Spór o zwrot subwencji covidowej z kantoru. SN odmówił przyjęcia skargi spółki

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest

I CSK 2279/25

2

sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

w nawiązaniu do powyższych przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego co

do jej przyjęcia bądź odmowy przyjęcia do rozpoznania wynika z oceny,

czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o których jest mowa

w art. 3989 § 1 k.p.c.

Powód powołał się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia

prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), które przedstawił jako pytanie: „czy

w odniesieniu do działalności kantorowej, dla ustalenia spadku sprzedaży towarów

lub usług, w ujęciu ilościowym lub wartościowym, obliczonego jako stosunek

łącznych obrotów, o którym mowa w art. 15g ust. 9 ustawy o szczególnych

rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem

covid-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

z dnia 2 marca 2020 r. należy brać pod uwagę przychód w rozumieniu ustaw

o podatku dochodowym czy też różnicę pomiędzy ceną sprzedaży waluty, a ceną

jej zakupu?”.

Zgodnie z ustaloną linią orzecznictwa, powołanie się na

występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego jako na przesłankę

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wymaga określenia problemu

o charakterze abstrakcyjnym, nierozstrzygniętego w dotychczasowym

orzecznictwie i wymagającego pogłębionej wykładni. Skarżący powinien to

zagadnienie sformułować oraz przedstawić argumentację jurydyczną

uzasadniającą tezę o możliwości rozbieżnych ocen prawnych w związku ze

stosowaniem przepisów, na tle których ono powstało. Zagadnienie powinno być

ponadto „istotne” z uwagi na wagę problemu interpretacyjnego, którego dotyczy dla

systemu prawa. Skoro jednak skarga kasacyjna jest wnoszona w konkretnej

sprawie, to zarówno charakter rozpoznawanego roszczenia, jak i ustalony przez

sądy meriti stan faktyczny, którym Sąd Najwyższy byłby związany (art. 3983 § 3

i art. 39813 § 2 k.p.c.), musi pozostawać w związku z przedstawionym przez

skarżącego zagadnieniem prawnym i pozwalać na jego rozstrzygnięcie.

Sformułowany problem prawny nie stanowi istotnego zagadnienia

prawnego w znaczeniu przytoczonym wyżej, gdyż dotyczy okoliczności, które nie

I CSK 2279/25

3

mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Skarżący w istocie wnosi bowiem

o dokonanie wykładni uchwały nr 50/2020 Rady Ministrów z 27 kwietnia 2020 r.,

która nie mieści się w kategorii źródeł powszechnie obowiązującego prawa, gdyż jej

postanowienia mają charakter jedynie informacyjny, techniczno-porządkujący,

uściślający, są adresowane do podmiotów w strukturach administracji publicznej

i nie mogą stanowić podstaw decyzji wobec obywateli, a tym samym nie stanowią

prawa materialnego, które by miał wykładać Sąd Najwyższy (por. postanowienia

Sądu Najwyższego z 11 stycznia 2018 r., II UK 85/17; z 8 marca 2018 r., II UK

80/17).

Skarżący powołał się również na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art.

3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) w konsekwencji naruszenia przez Sąd Apelacyjny art. 65 § 1

i 2 k.c. przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na dokonaniu

nieprawidłowej wykładni oświadczeń woli stron złożonych w chwili zawierania

umów.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że uzasadnienie

oczywistej zasadności skargi kasacyjnej jako przesłanki jej przyjęcia do

rozpoznania wymaga powołania się na kwalifikowaną postać naruszenia

zaskarżonym orzeczeniem przepisów prawa materialnego lub procesowego

i przeprowadzania wywodu zmierzającego do jego wykazania. Oczywistość

naruszenia ma miejsce wówczas, gdy jest ono widoczne prima facie, przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia

w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę

przepisów i doszukiwania się ich znaczenia. Szczególna podstawa przedsądu z art.

3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga przy tym samodzielnego, czyli odrębnego od podstaw

kasacyjnych, wskazania i wykazania naruszenia konkretnego przepisu prawa

(procesowego lub materialnego), które jest oczywiste i bez wątpliwości prowadzi do

stwierdzenia, że objęty skargą wyrok jest wadliwy i dlatego skarga powinna zostać

przyjęta do rozpoznania.

Skarżący zmierza do uzyskania rozstrzygnięcia odpowiadającego na

pytanie o dopuszczalność zawarcia z pozwanym umowy o przyznanie subwencji

w ramach […], którą to umowę powód wykonał, gdyż wypłacił środki pozwanemu, a

I CSK 2279/25

4

ten użył ich zgodnie z ustaleniami umownymi. Program stanowił formę pomocy dla

przedsiębiorców i został zatwierdzony przez Komisję Europejską. Jego założeniem

było zapewnienie przedsiębiorcom środków finansowych jako pomocy „w trudnym

okresie zamrożenia gospodarki” w ograniczenia skutków trwającej pandemii.

