozwanemu obejmowało

wszystkie środki przekazane na jego rzecz przez powodów z tytułu nieważnej umowy

kredytu. Złożenie oświadczenia o potrąceniu skutkowało, zaś, tym, że rozliczenie

powinno nastąpić w ramach tej instytucji. W ocenie Sądu Apelacyjnego, złożone

przez powodów oświadczenie o potrąceniu wierzytelności wzajemnej wywołało

skutek z art. 498 § 2 k.c. w postaci wygaśnięcia dochodzonego przez powodów

roszczenia pieniężnego w przedmiotowej sprawie.

Ostatecznie Sąd Apelacyjny we Łodzi wyrokiem z 27 października 2025 r., w

szczególności, zmienił zaskarżony wyrok w punkcie 2 poprzez nadanie temu

punktowi następującego brzmienia: „2. dodatkowo oddala powództwo o zasądzenie

I CSK 2242/26

7

kwoty 86.503,71 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od kwot: 25.000

zł od 15 października 2018 roku do dnia zapłaty, 9.852,14 zł od 29 maja 2019 roku

do dnia zapłaty i 51.651,57 zł od 23 lutego 2022 roku do dnia zapłaty (I); oddalił

apelację w pozostałej części (II).

Powodowie skargą kasacyjną zaskarżyli powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego

w Łodzi z 27 października 2025 r. w części to znaczy odnośnie do jego pkt.: I oraz III

rozstrzygnięcia.

Skargę tę powodowie oparli na zarzutach naruszenia przepisów

postępowania, tzn.: art. 382 k.p.c. w zw. z art. 316 § 1 k.p.c., art. 391 § 1 k.p.c. oraz

art. 386 § 1 k.p.c.; art. 2031 § 1, § 2 i § 3 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.; art. 232 zd.

1 k.p.c. w zw. z art. 230 k.p.c., art. 382 k.p.c., art. 316 § 1 k.p.c. oraz art. 391 § 1

k.p.c. oraz na zarzutach naruszenia przepisów prawa materialnego, tj.: art. 65 § 1

k.c. w zw. z art. 60 k.c., art. 498 § 1 i § 2 k.c. oraz art. 499 k.c.; art. 65 § 1 k.c. w zw.

z art. 60 k.c. oraz art. 499 k.c.; art. 498 § 1 i § 2 k.c. w zw. z art. 499 k.c., art. 60 k.c.

oraz art. 65 § 1 k.c.; art. 65 § 1 k.c. w zw. z art. 60 k.c., art. 499 k.c., art. 498 § 1 i §

2 k.c., art. 5 k.c. oraz art. 2031 § 2 k.p.c.; art. 89 k.c. w zw. z art. 499 k.c., art. 498 §

1 i § 2 k.c. oraz art. 65 § 1 k.c.; art. 58 § 3 k.c. w zw. z art. 89 k.c., art. 60 k.c., art. 65

§ 1 k.c., art. 498 § 1 i § 2 k.c. oraz art. 499 k.c.; art. 410 § 1 i § 2 k.c. w zw. z art. 405

k.c. oraz art. 498 § 2 k.c.; art. 5 k.c. w zw. z art. 498 § 2 k.c., art. 499 k.c., art. 60 k.c.

i art. 65 § 1 k.c., a także w zw. z art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 Dyrektywy Rady 93/13/EWG;

art. 3851 § 1 i § 2 k.c. w zw. z art. 410 § 1 i § 2 k.c. oraz art. 405 k.c., a także w zw.

z art. 6 Dyrektywy Rady 93/13/EWG; art. 499 k.c. w zw. z art. 498 § 1 i § 2 k.c. w zw.

z art. 60 k.c., art. 65 § 1 k.c., art. 89 k.c., a także art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 Dyrektywy

93/13/EWG; art. 481 § 1 i § 2 k.c. w zw. z art. 455 k.c. oraz art. 499 k.c.; art. 61 § 1

k.c. w zw. z art. 499 k.c., art. 498 § 2 k.c. oraz art. 6 k.c.

