Ubezpieczyciel kwestionował poczytalność kierowcy. SN odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

1. Wyrokiem z 11 grudnia 2024 r., Sąd Apelacyjny we Wrocławiu, w sprawie

z powództwa R. O. przeciwko Towarzystwu Ubezpieczeń […] spółce akcyjnej w […],

o zapłatę, na skutek apelacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w

Świdnicy z 3 kwietnia 2023 r. oraz zażalenia strony pozwanej na postanowienie

Sądu Okręgowego w Świdnicy z 29 marca 2023 r., oddalił apelację (pkt 1), oddalił

zażalenie (pkt 2) oraz orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego (pkt 3).

I CSK 2306/25

2

2. Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiódł pozwany,

zaskarżając wyrok w części, tj. w zakresie pkt 1 i 3.

3. Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując

się na przesłankę określoną w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

4. Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach Kodeksu

postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na

ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości

orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu

prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub

oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń

umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji

skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona

w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi

kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony

wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie

służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej

jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest

usprawiedliwione.

5. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając na

skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do zagwarantowania, że

skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń,

będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne. Ograniczenie przesłanek do

czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą

być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga kasacyjna nie stanie się

I CSK 2306/25

3

instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie. Tak więc, nie w każdej sprawie,

nawet w takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy

wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania,

w przeciwnym razie Sąd Najwyższy stałby się wbrew obowiązującym regulacjom

sądem trzeciej instancji. Nie jest rolą Sądu Najwyższego korygowanie

ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej

indywidualnej sprawie.

6. Skarga kasacyjna nie zawiera argumentów dostatecznych dla uznania, że

skarżący skutecznie wykazał, iż w sprawie zachodzi powołana przesłanka z art.

3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

7. Złożenie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na

przesłance oczywistej jej zasadności oznacza, zgodnie z poglądem utrwalonym w

judykaturze, że skarżący musi przedstawić dokładny wywód, na czym – jego

zdaniem – polega oczywista zasadność skargi w danej sprawie z przytoczeniem

przepisów, których naruszenie ją spowodowało oraz argumentację wskazującą na

to, dlaczego opisane naruszenie doprowadziło do wydania oczywiście

nieprawidłowego orzeczenia. Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej, w trybie z art.

3989 § 1 pkt 4 k.p.c., nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa

materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało

wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. postanowienie SN z 8

października 2015 r., IV CSK 189/15 i przywołane tam orzecznictwo). Skarżący,

przedstawiając – jako okoliczność uzasadniającą rozpoznanie skargi kasacyjnej

„oczywiste naruszenie prawa” – powinien zatem wykazać kwalifikowany charakter

tego naruszenia (zob. postanowienia SN: z 8 marca 2002 r., I PKN 341/01, OSNP

2004, nr 6, poz. 100; z 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49;

z 15 kwietnia 2021 r., IV CSK 617/20).

8. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej skarżący wskazał, że „w

ustalonym przez Sąd I Instancji stanie faktycznym, K. K. w dacie zdarzenia z dnia

28.07.2019 roku znajdowała się w stanie wyłączającym świadome i swobodne

podjęcie decyzji i wyrażenie woli, w związku z czym, na podstawie art. 425 k.c. nie

można przypisać jej winy za zdarzenie z dnia 28.07.2019 roku.”

I CSK 2306/25

4

Skarżący polemizując z ustaleniami Sądu Okręgowego meriti (odnosząc się

zwłaszcza do art. 425 k.c.) w rzeczywistości negują ustalenia faktyczne poczynione

na etapie postępowania rozpoznawczego. Przypomnieć trzeba, że w ramach

przywołanego przepisu przewidziano, iż osoba, która z jakichkolwiek powodów

znajduje się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i

wyrażenie woli, nie jest odpowiedzialna za szkodę w tym stanie wyrządzoną.

Do tego właśnie przepisu odnosił się Sąd Apelacyjny i dokonał właściwej

weryfikacji treści orzeczenia sądu pierwszej instancji.

Należy wskazać, że pod pretekstem kwalifikowanego naruszenia prawa

materialnego nie można zmierzać do podważenia dokonanej w sprawie oceny

dowodów (zob. np. postanowienie SN z 9 sierpnia 2018 r., II PK 213/17). Wskazać

trzeba, że zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., w aktualnym stanie prawnym, nie

może stanowić skutecznej podstawy kasacyjnej. Jednak przedmiotowa skarga

kasacyjna w znacznej mierze faktycznie dotyczyła właśnie tego przepisu. To co

skarżący określa jako oczywiste naruszenie prawa, stanowi faktycznie ocenę

dowodów dokonaną przez Sąd Apelacyjny. Właśnie ta dogłębna ocena dowodów

została przedstawiona na s. 5-7 uzasadnienia wyroku sądu drugiej instancji.

Zawiera się ona w następującym twierdzeniu: „Tak pojmowanej niepoczytalności

nie dowodził jednak stan analizowanej sprawy. Jak słusznie bowiem ocenił Sąd I

instancji, K. K. posiadała świadomość i zdolność prowadzenia pojazdu w chwili

zdarzenia.”

W ramach kontroli kasacyjnej Sąd Najwyższy nie kontroluje jednak samej

oceny dowodów, a jedynie jej legalność. Można bowiem zakwestionować sposób

zebrania materiału dowodowego z naruszeniem przepisów regulujących

postępowanie dowodowe; w takim wypadku obowiązkiem skarżącego jest

przytoczenie tych przepisów i wyjaśnienie, jaki wpływ na treść rozstrzygnięcia to

naruszenia miało. Zgodnie bowiem z art. 3983 § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej

nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Sąd

Najwyższy jest bowiem związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę

zaskarżonego orzeczenia (art. 39813 § 2 in fine k.p.c.).

Zatem tak skonstruowany wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

I CSK 2306/25

5

rozpoznania, nie może być uznany za prawidłowy, co powoduje, że skarga, w

ramach przesłanki określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., nie mogła zostać przyjęta

do rozpoznania.

9. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn

uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności

nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

10. Z powyższych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 1 i 2 k.p.c.).

11. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 98 § 1,

11 i 3 k.p.c. w związku z § 2 pkt 6 i § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności

adwokackie.

Piotr Telusiewicz

[a.ł]