Klient kontra bank o ustalenie i zapłatę. Sąd zasądził

Wyrokiem z dnia 25 lutego 2025 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi, po rozpoznaniu

sprawy w następstwie apelacji obu stron, zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi

z dnia 16 marca 2023 r. – wydany po ponownym rozpoznaniu sprawy, ustalający

nieistnienie stosunku prawnego wynikającego z bliżej oznaczonej umowy kredytu z

I CSK 2472/25

2

dnia 29 października 2007 r. zawartej między powodem a poprzednikiem prawnym

pozwanego Banku z uwagi na nieważność umowy (pkt 1), zasądzający od

pozwanego Banku na rzecz powoda kwotę 66.788,27 zł z odsetkami ustawowymi

za opóźnienie od dnia 5 grudnia 2019 r. do dnia 8 grudnia 2020 r. (pkt 2 a) oraz

kwotę 29.611,18 CHF z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od kwoty 23.192,41

CHF od dnia 5 grudnia 2019 r. do dnia 8 grudnia 2020 r. (pkt 2 b), oddalający

powództwo w zakresie odsetek ustawowych za opóźnienie w pozostałej części (pkt

3), zastrzegający, że Bank może się powstrzymać od zapłaty na rzecz powoda

należności zasądzonych w punkcie 2 do czasu zaoferowania przez powoda zwrotu

świadczenia na rzecz Banku w wysokości 180.000 zł albo zabezpieczenia

roszczenia o zwrot (pkt 4) oraz rozstrzygający o kosztach (pkt. 5-6) - z apelacji

powoda w punkcie 2 a) i 2 b) w ten sposób, iż słowa: „do dnia 8 grudnia 2020 roku”

zastąpił słowami: „do dnia zapłaty” oraz uchylił punkt 4. wyroku (pkt I a) i zmienił

rozstrzygnięcie o kosztach (pkt I b), oddalił apelację pozwanego Banku (pkt II a) i

orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego (pkt II b).

W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do

rozpoznania, pozwany wskazał przyczynę kasacyjną określoną w art. 3989 § 1 pkt 2

k.p.c. Jego zdaniem w sprawie istnieje potrzeba wykładni przepisów budzących

poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, tj. art.

3851 § 1 i 2 k.c., w zakresie, w jakim odnoszą się one do skutków uznania

postanowień umownych za abuzywne i możliwości zastąpienia takich postanowień

przepisami dyspozytywnymi. Chodzi o to, czy możliwe jest usunięcie klauzuli

abuzywnej wyłącznie w zakresie odniesienia do stosowania przez bank tabel

kursowych i przeprowadzenie tego działania z jednoczesnym uwzględnieniem

pierwotnej woli obu stron umowy co do istotnych postanowień umowy kredytu oraz

uwzględnieniem charakteru, ogólnej systematyki i całokształtu postanowień umowy,

przy jednoczesnym uwzględnieniu interesu konsumenta i dobrych obyczajów, a

także o to, czy rekonstrukcja taka może nastąpić poprzez sięgnięcie do przepisu

prawa o charakterze dyspozytywnym, tj. art. 41 Prawa wekslowego lub art. 358 k.c.,

w brzmieniu nadanym nowelizacją z dnia 23 października 2008 r., umożliwiającego

przeliczenie zobowiązania po kursie średnim NBP.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I CSK 2472/25

3

Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady

od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących

dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują

pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1

k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy

w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga

kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie

przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości,

wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w

interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i

stosowania prawa. Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z

uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.).

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, powołanie się na

przyczynę kasacyjną przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania

przez stronę skarżącą, że chodzi o wykładnię przepisów prawa, których treść i

znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie

lub, że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni, podania, w drodze

stosownego jurydycznego wywodu, na czym owe wątpliwości polegają, a także że

mają one poważny oraz rzeczywisty charakter i ich rozstrzygnięcie wiąże się z

rozpatrywaną sprawą i jest istotne z punktu widzenia wyniku postępowania oraz

publicznoprawnych funkcji skargi kasacyjnej. Jeżeli podstawą wniosku w tym

zakresie jest twierdzenie o występujących w orzecznictwie sądowym

rozbieżnościach wynikających z dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu,

konieczne jest wskazanie rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie,