Wiążące dla Sądu Najwyższego (art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.) ustalenia

faktyczne Sądów obu instancji obejmowały treść regulaminu ubiegania się

o udział w programie rządowym „[…]” i treść zawartej między stronami umowy

dotyczącej subwencji finansowej. Z ustaleń poczynionych w niniejszej sprawie

wynikało, że pozwany dokonując rozliczenia z powodem podał w odpowiednich

formularzach dane wynikające z dokumentów księgowych, które stanowiły

przychody ze sprzedaży zdefiniowane zgodnie z definicją stosowaną w umowie i

regulaminie. W dniu zawarcia przez strony umowy z żadnego z dokumentów

regulujących łączący stosunek prawnego, nie wynikało, że na potrzeby tego

stosunku jako przychód ze sprzedaży (obroty gospodarcze) należy rozumieć

spread. W związku z tym bez znaczenia pozostaje, kiedy powód stwierdził, że

przekazana mu informacja powinna doprowadzić do wydania negatywnej decyzji

odnośnie do zawarcia umowy i wypłacenia środków. Skoro powód zawarł z

pozwanym umowę mając pełne rozeznanie w sytuacji pozwanego i umowę tę

wykonał, to nie może skutecznie żądać zwrotu spełnionego na jej podstawie

świadczenia.

Sąd drugiej instancji przyjął, że nie ziściły się przesłanki do żądania zwrotu

całości subwencji, gdyż oświadczenia pozwanego relewantne do oceny przez

powoda przesłanek przyznania pomocy na gruncie programu zostały złożone już na

etapie składania wniosku i później nie podlegały żadnym modyfikacjom. Zgodnie

z § 11 ust. 6 umowy powodowi przysługiwało prawo do zmiany regulaminu

w trakcie obowiązywania umowy, lecz powód nie przeprowadził zmiany regulaminu

w tym trybie. W toku postępowania powód nie wykazał, że spełnił obowiązek

poinformowania pozwanego o zmianie regulaminu w sposób umożliwiający

zapoznanie się z informacją o zmianie wraz ze wskazaniem postanowień

podlegających zmianie. Umowa i regulamin nie wprowadzały odrębnej definicji

pojęcia obrotu. Późniejsze komunikaty powoda nie zmieniły regulaminu ani umowy,

a określały jedynie, w jaki sposób powód od chwili ich wydania rozumie użyte

I CSK 2279/25

5

w umowie pojęcia. Zatem miały one charakter informacyjny, precyzujący określone

definicje, wyjaśniający ich znaczenie. W związku z tym nie można uznać, że

beneficjent programu mógł się zapoznać z informacjami zamieszczonymi

w komunikatach, a więc również z rozumieniem pojęć, których te komunikaty

dotyczy wcześniej niż po ich upublicznieniu.

W świetle powyższego należy stwierdzić, że powód kwestionuje zasadność

dokonanej wypłaty subwencji w sytuacji, gdy dysponował pełnymi danymi

potrzebnymi do rozpoznania wniosku i które to dane nie uległy następnie żadnym

zmianom. Sam powód uznał, że pozwany spełnia warunki podmiotowe

i przedmiotowe do wypłaty subwencji, a następnie dokonał wypłaty subwencji na

rzecz pozwanego. Podstawę wypłaty subwencji stanowiła umowa stron, która nie

przewidywała prawa odstąpienia od niej zgodnie z art. 395 § 1 i 2 k.c. W § 3 ust. 6

umowy nie przewidziano zatem prawa odstąpienia od umowy z zastrzeżeniem

powodowi prawa kontroli prawdziwości informacji i oświadczeń ze skutkiem żądania

zwrotu całości lub części subwencji. Oświadczenia pozwanego w umowie

obejmowały rzeczywiste i prawdziwe informacje, znajdujące odzwierciedlenie

w dokumentacji źródłowej oraz w bazach danych organów administracji publicznej,

w tym Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Krajowej Administracji Skarbowej oraz

Ministerstwa Finansów. Zatem danych tych nie można uznać za nieprawdziwe,

gdyż przychód pozwanego z działalności kantorowej był jawny dla powoda od chwili

podjęcia pierwszych czynności w związku ze zgłoszeniem wniosku o przyznanie

subwencji. Skoro pozwany przed zawarciem umowy udzielił powodowi prawdziwej

informacji o swoim przychodzie z działalności kantorowej, to powód nie może żądać

zwrotu świadczenia z tej przyczyny, że przychód z działalności kantorowej ocenił

w jego pojęciu nieprawidłowo, a w każdym razie nie tak, jak oceniłby go po pewnym

czasie związania umową.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. oraz –

co do kosztów postępowania – art. 98 § 1, 11 i 3 k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 391 §

1 k.p.c., § 2 pkt 7 w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności

adwokackie (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1964) orzeczono jak w postanowieniu.

I CSK 2279/25

6

Marta Romańska

[dr]

[a.ł]