Sąd Najwyższy nie przyjął kasacji banku w sporze o odsetki przy potrąceniu i zasądził koszty

W skardze kasacyjnej wywiedzionej od wyroku Sądu Apelacyjnego

w Katowicach z 14 marca 2025 r. pozwany wniósł o przyjęcie skargi

do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

I CSK 2270/25

2

Wskazał, że oczywista zasadność skargi kasacyjnej wynika z naruszenia

przez sąd drugiej instancji art. 410 k.c. w zw. z art. 405 i art. 3851 § 2 k.c. w zw.

z art. 58 § 1 k.c. przez brak rozróżnienia momentu samego powstania roszczenia

z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia przy ubezskutecznieniu umowy kredytu,

co jest poglądem zupełnie nieuznawanym w orzecznictwie i sprzecznym z uchwałą

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, gdzie

przyjęto, że kredytodawca może żądać zwrotu świadczenia od chwili, w której

umowa kredytu stała się trwale bezskuteczna.

Sąd Apelacyjny nie dostrzegł skutków istnienia roszczenia ze skutkami

związanymi z jego wymagalnością przyjmując, że wierzytelność pozwanej nie

nabrała cechy wymagalności do dnia złożenia oświadczenia o potrąceniu przez

wierzyciela wymagalnej wierzytelności (oczywistym jest, że dla skuteczności

oświadczenia o potrąceniu wystarczająca jest tylko wymagalność wierzytelności

potrącającego); składającemu oświadczenie o potrąceniu należą się odsetki aż

do momentu złożenia tego oświadczenia oraz, że w sytuacji gdy pozwana nie

wskazała nawet, w jakim terminie jej wierzytelność stała się wymagalna powodom

należały się odsetki za pełen okres wskazany w oświadczeniu o potrąceniu.

Zdaniem skarżącego przyjęte stanowisko jest sprzeczne z linią orzeczniczą,

wedle której do ustalenia daty potrącalności przyjmuje się datę wymagalności tzw.

wierzytelności aktywnej, czyli wierzytelności podmiotu dokonującego potrącenia.

W rezultacie należy dojść do następujących wniosku, że wszystkie przedstawione

w oświadczeniu o potrąceniu wierzytelności tj. nieobjęte i objęte pozwem były

wymagalne we wskazanych w oświadczeniu datach i nie zostały zanegowane co do

wysokości.

Po drugie, sąd drugiej instancji w oczywisty sposób błędnie zastosował

art. 498 § 2 w zw. z art. 499 k.c. Bezspornym jest, że potrącane wierzytelności

umarzają się z chwilą, gdy takie potrącenie było możliwe, a więc obie wierzytelności

istniały, a jednocześnie ta która była dawana do potrącenia była wymagalna.

Wierzytelność będąca potrącaną, nie musiała być wymagalną, co wynika z prawa

dłużnika do spłaty swojego zobowiązania przed terminem. Tak więc do umorzenia

doszło z mocą wsteczną od chwili, gdy roszczenia powodów stało się wymagalne,

I CSK 2270/25

3

a więc w takim przypadku - zgodnie z art. 499 k.c.- należało przyjąć, że roszczenie

odsetkowe nie powstało, gdyż zapłata nastąpiła z mocą wsteczną

eliminując opóźnienie w zapłacie. Nieprawidłowe jest zatem stanowisko Sądu

Apelacyjnego pomijające skutek retroaktywny potrącenia (i w efekcie potrącenie

skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie ww. okresie wynoszących