że rozbieżność wynika z różnej wykładni przepisu (por.m.in. postanowienia z 15

października 2002 r., II CZ 102/02, niepubl.; z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07,

niepubl.; z 8 lipca 2008 r. I CSK 111/08, niepubl.; z 20 listopada 2015 r., III CSK

269/15, niepubl.; z 20 maja 2016 r., V CSK 692/15, niepubl.; z 3 sierpnia 2017 r., IV

I CSK 2472/25

4

CSK 85/17, niepubl.; z 7 grudnia 2017 r., I CSK 499/17, niepubl.; z 26 kwietnia

2018 r., IV CSK 571/17, niepubl.).

Wątpliwości interpretacyjne sformułowane przez pozwanego nie czynią

zadość wskazanym wymaganiom.

Sąd Najwyższy bowiem wypowiadał się już wiele razy co do tego, czy bez

dotkniętych abuzywnością tzw. klauzul przeliczeniowych (kursowych) umowa

kredytu indeksowanego do waluty obcej może nadal obowiązywać, wskazując, że

wyeliminowanie tych klauzul prowadzi także do upadku klauzuli ryzyka walutowego,

charakterystycznego dla umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i

uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR, co jest

równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, iż należy ją uznać za

umowę o odmiennej istocie i charakterze niż zamierzone przez strony, choćby

nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu. Rzecz bowiem w

tym, że bez postanowień określających sposób wyznaczenia kursu miarodajnego

dla przeliczenia złotówki na franki szwajcarskie i na odwrót (bez uzupełnienia

związanej z tym luki), klauzule przewidujące indeksację (ucieleśniające też ryzyko

walutowe), w ogóle nie mogą wywrzeć skutku (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18 i z dnia 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22).

Oznacza to z kolei, że po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul utrzymanie umowy o

charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe (por. np. wyroki Sądu

Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, z. B, poz.

20, z dnia 13 kwietnia 2022 r., II CSKP 15/22, niepubl., z dnia 10 maja 2022 r., II

CSKP 285/22 i II CSKP 382/22, niepubl., z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22,

niepubl, z dnia 20 maja 2022 r., II CSKP 796/22, niepubl., z dnia 8 listopada 2022

r., II CSKP 1153/22, niepubl., z dnia 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22, niepubl.,

z dnia 31 stycznia 2023 r., II CSKP 941/22, niepubl., z dnia 20 lutego 2023 r., II

CSKP 809/22, niepubl., z dnia 10 marca 2023 r., II CSKP 1017/22, niepubl., z dnia

27 kwietnia 2023 r., II CSKP 1016/22, niepubl., z dnia 25 maja 2023 r., II CSKP

1311/22, niepubl., z dnia 6 czerwca 2023 r., II CSKP 1159/22, niepubl., z dnia 25

lipca 2023 r., II CSKP 1487/22, niepubl., z dnia 28 lipca 2023 r., II CSKP 611/22,

niepubl., z dnia 8 listopada 2023 r., II CSKP 1530/22, niepubl., z dnia 21 listopada

2023 r., II CSKP 1675/22 i II CSKP 701/23, niepubl., z dnia 29 listopada 2023 r., II

I CSK 2472/25

5

CSKP 1460/22, niepubl. i II CSKP 1753/22, z dnia 19 stycznia 2024 r., II CSKP

874/22, niepubl., z dnia 24 stycznia 2024 r., II CSKP 1496/22, niepubl. oraz z dnia 6

września 2024 r., II CSKP 1644/22, niepubl.). Właśnie dlatego w orzecznictwie

Sądu Najwyższego zwraca się uwagę na ścisłe powiązanie klauzuli ryzyka

walutowego i klauzuli spreadowej/kursowej (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia

27 listopada 2019 r., II CSK 483/18, OSP 2021, z. 2, poz. 7, z dnia 10 maja 2022 r.,

II CSKP 285/22, z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22, z dnia 13 maja 2022 r., II

CSKP 464/22, niepubl., z dnia 24 czerwca 2022 r., II CSKP 10/22, niepubl., z dnia

