Klient kontra bank o ustalenie i zapłatę, 185 tys. zł. Sąd zasądził

Wyrokiem z dnia 27 października 2023 r. Sąd Okręgowy w Lublinie ustalił

nieistnienie stosunku prawnego między stronami, wynikającego z umowy kredytu

na cele mieszkaniowe z 30 czerwca 2008 r., zawartej przez powodów M.D. i A.D. (

I CSK 2486/25

2

obecnie M.D. i K.D.) z poprzednikiem prawnym pozwanego Bank1 spółką akcyjną

w W. (obecnie Bank spółka akcyjna w W.) - Bank spółką akcyjną w W. oraz

zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwotę 184 685,19 zł i kwotę 33 665,09

CHF z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 17 grudnia 2020 r. do dnia

zapłaty, a także orzekł o kosztach procesu.

Wyrokiem z 6 maja 2025 r. Sąd Apelacyjny w Lublinie oddalił apelację

pozwanego i orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego.

Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez pozwanego.

Skarżący we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołał się na przesłankę

z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. (we wniosku omyłkowo przywołano art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c.).

Zdaniem skarżącego istnieje potrzeba wykładni przepisów budzących

poważne wątpliwości i wywołujących i rozbieżności w orzecznictwie sądów, tj. art.

3851 § 1 i 2 k.c., w zakresie w jakim odnoszą się one do skutków uznania

postanowień umownych za abuzywne i możliwości zastąpienia takich postanowień

przepisami dyspozytywnymi.

Powodowie w odpowiedzi na skargę kasacyjną wnieśli o odmowę przyjęcia

jej do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego

rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej

doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi

swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy

przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi

nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd

Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej

okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne

i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być

osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze

publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej

I CSK 2486/25

3

pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją

sądową i nie jest jego rolą usuwanie błędów w zakresie wykładni i stosowania

prawa w każdej indywidualnej sprawie.

Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na tym, że

istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wykazania, że

określony przepis prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się

wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez

skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub

podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć. Nie istnieje przy tym

potrzeba wykładni przepisów prawa, jeżeli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko

w kwestii wykładni przepisów i wyraził swój pogląd we wcześniejszych

orzeczeniach, a nie zachodzą żadne okoliczności uzasadniające zmianę tego

poglądu (zob. m. in. postanowienia Sądu Najwyższego z 17 marca 2015 r., I PK

4/15; z 23 kwietnia 2015 r., I CSK 691/14; i z 12 grudnia 2008 r., II PK 220/08).

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie spełnia tych

wymagań, problematyka, na którą wskazuje skarżący, była bowiem wielokrotnie

przedmiotem wypowiedzi w nowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego –

w odniesieniu do zbliżonych treścią umów kredytowych indeksowanych do franka

szwajcarskiego - a pozwany przekonująco nie wykazał, by istniała potrzeba

ponownej wypowiedzi Sądu Najwyższego w tym przedmiocie. Nie wykazał także,

zwłaszcza w kontekście orzecznictwa TSUE i najnowszego orzecznictwa Sądu

Najwyższego, by aktualnie istniały poważne rozbieżności w orzecznictwie

w kwestiach poruszonych we wniosku.

W judykaturze Sądu Najwyższego utrwalony jest obecnie pogląd, że

w przypadku, gdy eliminacja niedozwolonego postanowienia umownego

doprowadzi do takiej deformacji umowy, że na podstawie pozostałej jej treści nie da

się odtworzyć praw i obowiązków stron, to nie można przyjąć, że strony są

związane pozostałą częścią umowy. Umowa będzie dotknięta nieważnością, gdy

bez abuzywnych postanowień jej obowiązywanie nie jest możliwe w świetle prawa

krajowego i nie zaszły przesłanki umożliwiające zastosowanie regulacji zastępczej,

a konsument postanowień abuzywnych nie potwierdził, nie udzielając następczo

I CSK 2486/25

4

świadomej i wolnej zgody na te klauzule i tym samym odmawiając przywrócenia im

skuteczności z mocą wsteczną.

Dotyczy to sytuacji, gdy określenie wysokości należności obciążającej

kredytobiorcę w umowie kredytu powiązanej z walutą obcą z odwołaniem do tabel

kursowych ustalanych jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych

kryteriów oznaczania kursu waluty obcej jest nietransparentne, pozostawia pole do

arbitralnego działania banku i w ten sposób obarcza kredytobiorcę

nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza równorzędność stron umowy kredytu.

