Skarga banku w sprawie zwrotu rat kredytu uznanego za nieważny nie przeszła do rozpoznania

I CSK 2271/25

2

Wyrokiem z 23 stycznia 2025 r. Sąd Okręgowy w Olsztynie oddalił apelację

pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego w Olsztynie z 13 sierpnia 2024 r., którym

zasądzono na rzecz powodów zwrot kwot zapłaconych przez nich na poczet umowy

kredytu uznanej za nieważną.

Pozwany wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego, zaskarżając

ten wyrok w całości. Wskazał, że w sprawie występują istotne zagadnienia prawne,

które dotyczyły: możliwości zastępowania klauzul niedozwolonych przepisami

dyspozytywnymi, stanu prawnego, jaki powinien być brany pod uwagę przy badaniu

możliwości utrzymania umowy kredytu w mocy po wyeliminowaniu klauzul

abuzywnych, znaczenia oświadczenia kredytobiorcy i celów dyrektywy 93/13

w kontekście możliwości uznania umowy kredytu za nieważną, a także możliwości

naliczania odsetek za opóźnienie w zwrocie nienależnego świadczenia za okres

przed złożeniem przez kredytobiorcę oświadczenia o braku woli utrzymania w mocy

umowy, po stosownym pouczeniu przez sąd.

Skarżący powołał się również na potrzebę wykładni art. 3851 § 1 i 2 k.c.,

mającego – zdaniem skarżącego – wywoływać rozbieżności w orzecznictwie Sądu

Najwyższego dotyczące możliwości rozstrzygania o niedozwolonym charakterze

całej klauzuli przeliczeniowej, w sytuacji gdy abuzywna jest wyłącznie klauzula

spreadowa (kursowa).

W odpowiedzi na skargę kasacyjną powodowie wnieśli m.in. o odmowę

przyjęcia skargi do rozpoznania oraz zasądzenie od pozwanego na ich rzecz kosztów

postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.).

Każde ze sformułowanych przez skarżącego zagadnień prawnych znalazło już

rozstrzygnięcie w orzecznictwie Sądu Najwyższego, przez co nie mają one waloru

istotnych. W szczególności za niedopuszczalne uznano zastępowanie klauzul

I CSK 2271/25

3

abuzywnych przepisami dyspozytywnymi. W punkcie pierwszym uchwały pełnego

składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC

2024, nr 12, poz. 118), Sąd Najwyższy wskazał bowiem, że w razie uznania, iż

postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się

do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie

umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że

miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej

wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów. Na podstawie art. 87 § 1 ustawy

o Sądzie Najwyższym uchwała ta ma moc zasady prawnej i wiąże Sąd Najwyższy

w niniejszej sprawie.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego ustalono również, że oceny abuzywności

postanowienia umownego dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, a nie

następczo (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów SN z 20 czerwca 2018 r., III CZP

29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2). Ocena ta musi przełożyć się na określenie stanu

prawnego decydującego o tym, czy po usunięciu z umowy postanowień

niedozwolonych umowa może obowiązywać w pozostałej części. Związane z tym

zagadnienie sformułowane przez skarżącego i tak nie mogłoby mieć znaczenia dla

rozstrzygnięcia sprawy, gdyż opierało się na niemożliwym do przyjęcia założeniu

o możliwości uzupełnienia umowy przepisami dyspozytywnymi.

Ponadto rozstrzygnięto już, że między klauzulami ryzyka walutowego

i spreadu walutowego występuje ścisłe powiązanie (zob. m.in. wyroki SN:

z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22; z 7 lutego 2024 r., II CSKP 1045/22,

i z 6 marca 2024 r., II CSKP 2223/22). Jeżeli z umowy usunięte zostałyby

postanowienia określające sposób ustalenia kursu waluty, do zastosowania tzw.

klauzuli ryzyka (zastosowania mechanizmu indeksacji) konieczne byłoby zastąpienie

takich postanowień innym sposobem określenia kursu. Taki zabieg jest zaś

niedopuszczalny w świetle przywołanego punktu pierwszego uchwały z 25 kwietnia

2024 r. Nie można zatem na tle ostatnio wspomnianej kwestii dopatrzeć się

konieczności dokonania wykładni art. 3851 § 1 i 2 k.c.

Z kolei formułowany przez skarżącego problem znaczenia oświadczenia

kredytobiorcy i celów dyrektywy 93/13 w kontekście rozważania uznania umowy

kredytu za nieważną nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd Najwyższy

przesądził już bowiem w punkcie drugim przywoływanej uchwały z 25 kwietnia

I CSK 2271/25

4

2024 r., że w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej

w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także

w pozostałym zakresie.

Odnosząc się do ostatniego ze sformułowanych zagadnień, trzeba wskazać,

że obecnie nie ulega wątpliwości, iż nie ma potrzeby odbierania od konsumenta

odpowiedniego oświadczenia (złożonego dopiero po pouczeniu sądu o skutkach

bezskuteczności umowy), z którego wynikałaby rezygnacja z prawa do potwierdzenia

niedozwolonym postanowieniem. Konsument może wyrazić wolę braku związania

niedozwolonym postanowieniem umownym przez każde zachowanie, które ujawnia

ją w sposób dostateczny (art. 60 k.c.), w szczególności przez wezwanie do zapłaty

odpowiednich kwot tytułem zwrotu uiszczonych nienależnie rat kredytu. Roszczenia

z tytułu nienależnego świadczenia mają charakter bezterminowy, a termin spełnienia

świadczenia wyznacza się na podstawie art. 455 k.c. – powinno być ono spełnione

niezwłocznie po wezwaniu skierowanym przez zubożonego. Zaś po upływie tego

terminu nalicza się odsetki ustawowe za opóźnienie w zwrocie nienależnego

świadczenia (zob. m.in. wyrok SN z 18 lutego 2026 r., II CSKP 106/25).

Z tych przyczyn należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

(art. 3989 § 2 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1,

11, 3 i 4 k.p.c. w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2, § 2 pkt 6 oraz § 20 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności

adwokackie. Suma zwrotu kosztów została rozdzielona na powodów w częściach

równych (zob. uchwałę SN z 16 listopada 2023 r., III CZP 54/23, OSNC 2024, nr 6,

poz. 57).

[SOP]