Błędy w leczeniu i stan wegetatywny. Sąd Najwyższy nie przyjął skargi szpitala

I CSK 2249/24

2

Wyrokiem z 29 stycznia 2024 r. Sąd Apelacyjny w Białymstoku – orzekając

na skutek apelacji obu stron - zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Białymstoku z 20

września 2022 r., w ten sposób, że podwyższył przyznane przez Sąd pierwszej

instancji każdemu z powodów A.D., J.D. i M.D. od pozwanego Samodzielnego

Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej Wojewódzkiego Szpitala […] w B.

zadośćuczynienie z kwot po 200 000 zł do kwot po 400 000 zł na rzecz każdego

z nich tytułem zadośćuczynienia wraz z ustawowymi odsetkami od 23 kwietnia

2014 r. do 31 grudnia 2015 r. i odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 1 stycznia

2016 r. do dnia zapłaty, oddalając apelację powodów w pozostałej części, apelację

pozwanego w całości i orzekł o kosztach postępowania za obie instancje.

Uznając kwotę zasądzonego na rzecz powodów zadośćuczynienia za rażąco

zaniżoną Sąd Apelacyjny wyjaśnił, że podstawowym błędem w rozumowaniu Sądu

pierwszej instancji było ograniczenie kwoty zadośćuczynienia z uwagi na śmierć

J.D. Wskazał, że roszczenie o zadośćuczynienie dochodzone przez spadkobierców

pokrzywdzonego na podstawie art. 445 § 3 k.c. w zw. z art. 445 § 1 k.c. jest tym

samym roszczeniem, które przysługiwało osobiście pokrzywdzonemu nim ten

ostatni zmarł (art. 445 § 1 k.c.). Jest więc ono wypadkową tych samych

okoliczności, od których zależałaby wysokość świadczenia zasądzonego

bezpośrednio na rzecz pokrzywdzonego. Chodzi bowiem o jedno roszczenie, które

wyjątkowo podlega dziedziczeniu, a nie o dwa różne roszczenia (poszkodowanego

i jego spadkobierców), których wysokość byłaby ustalana na podstawie

odmiennych kryteriów.

Sąd Apelacyjny stwierdził, że śmierć J.D. była następstwem doprowadzenia

go przez pozwanego na skutek błędów w sztuce medycznej do stanu

wegetatywnego, jest zatem zdarzeniem relewantnym dla rozmiaru

zadośćuczynienia. Poszukując obiektywnego miernika wymiaru zadośćuczynienia

dla osoby w stanie wegetatywnym w związku z niemierzalną skalą jej cierpień, Sąd

Apelacyjny wziął pod uwagę dodatkowo, z jednej strony przewidywany okres życia

poszkodowanego (25 lat), a z drugiej strony przypuszczalne koszty jego utrzymania

w tym okresie, które oszacował na 4-5000 zł miesięcznie. W konsekwencji

zadośćuczynienie określił łącznie na kwotę 1 350 000 zł, zasądzając na rzecz

każdego z powodów kwotę po 450 000 zł.

I CSK 2249/24

3

Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez pozwanego.

Skarżący we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołał się na przesłanki

z art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c.

Jego zdaniem w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, które

sprowadza się do pytanie: „czy przy ocenie wysokości zadośćuczynienia za

krzywdę (art. 445 § 1 w związku z art. 444 k.c.) w przypadkach uszkodzenia ciała

lub wywołania rozstroju zdrowia, miernikiem wyrządzonej krzywdy, według którego

może zostać wyliczona przez sąd odpowiednia kwota zadośćuczynienia, tak aby

stanowiła wartość adekwatną do rozmiaru doświadczonych cierpień, mogą być

przypuszczalne koszty utrzymania pokrzywdzonego, przez prognozowany czas

jego życia”.

Ponadto, zdaniem skarżącego skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona, z uwagi na oczywiste i rażące naruszenie przez Sąd Apelacyjny art.

445 § 1 k.c. Wedle skarżącego, możliwość zmiany przez sąd wyższej instancji

wysokości zasądzonego zadośćuczynienia jest ograniczona, ponieważ Sądowi

pierwszej instancji, jako Sądowi meriti przysługuje wyłączne uprawnienie do

określenia wysokości zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Ponadto, ocena

Sądu pierwszej instancji podlega weryfikacji przez Sąd drugiej instancji wyłącznie

w przypadku nienależycie przeprowadzonego postępowania dowodowego, oceny

zebranych dowodów lub przyznania rażąco zaniżonego lub zawyżonego

zadośćuczynienia. W ocenie skarżącego wysokość zadośćuczynienia zasądzona

przez Sąd pierwszej instancji była w pełni prawidłowa i nie nosiła znamion rażącego

zaniżenia.

Powodowie w odpowiedzi na skargę kasacyjną wnieśli o odmowę przyjęcia

jej do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego

rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej

doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi

swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy

I CSK 2249/24

4

przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi

nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd

Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej

okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne

i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być

osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze

publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej

pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją

sądową i nie jest jego rolą usuwanie błędów w zakresie wykładni i stosowania

prawa w każdej indywidualnej sprawie.