Na podstawie art. 3984 § 2 k.p.c. w związku z art. art. 3989 § 1 pkt.: 1 k.p.c.

skarżący wnieśli o przyjęcie ich skargi kasacyjnej do rozpoznania, wskazując na

następujące zagadnienie prawne: „Czy oświadczenie konsumenta o potrąceniu,

złożone w postępowaniu z powództwa banku o zwrot kapitału wypłaconego w

wykonaniu umowy kredytu, może zostać uznane w innym, odrębnym postępowaniu

z powództwa konsumenta o ustalenie nieważności tej samej umowy i zapłatę za

definitywne, bezwarunkowe i natychmiast skuteczne materialnoprawne

oświadczenie o potrąceniu, skutkujące umorzeniem wierzytelności konsumenta

dochodzonej w tym postępowaniu, jeżeli z treści, celu oraz kontekstu złożenia tego

I CSK 2242/26

8

oświadczenia wynikało, że miało ono charakter ewentualny i obronny, zostało

złożone na wypadek prawomocnego ustalenia nieważności umowy kredytu, a nadto

służyło ochronie konsumenta przed skutkami powództwa banku wytoczonego przed

prawomocnym przesądzeniem nieważności umowy, w szczególności zaś

zachowaniu terminu zawitego wynikającego z art. 2031 § 2 k.p.c.?”. Tytułem

wykazania istotności tego zagadnienia skarżący zaprezentowali wywód prawny,

którym wyjaśnili, że kwestia ta dotyczy relacji pomiędzy materialnoprawnym

oświadczeniem o potrąceniu, uregulowanym w art. 498 oraz art. 499 k.c. oraz

zarzutem potrącenia uregulowanym w art. 2031 § 2 k.p.c., a ewentualnym,

ostrożnościowym oświadczeniem konsumenta składanym jako środek obrony przed

przedwczesnym i niezasadnym roszczeniem banku o zwrot kapitału wypłaconego w

wykonaniu umowy kredytu, której nieważność nie została jeszcze prawomocnie

potwierdzona w sprawie z powództwa konsumenta. Skarżący wskazali, że w

praktyce spraw dotyczących kredytów powiązanych z walutą obcą często występuje

sytuacja, w której równolegle albo następczo toczą się postępowania z powództwa

konsumentów o ustalenie nieważności umowy i zwrot świadczeń nienależnych oraz

postępowania z powództwa banku o zwrot wypłaconego kapitału. Konsument, chcąc

bronić się przed roszczeniem banku, może z ostrożności złożyć oświadczenie o

potrąceniu albo podnieść zarzut potrącenia na wypadek przyjęcia, że umowa jest

nieważna i że bankowi przysługuje skuteczne roszczenie restytucyjne o zwrot

kapitału. Taka konstrukcja obrony nie oznacza jednak jeszcze, że konsument

zamierza definitywnie i bezwarunkowo umorzyć własną wierzytelność restytucyjną

dochodzoną w sprawie przez siebie wytoczonej. Ewentualna obrona kompensacyjna

ma służyć ochronie konsumenta przed roszczeniem banku, a nie pozbawieniu go

roszczenia dochodzonego przeciwko bankowi. Konieczne jest zatem - w ocenie

strony skarżącej - rozstrzygnięcie czy sąd może przypisać takiemu oświadczeniu

skutek dalej idący niż wynikający z jego treści, celu i funkcji, w szczególności czy

może potraktować je jako bezwarunkową czynność materialnoprawną prowadzącą

do umorzenia wierzytelności konsumenta w innym postępowaniu. Jak stwierdzili

skarżący rozstrzygnięcia wymaga więc, czy dopuszczalne jest pominięcie

ewentualnego i obronnego charakteru oświadczenia konsumenta oraz nadanie mu

skutku bezwarunkowego potrącenia tylko dlatego, że w sprawie z powództwa

konsumenta przesądzono nieważność umowy kredytu. Wątpliwość ta dotyczy

wykładni art. 60 k.c., art. 65 § 1 k.c., art. 498 § 1 i § 2 k.c., art. 499 k.c., art. 89 k.c.

