Wnuki niewezwane do sprawy spadkowej. SN odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

J.J. – uczestnik postępowania z wniosku S.J. o stwierdzenie nabycia spadku

złożył skargę kasacyjną od postanowienia Sądu Okręgowego w Katowicach z 17

stycznia 2025 r.

Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania został uzasadniony

następującymi argumentami:

I CSK 2420/25

2

- nieważnoscią postępowania wynikającą z pozbawienia możności obrony

swoich praw synów skarżącego, jako osób, które nie zostąły wezwane do udziału w

postępowaniu;

- potrzebą dokonania wykładni art. 931 § 2 i art. 1011 k.c. w zakresie, w

jakim wpływają na przyjęcie, kto w danym postępowaniu spadkowym powinien być

uznawany za osobę zainteresowaną;

- oczywistą zasadnością skargi, która zdaniem skarżącego „wynika z

kumulacji rażących naruszeń przepisów postępowania oraz prawa materialnego”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W zakresie odmowy dopuszczenia prokuratora do udziału w postępowaniu

kasacyjnym zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 29 października 2025 r.,

I CSK 2579/24.

W przedmiocie odmowy przyjecia skargi kasacyjnej do rozpoznania Sąd

Najwyższy zauważa, iż w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku pojęcie

zainteresowanego jest rozumiane szeroko (zob. np. postanowienia SN z 7

października 2020 r., V CSK 560/18, OSNC 2021, nr 7-8, poz. 52; z 19 lutego 2021

r., V CSKP 31/21; z 5 grudnia 2019 r., III CZP 39/19, OSNC 2020, nr 10, poz. 87.),

jednak należy je odczytywać w związku z art. 669 k.p.c., w którym zawarto listę

osób podlegających obowiązkowi uczestniczenia w postępowaniu spadkowym.

Zgodnie z tym przepisem wezwaniu podlegają spadkobiercy ustawowi zgodnie z

kolejnością dziedziczenia. Niewezwane wnuki spadkodawcy nie mają zatem

prawnego interesu w odniesieniu do stwierdzenia nabycia spadku do chwili, do

chwili, w której bliższy stopniem zstępny nie odrzuci spadku albo nie zostanie

wydziedziczony. Dopiero wówczas może zaktualizować się ich ustawowe prawo,

odpowiednio, do spadku bądź do zachowku. Dlatego nieuczestniczenie wnuków

spadkodawcy w ocenianym postępowaniu nie stanowi naruszenia art. 510 § 2

k.p.c., a w konsekwencji nie mogło prowadzić do pozbawienia ich możności obrony

swoich praw. Dopiero bowiem z chwilą zakończenia postępowania o swtwierdzenie

nabycia spadku znany staje się spadkodawca – czyli adresat ich niezależnych

roszczeń o zachowek.

I CSK 2420/25

3

Należy wskazać, że przesłanka nieważności postępowania w postaci

pozbawienia strony możności obrony jej praw odnosi się do sytuacji, w których

naruszenie przepisów prawa w czasie postępowania w danej instancji

spowodowało ostateczne pozbawienie strony dochodzenia przysługujących jej

roszczeń (zob. np. postanowienia SN z 29 maja 2024 r., II CSKP 1775/22, OSNC

2025, nr 1, poz. 6; z 12 marca 2024 r., III USK 94/23; z 2 lipca 2024 r., III CZ

379/23; 5 września 2023 r., III CZ 494/22 oraz z z 24 kwietnia 2023 r., I CSK

992/23). W niniejszej sprawie natomiast nie tylko nie doszło do naruszenia

przepisów okreslających krąg uczestników postępowania spadkowego, ale też

dopiero zakończenie tego postępowania otworzyło zstępnym uczestnika możliwość

dochodzenia przysługujących im roszczeń o zachowek.

Powyższe przyczyny wykluczają także mozliwość przyjęcia skargi do

rozpoznania ze względu na potrzebę dokonania wykładni 931 § 1 i art. 1011 k.c..

Powołanie się na przyczynę kasacyjną przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.

wymaga bowiem wykazania przez stronę skarżącą, że chodzi o wykładnię wyraźnie

wskazanego przepisu prawa, którego treść i znaczenie nie zostały dostatecznie

wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba zmiany ich

dotychczasowej wykładni, podania, w drodze stosownego jurydycznego wywodu,

na czym owe wątpliwości polegają, a także że mają one poważny oraz rzeczywisty

charakter i ich rozstrzygnięcie wiąże się z rozpatrywaną sprawą i jest istotne z

punktu widzenia wyniku postępowania oraz publicznoprawnych funkcji skargi

kasacyjnej. Jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o

występujących w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających z

dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest wskazanie

rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika z

różnej wykładni wskazanego przepisu (zob. postanowienia SN z 20 grudnia 2023 r.,

I CSK 6296/22; z 6 grudnia 2023 r., I CSK 620/23; z 25 października 2023 r., I CSK

2968/23 oraz z 19 września 2023 r., I CSK 4824/22).

Natomiast uzasadnienie przesłanki oczywistej zasadności powinno zawierać

jedynie argumenty mieszczące się w zakresie kognicji Sądu Najwyższego. Nie

może więc powoływać się na wadliwość ustaleń faktycznych, ani opierać na innych

faktach niż stanowiące podstawę rozstrzygnięcia (zob. np. postanowienia SN z 7

I CSK 2420/25

4

grudnia 2023 r., I CSK 5630/22; z 8 listopada 2023 r., I CSK 3494/23; z 20

października 2023 r., I CSK 1631/23 oraz z 25 września 2023 r., I CSK 903/23).

Argumenty na poparcie oczywistej zasadności skargi okazały się

niewystarczające, ponieważ wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i

jego uzasadnienie powinny bowiem stanowić oddzielną, w pełni samodzielną

jednostkę redakcyjną. Każda z tych części skargi kasacyjnej odnosi się bowiem do

innego z dwóch etapów postępowania kasacyjnego, dla których przewidziano

odmienny skład Sądu Najwyzszego. Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i

jego uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu w składzie

jednoosobowym, natomiast przytoczone podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie

oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do rozpoznania w składzie trzyosobowym,

w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Każdy z tych elementów musi być

przez skarżącego wyodrębniony, oddzielnie przedstawiony i uzasadniony. Sąd

Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze okoliczności

uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, nie analizuje zaś podstaw kasacyjnych

i ich uzasadnienia (zob. np. postanowienie SN z 20 września 2022 r., I CSK

2402/22). Dlatego odwołanie się do uogólnionej kumulacji naruszeń opisanych w

podstawach skargi, bez wykazania, które przepisy zostały zdaniem skarżącego

naruszone w ten sposób, że doprowadziło to wydania oczywiście wadliwego

orzeczenia nie jest wystarczające do przyjęcia oczywistej zasadności skargi

kasacyjnej.

Z tej przyczyny Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 1 i 2 w zw. z art. 13

§ 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi do rozpoznania, o kosztach postępowania

kasacyjnego rozstrzygnął zaś na podstawie art. 520 § 1 k.p.c.

[SOP]

I CSK 2420/25

5