łącznie 52 617,72 zł). Stan potrącalności nastąpił bowiem w dacie wymagalności

wierzytelności przedstawionej do potrącenia (wierzytelności powodów w wysokości

197 790,64 zł) co oznacza, że nawet brak postawienia w stan wymagalności

wierzytelności banku nie miało znaczenia dla poprawnego uwzględnienia skutku

wstecznego potrącenia (art. 499 zd. 2 k.c.).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania

lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Powołanie się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c.) stawia skarżącemu szczególnie wysokie wymagania. Zgodnie z utrwalonym

orzecznictwem Sądu Najwyższego, podzielanym przez doktrynę, oczywista

zasadność skargi oznacza, że dla przeciętnego prawnika podstawy wskazane

w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie. Sytuacja taka będzie miała

miejsce tylko wtedy, gdy bez wątpienia wystąpiły zarzucane uchybienia, jest pewne,

że miały one wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia albo podniesione

we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania argumenty oczywiście

uzasadniają zasadność wniesionego środka prawnego. Oczywiste jest przy tym

tylko to, co można dostrzec od razu - bez potrzeby głębszej analizy

czy przeprowadzenia wnikliwych badań lub dociekań. Innymi słowy, podnoszone

uchybienia muszą mieć kwalifikowany charakter i być dostrzegalne na pierwszy rzut

oka - już nawet przy pobieżnej lekturze skargi (zob. m.in. postanowienia SN:

z 27 kwietnia 2006 r., I CZ 15/06; z 7 maja 2010 r., V CSK 459/09; z 15 czerwca

2018 r., III CSK 38/18; z 17 grudnia 2019 r., IV CSK 307/19, z 28 stycznia 2022 r.,

I CSK 2270/25

4

I CSK 584/22; z 7 czerwca 2023 r., I CSK 742/23; z 20 października 2023 r., I CSK

1673/23).

Podkreślenia wymaga, że przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. obejmuje

jedynie uchybienia przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym

sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej, o charakterze elementarnym, które

polegają w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu

oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną

w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie

obowiązywał względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu

w ustalonym stanie faktycznym.

Skarżący nie przedstawił przekonujących od razu, widocznych prima facie,

twierdzeń wykazujących racje podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce

i zaskarżeniu.

Zaprezentowane przez pozwanego uzasadnienie przyczyny kasacyjnej

z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. stanowi w istocie prezentację własnego oglądu sprawy

i polemikę z argumentacją przedstawioną przez Sąd Apelacyjny, a sposób

prezentacji zarzutów nadaje mu charakter uzasadnienia właściwego dla podstaw

skargi kasacyjnej. Tym samym wymaga dokonania wnikliwej i pogłębionej analizy

wniesionego środka prawnego – zbliżonej do jego rozpoznania, co na etapie

przedsądu jest niedopuszczalne (zob. postanowienie SN z 15 marca 2022 r., I CSK

4518/22). Innymi słowy, skarżący oczekuje oceny podstaw skargi w ramach

instytucji "przedsądu" czego Sąd Najwyższy zrobić nie może (zob. postanowienie

SN z 15 kwietnia 2021 r., IV CSK 617/20).

W uzasadnieniu wniosku powtórzono - w znacznej mierze – argumentację

przytoczoną przy uzasadnieniu podstaw kasacyjnych co uprawnia do stwierdzenia,

że zmierza ono do wykazania zasadności podniesionych zarzutów, a nie – co jest

niezbędne przy podstawie kasacyjnej z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. - oczywistości

naruszenia prawa, która powinna być dostrzegalna nawet przy wykorzystaniu

podstawowej wiedzy prawniczej (zob. postanowienia SN: z 25 kwietnia 2022 r.,

I CSK 383/22, i z 15 września 2022 r., I CSK 1021/22).

I CSK 2270/25

5

Zaprezentowane argumenty stanowią w istocie próbę zaangażowania Sądu

Najwyższego do kolejnej weryfikacji zaskarżonego orzeczenia na wzór kontroli

instancyjnej, co nie jest jednak celem postępowania kasacyjnego i nie może

skutecznie uzasadniać wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

ze względu na przesłankę przedsądu przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. (zob.

postanowienie SN z 25 marca 2026 r., I CSK 277/25).