I CSK 2242/26

9

oraz art. 58 § 3 k.c., a także ich stosowania w kontekście art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1

Dyrektywy 93/13/EWG. Potrzeba rozstrzygnięcia zagadnienia jest tym bardziej

aktualna w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego dotyczącego ewentualnych

zarzutów potrącenia podnoszonych przez banki. Znaczenie zagadnienia potwierdza

również wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 22 stycznia 2026

r., C-902/24, Herchoski. Jak podkreślili powodowie wyjaśnienie przedstawionego

zagadnienia przez Sąd Najwyższy jest konieczne dla zapewnienia jednolitości

orzecznictwa oraz spójności systemu ochrony konsumentów w sprawach kredytów

dotkniętych abuzywnością postanowień umownych. Pozwoli ono wyznaczyć granice

między dopuszczalną ewentualną obroną kompensacyjną, a materialnoprawnym

oświadczeniem o potrąceniu prowadzącym do definitywnego umorzenia

wierzytelności. Ma to zasadnicze znaczenie zarówno dla ochrony konsumentów, jak

i dla prawidłowego stosowania art. 498 - 499 k.c. w sprawach dotyczących rozliczeń

nieważnych umów kredytu.

W odpowiedzi na skargę powodów pozwany wniósł o odmowę przyjęcia skargi

kasacyjnej strony powodów do rozpoznania; zasądzenie od powodów solidarnie (lub

łącznie) na rzecz pozwanego kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów

zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, wraz z odsetkami

ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty,

ewentualnie, na wypadek gdyby Sąd nie podzielił argumentacji pozwanego co do

podstaw odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, pozwany wniósł o

oddalenie skargi kasacyjnej z uwagi na brak uzasadnionych podstaw; o zasądzenie

od powodów solidarnie (lub łącznie) na rzecz pozwanego kosztów postępowania

kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych,

wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się

orzeczenia do dnia zapłaty.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych

przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

I CSK 2242/26

10

Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest

uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje

publicznoprawne. Zatem nie w każdej sprawie, skarga kasacyjna może być przyjęta

do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje

sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia. W

judykaturze Sądu Najwyższego, odwołującej się do orzecznictwa Europejskiego

Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, jeszcze w okresie obowiązywania kasacji

zostało utrwalone stanowisko, że ograniczenie dostępności i dopuszczalności kasacji

nie jest sprzeczne z Konstytucją RP, ani z wiążącymi Polskę postanowieniami

konwencji międzynarodowych (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2001 r., III CZP 49/00, OSNC 2001, Nr 4, poz.

53).

Podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu

publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego

w rozwój prawa i jurysprudencji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4

lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147).

Według ugruntowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego, przedstawienie

okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na

przesłankę istotnego zagadnienia prawnego polega na sformułowaniu tego

zagadnienia i wskazaniu argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Musi

przy tym chodzić o zagadnienie nowe, dotychczas nierozpatrywane w judykaturze,

które zarazem ma znaczenie dla rozpoznania wniesionej skargi kasacyjnej oraz

innych podobnych spraw (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja

2001, II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz.11, z dnia 11 stycznia 2002, III CKN 570/01,

OSNC 2002, nr 12, poz. 151, z dnia 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, nie publ., z

dnia 15 czerwca 2016 r., V CSK 4/16, nie publ.).

W świetle najnowszego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej nie zachodzi potrzeba udzielenia odpowiedzi na przedstawione przez

powodów zagadnienie prawne. Otóż nie ulega wątpliwości, że w przypadku

nieważności umowy kredytowej (co w niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości i

orzeczenie Sądu odwoławczego w tym przedmiocie nie zostało zaskarżone)

pozwanemu przysługuje roszczenie o zwrot kapitału wypłaconego konsumentowi w

wykonaniu tej umowy, z odsetkami za opóźnienie od dnia wezwania konsumenta do

zapłaty (wyrok z 15 czerwca 2023 r., C - 520/21, postanowienie z 11 grudnia 2023

I CSK 2242/26

11

r., C - 756/22). W stanie faktycznym sprawy pozwany wypłacił powodom kwotę

141 728,06 zł, o zwrot której toczy się odrębne postępowanie przed Sądem

Okręgowym w Łodzi (II C 2610/21) i aktualnie, jak wynika z ustaleń faktycznych Sądu