W judykaturze Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, że wskazanie

przyczyny określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nakłada na skarżącego obowiązek

przedstawienia zagadnienia o charakterze abstrakcyjnym wraz z argumentami

prowadzącymi do rozbieżnych ocen prawnych, wykazania, że nie zostało ono

rozstrzygnięte w dotychczasowym orzecznictwie, a wyjaśnienie go ma znaczenie

nie tylko dla rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy, ale także innych podobnych

spraw, przyczyniając się do rozwoju prawa. Nie może mieć charakteru

kazuistycznego i służyć uzyskaniu przez skarżącego odpowiedzi odnośnie do

kwalifikacji prawnej szczegółowych elementów podstawy faktycznej zaskarżonego

orzeczenia (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ

35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11; z 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC

2002, nr 12, poz.151 i z 30 kwietnia 2015 r., V CSK 598/14, niepubl.).

Skarżący nie wykazał, że w sprawie ujawniło się zagadnienie wykładnicze

o problemowym czy precedensowym charakterze, którego wyjaśnienie wymagałoby

zaangażowania Sądu Najwyższego i sprzyjało rozwojowi prawa. We wniosku

o przyjęcie skargi do rozpoznania brak pogłębionego wywodu prawnego,

z podaniem doktrynalnego lub orzeczniczego źródła wątpliwości skarżącego dla

wykazania, że stanowi ono istotny problem wykładniczy. Wątpliwości skarżącego

nie mają charakteru abstrakcyjnego, syntetycznego i uniwersalnego, lecz są

osadzone w okolicznościach konkretnej sprawy i są pytaniem w tej właśnie sprawie.

I CSK 2249/24

5

Ich ujęcie - ograniczone do przedstawienia własnego poglądu w opozycji do

stanowiska prawnego Sądu drugiej instancji – wskazuje na dążenie do uzyskania tą

drogą poglądu, który miałby służyć rozstrzygnięciu sprawy, nie zaś na istnienie

w tym zakresie ogólnego problemu związanego z wykładnią prawa.

Ponadto, w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że

zadośćuczynienie przewidziane w art. 445 § 1 k.c. pełni funkcję kompensacyjną,

przyznana suma pieniężna ma stanowić bowiem przybliżony ekwiwalent

poniesionej szkody niemajątkowej. Skoro zadośćuczynienie ma zrekompensować

szkodę niemajątkową wyrażającą się krzywdą w postaci cierpień fizycznych

i ujemnych przeżyć psychicznych, to pierwszą i zasadniczą przesłanką określającą

rozmiar należnego zadośćuczynienia jest stopień natężenia doznanej krzywdy tj.

stopień doznanych cierpień fizycznych i psychicznych, czas ich trwania, stopień

trwałego kalectwa, nieodwracalność następstw wypadku, rokowania na przyszłość,

utrata szans na normalne życie, poczucie bezradności, nieprzydatności społecznej

i inne podobne okoliczności. Istotną okolicznością indywidualizującą rozmiar

krzywdy może być także wiek pokrzywdzonego. Niewymierny w pełni charakter

tych okoliczności sprawia, że sąd przy ustalaniu rozmiaru krzywdy, a tym samym

wysokości zadośćuczynienia ma pewną swobodę. Ocena Sądu w tym względzie

powinna opierać się na całokształcie okoliczności sprawy (zob. m.in. orzeczenia

Sądu Najwyższego z 2 września 1960 r., 3 CR 173/60, OSN 1962, nr 1, poz.14;

z 15 grudnia 1965 r., II PR 280/65, OSNCP 1966, nr 10, poz.168; z 12 września

2002, IV CKN 1266/00, niepubl. i z 5 grudnia 2006 r., II PK 102/06, OSNP 2008,

nr 1-2, poz.11).

Podkreśla się, że określenie sumy należnego zadośćuczynienia, jako ściśle

zależne od okoliczności faktycznych każdego indywidualnie rozpatrywanego

przypadku, jest objęte sferą swobodnej oceny Sądu rozpoznającego sprawę, co nie

oznacza dowolności. Ze względu na bogactwo stanów faktycznych, nie jest

natomiast możliwe kompleksowe i wyczerpujące wskazanie kryteriów dotyczących

ustalania wysokości zadośćuczynienia. W szczególnych przypadkach kontrola

kasacyjna nie jest wyłączona, jednak uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania nie zawiera argumentów przekonujących do tego, że

taki szczególny przypadek występuje w niniejszej sprawie i potrzebna jest

I CSK 2249/24

6

wykładnia art. 445 § 1 k.c. w zakresie sposobu ustalania wysokości zasądzanego

zadośćuczynienia w kontekście wskazanym przez skarżącego.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego analizowano bowiem kryteria, którymi

należy się posłużyć do oceny krzywdy doznanej przez osobę pozostającą w stanie

wegetatywnym wskazując, że powinny być one obiektywne (zob. wyroki Sądu

Najwyższego z 16 kwietnia 2015 r., I CSK 434/14, MoP 2015, nr 23, s. 1269

i z 20 maja 2016 r., II CSK 517/15, niepubl.). Nie zachodzi zatem potrzeba kolejnej

wypowiedzi Sądu Najwyższego w tym przedmiocie.