28 października 2022 r., II CSKP 902/22 i II CSKP 910/22, niepubl., z dnia 8

listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, z dnia 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22, z

dnia 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, z dnia 8 marca 2023 r., II CSKP 1095/22, z

dnia 12 kwietnia 2023 r., II CSKP 1531/22, z dnia 18 kwietnia 2023 r., II CSKP

1511/22, z dnia 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22, z dnia 29 listopada 2023 r., II

CSKP 1460/22 i II CSKP 1753/22 oraz z dnia 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22,

niepubl.). Jeżeli zaś bez niedozwolonych postanowień umownych umowa nie może

obowiązywać, a nie są spełnione przesłanki uzupełnienia luki przez regulację

zastępczą i konsument nie wyraził świadomie i swobodnie woli sanowania

postanowienia, umowa jest trwale bezskuteczna (nieważna), a podstawą tej

nieważności jest art. 58 k.c. (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 16 września

2021 r., I CSKP 166/21, niepubl., z dnia 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22, niepubl.,

z dnia 25 października 2023 r., II CSKP 820/23, z dnia 19 stycznia 2024 r., II CSKP

874/22, niepubl. oraz z dnia 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22, niepubl.).

Sąd Najwyższy wypowiadał się już również co do niedopuszczalności

zastąpienia niedozwolonych postanowień kursowych przez sięgnięcie do art. 69

ust. 3 Prawa bankowego, wykładni oświadczeń woli (art. 65 k.c.) albo art. 358 § 2

k.c. (por. w szczególności wyroki Sądu Najwyższego z dnia 8 listopada 2022 r., II

CSKP 1153/22 i z dnia 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22 i tam przywoływane

orzecznictwo).

W orzecznictwie wyjaśniano też już wielokrotnie, że jeżeli bez

niedozwolonych postanowień umowa nie może obowiązywać – o czym decyduje

ocena obiektywna - sąd może podjąć środki zaradcze zmierzające do utrzymania

umowy tylko pod warunkiem (jest to jeden z warunków), iż całkowity upadek umowy

I CSK 2472/25

6

naraża konsumenta na „szczególnie niekorzystne konsekwencje”, w świetle

okoliczności istniejących w czasie sporu lub możliwych wówczas do przewidzenia

(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2023 r., II CSKP 617/22, niepubl.;

por. też wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 3 października

2019 r., C-260/18, Kamil Dziubak, pkt 51, z dnia 8 września 2022 r., C-80/21, C-

81/21 i C-82/21, D.B.P., pkt 67, z dnia 27 kwietnia 2023 r., C-705/21, AxFina

Hungary, pkt 41 oraz z dnia 23 listopada 2023 r., C-321/22, Provident Polska, pkt

87), z uwzględnieniem rzeczywistych i bieżących interesów konsumenta i z

zastrzeżeniem, że „do celów tej oceny decydująca jest wola wyrażona przez

konsumenta w tym względzie” w tym sensie, że jeżeli sąd poinformował

konsumenta w sposób obiektywny i wyczerpujący o skutkach prawnych oraz

szczególnie szkodliwych skutkach ekonomicznych, jakie może mieć dla niego

unieważnienie umowy, sąd ten nie może, po uwzględnieniu jego woli stwierdzenia

nieważności umowy, sprzeciwić się zrzeczeniu się przez niego ochrony przyznanej

im przez dyrektywę 93/13 (por. wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej

z dnia 8 września 2022 r., C-80/21, C-81/21 i C-82/21, D.B.P., pkt 78 w związku z

pkt 74-75, z dnia 16 marca 2023 r., C‑6/22, M.B.,U.B.,M.B. przeciwko X S.A. (M.B. i

in.), pkt 43-45 i teza oraz z dnia 12 października 2023 r., C-645/22, Luminor Bank,

pkt 29; postanowienie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 18

października 2023 r., C-117/23, Eurobank Bulgaria, pkt 66), a z drugiej strony sąd

nie może chronić konsumenta przed upadkiem umowy, jeżeli ocenia, że nie naraża

on go na „szczególnie niekorzystne konsekwencje”, choćby konsument domagał się

tej ochrony (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 12

października 2023 r., C-645/22, Luminor Bank, pkt 38, 40-41).

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy

postanowił, jak w sentencji.

(K.L.)

[SOP]

I CSK 2472/25

7