Kredyt indeksowany do franka. SN odmówił przyjęcia skargi banku od wyroku

Wyrokiem z 21 października 2024 r., I C 342/24, Sąd Rejonowy w Suwałkach

zasądził od pozwanego banku na rzecz powodów łącznie (do majątku wspólnego)

53 269,75 zł z odsetkami od 21 maja 2024 r. tytułem zwrotu spłaconych rat

kapitałowo-odsetkowych w wykonaniu zawartej 22 maja 2006 r. umowy kredytu.

Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Okręgowy w Suwałkach

oddalił apelację banku.

Sąd drugiej instancji ustalił, że 22 maja 2006 r. powodowie zawarli

z poprzednikiem prawnym pozwanego banku umowę kredytu w wysokości 31 000,00

zł, denominowanego do franka szwajcarskiego. W umowie określono, że wysokość

kredytu w CHF zostanie określona według kursu kupna CHF, zgodnie z „Tabelą

kursów” obowiązującą w banku w dniu wypłaty. O wysokości wykorzystanego

kredytu w CHF, wysokości odsetek w okresie karencji oraz wysokości rat kapitałowo

- odsetkowych w wyżej wymienionej walucie bank miał informować kredytobiorców

w terminie 7 dni od dnia całkowitego wykorzystania kredytu na zasadach określonych

w umowie. Kredyt został wypłacony w złotych, przy jednoczesnym przeliczeniu na

CHF według kursu kupna obowiązującego w banku. Wysokość rat kapitałowo-

odsetkowych określona została w CHF, a ich spłata następować miała w złotych po

uprzednim przeliczeniu rat i należnych odsetek według kursu sprzedaży dewiz dla

CHF zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w banku w dniu spłaty. Od 1 czerwca

2006 r. do 28 maja 2020 r. kredytobiorcy uiścili na rzecz banku tytułem spłaty rat

kapitałowo-odsetkowych 53 269,75 zł.

Sąd drugiej instancji uznał, że postanowienia umowy nie były indywidualnie

uzgodnione, gdyż swoboda kredytobiorców sprowadzała się do określenia sumy

potrzebnego im kredytu i jego przeznaczenia. Treść umowy została przygotowana

jednostronnie przez bank, co stwarza domniemanie, iż nie było indywidualnych

negocjacji. Umowa zawiera postanowienia wprowadzające mechanizm indeksacji i

wyznaczające kursy walut, które określają główne świadczenia stron, jednak te

postanowienia nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Instytucje

finansowe muszą zapewnić kredytobiorcom informacje wystarczające do podjęcia

I CSK 2411/25

3

przez nich świadomych i rozważnych decyzji, tymczasem bank nie udowodnił, że

zrealizował ciążący na nim obowiązek informacyjny.

Sąd Apelacyjny ocenił, że postanowienia umowy odwołujące się w zakresie

ustalania kursu waluty CHF do wewnętrznych tabel kursów banku są niedozwolone.

Usunięcie abuzywnych postanowień z umowy skutkuje brakiem możliwości ustalenia

kursu wymiany i oprocentowania, a w konsekwencji brakiem możliwości

wykonywania umowy w obowiązującym dotychczas kształcie. Łącząca strony

umowa, po wyeliminowaniu z niej postanowień niedozwolonych, które określają

główne świadczenia stron i są elementami przedmiotowo istotnymi umowy

kredytowej, nie może być w dalszym ciągu wykonywana, zaś w polskim systemie

prawnym nie ma przepisu, który nadawałby się do uzupełnienia luki powstałej

wskutek eliminacji abuzywnego postanowienia wprowadzającego do umowy

klauzulę indeksacyjną. Kredytobiorcom przysługuje roszczenie o zwrot spłaconych

środków pieniężnych, jako świadczenia nienależnego (art. 410 § 1 w związku z art.

405 k.c.) niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu

zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty kredytu.

