Sąd Najwyższy nie przyjął skargi banku w sporze o kredyt we frankach

Pozwany Bank spółka akcyjna w W. wniósł skargę kasacyjną od wyroku

Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 21 lutego 2024 r. Wniosek o jej przyjęcie do

rozpoznania uzasadnił wystąpieniem istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1

pkt 1 k.p.c.) związanego z wykładnią art. 3851 § 2 k.c.

w zw. z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 w zw. z motywem dwudziestym pierwszym

I CSK 2277/24

2

dyrektywy 93/13 i sprowadzającego się do odpowiedzi na pytanie, czy w przypadku

uznania w wyniku kontroli incydentalnej klauzul przeliczeniowych tj. postanowień

umownych odnoszących się do waloryzacji kredytu kursem waluty obcej, za

niedozwolone (nieuczciwe) warunki umowne, obecnych w umowie o kredyt,

w której wysokość kredytu jest ustalona w kwocie wyrażonej we CHF,

i w konsekwencji wyeliminowania ich z umowy, kierując się zasadą utrzymania

umowy w mocy oraz mając na uwadze postulat przywrócenia sytuacji prawnej

i faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on w przypadku braku

nieuczciwych warunków umownych, prawidłowe jest dalsze wykonywanie umowy,

bowiem po ich usunięciu, w wyniku zastosowania sankcji z art. 3851 § 2 k.c.,

zobowiązanie pieniężne pozostaje nadal wyrażone we CHF, z oprocentowaniem

wynikającym z tej umowy? Skarżący wskazał również na potrzebę wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), tj. art. 189 k.p.c.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną powodowie J.K. i R.R. wnieśli o wydanie

postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

ewentualnie o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sformułowane przez skarżącego wątpliwości interpretacyjne nie czynią

zadość wymogom stawianym istotnym zagadnieniom prawnym w rozumieniu

art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania. Sąd Najwyższy w uchwale składu całej Izby Cywilnej z 25 kwietnia

2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 118), wyjaśnił, że w razie

niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu

indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym

zakresie. Stanowisko to odzwierciedla dominujący w orzecznictwie Sądu

Najwyższego pogląd, że w przypadku umowy kredytu denominowanego kursem

CHF, po wyeliminowaniu z niej klauzul przeliczeniowych, nie jest możliwe

utrzymanie takiej umowy w mocy ani jako umowy kredytu walutowego w CHF

(zob. wyrok SN z 13 maja 2022 r., II CSKP 405/22), ani jako umowy, w której kwota

kredytu wyrażona byłaby w złotych polskich (zob. wyrok SN z 13 maja 2022 r.,

I CSK 2277/24

3

II CSKP 293/22). W judykaturze Sądu Najwyższego zostało już wyjaśnione, że

eliminacja klauzuli przeliczeniowej w takiej umowie sprawia, iż nie wiadomo, jaką

kwotę powinien wypłacić bank, skoro w umowie kwota kredytu określona jest

w CHF, ale wypłata następuje w złotówkach, według kursu arbitralnie ustalanego

przez bank. Oznacza to, że brakuje niezbędnego elementu konstrukcyjnego

stosunku prawnego i niemożliwe jest jego uzupełnienie. Tego rodzaju skutek

(sankcja), w skutkach tożsamy z nieważnością umowy, nie jest wynikiem

konstytutywnego orzeczenia sądu a powstaje ex lege (zob. uchwałę siedmiu

sędziów SN z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56, oraz

powołane tam orzecznictwo).

W judykaturze Sądu Najwyższego przyjmuje się również ścisłe powiązanie

ze sobą klauzuli ryzyka walutowego i klauzuli spreadu walutowego. Klauzula ryzyka

walutowego nie może funkcjonować bez klauzuli kursowej określającej przeliczenie

zobowiązań stron celem ustalenia wysokości ich świadczenia. Z kolei klauzula

spreadowa nie ma racji bytu w umowie, w której nie zastosowano mechanizmu

przeliczeniowego i wynikającej z niego narażenia konsumenta na ryzyko kursowe.

W konsekwencji klauzule te składające się na przyjęty w umowach kredytowych

mechanizm przeliczeniowy są ze sobą ściśle powiązane, a ich rozszczepienie

byłoby zabiegiem sztucznym (zob. wyroki SN: z 8 listopada 2022 r.,

II CSKP 1153/22; z 8 listopada 2023 r., II CSKP 2099/22; z 7 lutego 2024 r.,

II CSKP 1045/22; z 21 lutego 2024 r., II CSKP 225/23).

Skarga kasacyjna nie spełnia również kryteriów z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.

Wykładnia art. 189 k.p.c. i interesu prawnego w żądaniu ustalenia nieważności

umowy była już bowiem wielokrotnie przedmiotem rozstrzygnięć Sądu

Najwyższego. Uzależnienie powództwa o ustalenie od wystąpienia interesu

prawnego należy pojmować elastycznie, z uwzględnieniem celowościowej jego

wykładni, konkretnych okoliczności danej sprawy, szeroko pojmowanego dostępu

do sądów i tego, czy w drodze innego powództwa (powództwa o świadczenie)

strona może uzyskać pełną ochronę (zob. wyroki SN: z 9 lutego 2012 r.,

III CSK 181/11; z 17 kwietnia 2015 r., III CSK 226/14; z 23 marca 2018 r.,

II CSK 371/17; z 26 maja 2021 r., II CSKP 64/21 oraz postanowienie SN

z 12 lutego 2021 r., IV CSK 423/20). Jeżeli strona procesu cywilnego zamierza

I CSK 2277/24

4

uzyskać stabilne rozstrzygnięcie co do istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego

będącego podstawą żądania zasądzenia świadczenia, co może dotyczyć

zwłaszcza sytuacji, w których ze stosunku tego wynika większa liczba roszczeń lub

jego ocena może mieć znaczenie dla wyniku innych postępowań sądowych między

tymi samymi stronami, może – zgodnie z zasadą dyspozycyjności – żądać

ustalenia prawa lub stosunku prawnego (art. 189 k.p.c.). Ocena tego żądania

znajdzie wówczas wyraz w sentencji i – w razie uprawomocnienia się wyroku –

będzie korzystać z prawomocności materialnej na zasadach ogólnych

(zob. postanowienie SN z 23 kwietnia 2021 r., II CSK 9/21 oraz uchwałę SN

z 14 marca 2014 r., III CZP 121/13).

Z powyższych względów, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie znajdując również

okoliczności, które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu,

w szczególności nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie

art. 98 § 1, 11 i 3 w zw. z art. 99 w zw. z art. 108 § 1 k.p.c. oraz § 2 pkt 7

w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

Mariusz Łodko

[wr]

[SOP]