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego przez oczywistą

zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) należy natomiast rozumieć

sytuację, w której skarga jest uzasadniona w sposób ewidentny, wskazując na

rażące i poważne uchybienia zaskarżonego orzeczenia, które są możliwe do

stwierdzenia bez konieczności prowadzenia bardziej złożonych rozumowań.

Jedynie w takim wypadku możliwa jest kontrola prawomocnego orzeczenia sądu

drugiej instancji w postępowaniu kasacyjnym. Obciążenie go oczywistą i istotną

wadą wskazuje, że usunięcie tego orzeczenia z obrotu leży w interesie publicznym

– a tym samym, że może dojść do realizacji celu skargi kasacyjnej, jako

nadzwyczajnego środka zaskarżenia (tak np. Sąd Najwyższy w postanowieniach

z dnia 10 kwietnia 2013 r., III CSK 67/13, niepubl. i z dnia 29 września 2017 r.,

V CSK 162/17, niepubl.).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że niewymierny w pełni

charakter okoliczności decydujących o przyznaniu zadośćuczynienia sprawia, że

sąd przy ustalaniu rozmiaru krzywdy i tym samym sumy zadośćuczynienia ma

pewną swobodę (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 8 września 2017 r., II CSK

842/16, niepubl. i z 28 lipca 2017 r., II CSK 311/16, niepubl.). Ustalenie rozmiaru

krzywdy i wysokości zadośćuczynienia pozostawione jest zatem uznaniu Sądów

meriti. Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym ma ograniczone możliwości

w tym zakresie, mógłby zakwestionować ocenę Sądu meriti tylko wtedy, gdyby była

rażąco błędna (zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 8 sierpnia 2007 r., I CSK

165/07, OSNC – ZD 2008, nr C, poz. 66).

Z analizy wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i motywów

zaskarżonego orzeczenia nie wynika, by Sąd Apelacyjny – uznając, że kwota

I CSK 2249/24

7

1 350 000 zł była adekwatna do rozmiaru doznanej przez J.D. krzywdy -

oczywiście wadliwie określił przesłanki decydujące o rozmiarze odpowiedniej sumy

zadośćuczynienia lub doprowadził do dysonansu między poprawnie

sformułowanymi przesłankami w ujęciu ogólnym, a zindywidualizowanymi

przesłankami dotyczącymi poszkodowanego, arbitralnie i dowolnie kształtując

wysokość zadośćuczynienia. U podstaw określenia rozmiaru należnego

zadośćuczynienia należnego powodom, jako następcom prawnym zmarłego J.D.

zdecydował bowiem ostatecznie całokształt ujawnionych w sprawie okoliczności, w

tym przede wszystkim fakt, że na skutek błędów pozwanego J.D. został

doprowadzony do stanu wegetatywnego, czego następstwem była ostatecznie jego

śmierć.

O zasadności argumentacji koncentrującej się na braku podstaw do

podwyższenia przyznanego przez Sąd pierwszej instancji zadośćuczynienia nie był

natomiast przekonany sam skarżący, skoro jednocześnie we wniosku o przyjęcie

skargi do rozpoznania powoływał się w tym zakresie na potrzebę wykładni przez

Sąd Najwyższy art. 445 § 1 k.c. Nie ulega natomiast wątpliwości, że ta sama

kwestia nie może stanowić źródła zagadnienia o problemowym i niejasnym

charakterze i zarazem podstawę ewidentnej zasadności skargi kasacyjnej, możliwej

do stwierdzenia, bez prowadzenia bardziej złożonych rozumowań.

Podkreślenia przy tym wymaga, że przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa

materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało

wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. m.in. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 8 października 2015 r., IV CSK 189/15 niepubl. i przywołane

tam orzecznictwo). Odwołanie się przez Sąd Apelacyjny do przypuszczalnych

kosztów utrzymania osoby w stanie wegetatywnym przez prognozowaną długość

życia nie dowodzi oczywistej zasadności skargi, skoro przyznana powodom kwota

nie odbiega rażąco od kwot zasądzanych w takich przypadkach w praktyce

orzeczniczej (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 28 lipca 2023 r., I CSK

3829/22, niepubl. i orzeczenia przytoczone w jego uzasadnieniu).

Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania, w konfrontacji z motywami

zaskarżonego orzeczenia, nie wykazuje zatem tezy, że przy jego ferowaniu

I CSK 2249/24

8

popełniono uchybienia w zakresie stosowania i wykładni prawa, które miały

charakter kwalifikowany i nie podlegały różnym ocenom.

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy odmówił

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności, które

w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu.

O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie

art. 98 § 1 i 3 oraz art. 98 § 11 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 398²¹ k.p.c.

i § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023,

poz. 1964, ze zm.).

[A.T.]

[a.ł]

Monika Koba