Pozwany bank zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną i wniósł

o jej przyjęcie do rozpoznania ze względu na następujące zagadnienia prawne:

1) czy na etapie oceny możliwości obowiązywania umowy po usunięciu

postanowienia abuzywnego, tj. na etapie, poprzedzającym etap zastępowania

postanowienia abuzywnego przepisem dyspozytywnym, dopuszczalne jest ustalenie

treści umowy (stosunku prawnego) w zakresie, który był regulowany przez abuzywną

normę, na podstawie art. 65 § 1 i 2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw. z art. 41 ustawy - Prawo

wekslowe lub art. 56 k.c. w zw. z art. 358 § 2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw. ze wskazanymi

w przypisie kilkudziesięcioma przepisami, z których na zasadzie analogii iuris lub

analogii legis wynika, że w polskim prawie obowiązuje generalna norma, zgodnie z

którą wartość waluty obcej określa się według kursu średniego NBP;

2) czy oceniając możliwości obowiązywania umowy kredytu indeksowanego

do franka szwajcarskiego, po usunięciu postanowienia abuzywnego zgodnie

z prawem krajowym, należy brać pod uwagę stan prawny z dnia zawarcia umowy,

dnia powstania sporu, czy dnia orzekania;

3) czy jeżeli bez abuzywnego postanowienia umowa kredytu indeksowanego

do franka szwajcarskiego nie może obowiązywać, to dochodzi do automatycznej jego

I CSK 2411/25

4

substytucji normą dyspozytywną, o ile tylko zastosowanie środków krajowych

zapewnia doprowadzenie do sytuacji jaka miałby miejsce, gdyby umowa nie

zawierała tego abuzywnego postanowienia;

4) czy art. 358 § 2 k.c. stanowi szczegółowy przepis dyspozytywny, który

znajduje zastosowanie z mocy prawa (automatycznie) w miejsce abuzywnej Klauzuli

Kursowej określającej sposób ustalenia kursu franka szwajcarskiego, na potrzeby

operacji związanych z indeksowaniem przy wypłacie i przy spłacie kredytu;

5) czy rozważając unieważnienie umowy o kredyt indeksowany do waluty

obcej na skutek uznania, że postanowienia odsyłające do tabeli kursów (klauzula

kursowa) mają charakter niedozwolony należy mieć na względzie wyłącznie

oświadczenie kredytobiorcy, czy badać również, czy określone rozstrzygnięcie

prowadzi do zrealizowania celu dyrektywy 93/13.

Jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

pozwany bank wskazał również, że w sprawie zachodzi potrzeba wykładni art. 3851

§ 1 i 2 k.c., wywołujących rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego,

dotyczące tego, czy w przypadku stwierdzenia przez sąd, że uprawnienie banku do

ustalania kursu franka szwajcarskiego narusza rażąco interesy konsumenta i jest

niezgodne z dobrymi obyczajami, to abuzywna jest wówczas wyłącznie Klauzula

Kursowa określająca sposób ustalenia wartości franka szwajcarskiego, czy też

wszystkie postanowienia dotyczące indeksacji kredytu, tj. Klauzula Kursowa i

Klauzula Ryzyka Walutowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Bank nie objął wnioskiem o przyjęcie skargi do rozpoznania zagadnienia

abuzywności postanowień umowy przewidujących dokonywanie przeliczeń złotych

na CHF i odwrotnie kursami ustalanymi jednostronnie przez bank. Natomiast

uchwałą pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, do

rangi zasady prawnej podniesiono tezy, iż:

1) w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub

denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie

prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów;

I CSK 2411/25

5

2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej

w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także

w pozostałym zakresie.

Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 u.s.n.), uniemożliwiają

przyjęcie skargi kasacyjnej, gdyż wykluczają trwanie stosunku prawnego po

usunięciu z treści umowy źródła kursu walutowego. W celu uwzględnienia wniosku o

przyjęcie skargi do rozpoznania skarżący musiałby zakwestionować tezę Sądu

drugiej instancji o nieuczciwym charakterze przeliczników walutowych

ustanowionych w umowie lub zakwalifikowaniu umowy jako umowy kredytu

indeksowanego do waluty obcej.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. powodom przysługuje od skarżącego zwrot

kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki

minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia

Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

(G.G.)

[a.ł]