odwoławczego, jest zawieszone. Z kolei powodowie oświadczeniem z 21 lutego 2022

r. dokonali potrącenia tej kwoty z wzajemną wierzytelnością z tytułu spłaconych

świadczeń w wykonaniu nieważnej umowy kredytowej w kwocie 112 503,71 zł w

okresie od dnia zawarcia umowy do 21 lutego 2022 r. (k. 951). Biorąc pod uwagę

okoliczność, iż w niniejszej sprawie powodowie dochodzili zwrotu kwoty 86 503,71 zł

z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od kwoty 25 000 zł za okres od 15

października 2018 r. do dnia zapłaty; od kwoty 9 852,14 zł od 29 maja 2019 r. do

dnia zapłaty oraz od kwoty 51 651,57 zł od 23 lutego 2022 r. do dnia zapłaty i

zważywszy, iż kwota kapitału została postawiona przez pozwanego w stan

wymagalności jeszcze przed złożeniem przez powodów oświadczenia o potrąceniu,

żądane w tej sprawie przez powodów odsetki za opóźnienie mogły biec jedynie do

tej daty, tym bardziej że skapitalizowana kwota tych odsetek, nawet na datę złożenia

oświadczenia o potrąceniu (luty 2022 r.) łącznie z należnością główną (112 503,71

zł) nie przekraczała kwoty wypłaconego im przez bank kapitału (141 728,06 zł).

Zatem wskutek dokonanego potrącenia należność powodów przedstawiona do

potrącenia, w tym dochodzona w niniejszym procesie wraz z odsetkami liczonymi do

lutego 2022 r. uległa w ten sposób umorzeniu. Należy też wskazać, że w istocie

dokonane przez powodów potrącenie, na które powoływał się pozwany (k. 950/2)

wywołało skutek zbieżny z teorią salda (z modyfikacją w zakresie odsetek zależnie

od tego, kiedy zostały postawione w stan wymagalności wzajemne wierzytelności,

na co pośrednio zwrócił uwagę Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku

z 22 stycznia 2026 r., C - 902/24), a w wyroku z 10 września 2026 r., C - 510/26,

Trybunał Sprawiedliwości wyjaśnił, że art. 6 ust. 1 i art. 7 dyrektywy 93/13 należy

interpretować w ten sposób, że nie stoją one co do zasady na przeszkodzie takiej

wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą sąd rozpoznający wniesione

przez konsumenta żądanie zwrotu wpłat dokonanych w wykonaniu umowy kredytu

hipotecznego, która stała się nieważna ze względu na zawarte w niej nieuczciwe

warunki, dokonuje z urzędu potrącenia wzajemnych wierzytelności konsumenta i

przedsiębiorcy będącymi stronami tej umowy, skutkiem czego konsumentowi

przysługuje wierzytelność jedynie w odniesieniu do kwoty wpłat dokonanych w

wykonaniu wspomnianej umowy przekraczającej kwotę pożyczonego kapitału oraz

I CSK 2242/26

12

odsetek za opóźnienie od tej nadwyżki.

W kontekście treści oświadczenia powodów o potrąceniu i niewątpliwego

roszczenia pozwanego o zwrot wypłaconego im kapitału, nie może budzić

wątpliwości wola powodów jako konsumentów umorzenia ich wzajemnych - w

relacjach z pozwanym - wierzytelności powstałych wskutek wykonania przez obie

strony nieważnej umowy (co także koresponduje z uwagami zawartymi w pkt 77-79

uzasadnienia powołanego wyżej wyroku z 10 września 2026 r.). W ten sposób i przy

uwzględnieniu także dochodzonego w niniejszej sprawie przez powodów roszczenia

odsetkowego (oczywiście naliczanego do czasu postawienia przez pozwanego w

stan wymagalności własnej wierzytelności z tytułu wypłaconego kapitału) interes

powodów jako konsumentów zarówno na gruncie prawa unijnego, jak i krajowego nie

został naruszony.

Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., a o kosztach postępowania

kasacyjnego orzekł zgodnie z art. 102 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. i art. 398²¹

k.p.c., uznając że przyczyny, które spowodowały zastosowanie art. 102 k.p.c. w

postępowaniu odwoławczy nie straciły na aktualności także w postępowaniu

kasacyjnym.

[PG]

[a.ł]