Dodatkowo uzasadnienie przedmiotowego wniosku trudno uznać za

logiczne, skoro argumentu mające przemawiać za uznaniem, że skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona w rzeczywistości przedstawiają problem prawny

wymagający rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy, który powstał na tle

dokonanego przez powodów 13 grudnia 2024 r. potrącenia swojej wierzytelności

z wierzytelnością pozwanego o zwrot wypłaconego kapitału w wysokości

212 718,13 zł.

Sąd Najwyższy wyjaśnił już jednak, że jeżeli wierzytelność aktywna stała się

wymagalna wcześniej niż wierzytelność pasywna, to retroaktywny skutek

potrącenia nie obejmie odsetek powstałych w okresie od dnia wymagalności

wierzytelności aktywnej, od której naliczane są odsetki, do dnia powstania

wymagalności wierzytelności pasywnej (zob. postanowienie SN z 13 czerwca

2025 r., I CSK 768/25, i cytowane tam orzecznictwo).

Dla oceny czy skarga kasacyjna pozwanego jest oczywiście uzasadniona

nie bez znaczenia, w kontekście wymagalności wierzytelności pozwanego

zwrotu kapitału (zob. wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 15 czerwca 2023 r.

C-520/21), pozostaje zatem okoliczność, że pozwany nie powoływał się

na wezwanie powodów do zwrotu wypłaconego im kapitału.

Nie można także pomijać, że z w wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej z 14 grudnia 2023 r., C-28/22 TL i WE przeciwko syndykowi masy

upadłości Getin Noble Bank S.A., dawniej Getin Noble Bank S.A. wynika, że

konsument jest uprawniony do domagania się od przedsiębiorcy nie tylko zwrotu

świadczeń spełnionych w wykonaniu umowy, ale również odsetek za opóźnienie

od momentu upływu terminu nałożonego na danego przedsiębiorcę do wykonania

tego zobowiązania, po tym jak przedsiębiorca ten otrzyma wezwanie do zwrotu

I CSK 2270/25

6

tego świadczenia. Trybunał w wyroku tym uznał, że skuteczność ochrony

przyznanej konsumentom przez dyrektywę Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r.

w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (dalej: „dyrektywa

93/13”) byłaby zagrożona, gdyby konsumenci, powołując się na prawa, które

wywodzą z tej dyrektywy, byli narażeni na ryzyko nieotrzymania odsetek

za opóźnienie od kwot, które powinny im zostać zwrócone ze względu

na nieważność umowy kredytu od momentu upływu terminu nałożonego

na przedsiębiorcę do wykonania świadczenia, po tym jak przedsiębiorca ten

otrzyma wezwanie do zwrotu tych kwot. Zainteresowany konsument w przypadku

gdyby jego roszczenia restytucyjne nie uległy przedawnieniu, nie mógłby uzyskać

odsetek za opóźnienie od dnia wniesienia przez niego żądania zwrotu kwot

zapłaconych na podstawie nieuczciwych warunków zawartych we wspomnianej

umowie. Zachęcałoby to przedsiębiorców, z naruszeniem dyrektywy 93/13,

do systematycznego odrzucania takich żądań. (pkt 71 i 89).

W sprawie nie zachodzi także nieważność postępowania, którą Sąd

Najwyższy bierze pod rozwagę - w granicach zaskarżenia - z urzędu (art. 39813 § 1

k.p.c.).

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł,

jak w sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1,

11 i 3 w zw. z art. 99 w zw. z art. 108 § 1 w zw. z art. 39821 w zw. z art. 391 § 1

k.p.c. przy uwzględnieniu § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 oraz § 20

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych. Suma zwrotu kosztów została rozdzielona

na powodów w częściach równych zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego

z 16 listopada 2023 r., III CZP 54/23 (OSNC 2024, nr 6, poz. 57).

Maciej Kowalski

(a.z.)

[a.ł]