Takie postanowienia są niedopuszczalne, jako kształtujące prawa i obowiązki

konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego

interesy, a ich bezskuteczność – niezależnie od dalszych postanowień umowy,

w tym wyrażających ryzyko walutowe – może prowadzić do upadku umowy

w całości ( zob. m.in. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56; wyroki Sądu

Najwyższego z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16; z 24 października 2018 r., II CSK

632/17; z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18; z 16 września 2021 r., I CSKP

166/21; z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22, niepubl.; z 9 września 2022 r., II CSKP

794/22, niepubl. oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 27 kwietnia 2023 r.,

I CSK 3629/22, niepubl.).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalił się także pogląd, że

niedopuszczalne jest przekształcenie kredytu powiązanego z walutą obcą w kredyt

złotowy oprocentowany stawką LIBOR lub WIBOR. Wyeliminowanie bowiem ryzyka

kursowego, charakterystycznego dla umowy kredytu powiązanego z walutą obcą,

byłoby równoznaczne z tak daleko idącą modyfikacją umowy, że umowę taką

należałoby uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze, co prowadzi do

wniosku, że po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul utrzymanie umowy

o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe co przemawia za jej

całkowitą nieważnością ( zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r.,

V CSK 382/18, OSNC – ZD 2021, nr 2, poz. 20; z 24 lutego 2022 r., II CSKP 45/22,

niepubl.; z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22, niepubl.; z 13 maja 2022 r., II CSKP

405/22 i II CSKP 293/22, niepubl.; z 27 maja 2022 r., II CSKP 395/22, niepubl.;

i z 24 czerwca 2022 r., II CSKP 10/22, niepubl.).

I CSK 2486/25

5

W ugruntowanym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się także, że

nie jest możliwe – wbrew woli konsumenta - zastąpienie niedozwolonego

postanowienia umownego odsyłającego do kursu waluty wynikającego z tabeli

bankowej odwołaniem do kursu średniego ustalanego przez NBP względnie

kursu rynkowego waluty ( zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego

z 23 sierpnia 2022 r., I CSK 1669/22, niepubl.; wyroki Sądu Najwyższego z 24

lutego 2022 r., II CSKP 45/22; z 10 maja 2022 r., II CSKP 163/22, II CSKP 285/22

i II CSKP 382/22, niepubl.; z 19 maja 2022 r., II CSKP 985/22; i z 20 maja 2022 r.,

II CSKP 403/22, niepubl. ).

Wykluczono również możliwość wypełnienia luki w umowie po

wyeliminowaniu z niej postanowień abuzywnych przez odwołanie do art. 69 ust. 3

Prawa Bankowego. Przyjęto, że wejście w życie ustawy z 29 lipca 2011 r. o zmianie

ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2011, nr 165, poz.

984 dalej: „ustawa antyspreadowa”) nie pozwala w pełni wyeliminować z umowy

postanowień zawierających niejasne reguły przeliczania należności kredytowych.

Sankcje będące konsekwencją abuzywności postanowień umownych działają

bowiem ze skutkiem ex tunc, co oznacza, że zdarzenia o charakterze następczym

w stosunku do daty zawarcia umowy – z wyjątkiem woli konsumenta – pozostają

bez znaczenia dla stwierdzenia abuzywności postanowień umowy. O tym bowiem

czy postanowienie jest niedozwolone decydują okoliczności z chwili zawarcia

umowy (zob. m.in. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2 oraz orzecznictwo

TSUE przytoczone w jej uzasadnieniu). Ponadto ustawa antyspreadowa nie

zawiera przepisów o charakterze dyspozytywnym, które mogłyby zastąpić

nieuczciwe klauzule zawarte w umowach kredytowych. Nie stwarza też podstawy

do formułowania przez kredytobiorców roszczeń przeciwko bankom o zobowiązanie

do złożenia oświadczenia woli o zmianę postanowień umowy od chwili jej zawarcia,

a umożliwia jedynie dokonanie zmiany postanowień umowy dotyczących sposobu

waloryzacji niespłaconych rat na przyszłość. Nie oznacza to jednak, że nakłada na

nich obowiązek zachowania takiej formy spłaty albo wyłącza możliwość zgłoszenia

roszczeń powstałych na gruncie umów niespełniających wymagań stawianych

umowom kredytowym w stosunkach z konsumentami (zob. m.in. wyroki Sądu

I CSK 2486/25

6

Najwyższego z 13 maja 2022 r., II CSKP 405/22, niepubl. i z 28 lipca 2023 r., I CSK

611/22, niepubl.).

Możliwości usunięcia luki w umowach kredytowych nie stwarza także art.

358 § 2 k.c. wprowadzony do kodeksu cywilnego z dniem 24 stycznia 2009 r.

ustawą z dnia 23 października 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz

ustawy – Prawo dewizowe, Dz.U. z 2008 r., Nr 228, poz. 1506), a zatem po dacie

zawarcia umowy przez strony. Niezależnie od argumentacji wyżej przytoczonej,

dotyczy on bowiem zobowiązań wyrażonych w walucie obcej, a w przypadku

kredytu indeksowanego do CHF waluta obca stanowi jedynie miernik wartości

zobowiązania zaciągniętego w walucie polskiej i świadczeń spełnianych przez

kredytobiorców. Spełnienie przez Bank świadczenia w walucie obcej było od

początku wyłączone, a kwota kredytu mogła być wypłacona wyłącznie w złotych.

Powyższej oceny nie zmienia ewentualne uznanie umowy kredytowej za

kreującą zobowiązanie ciągłe i przyjęcie na podstawie ogólnych reguł prawa

międzyczasowego, że do takiego zobowiązania powinny mieć bezpośrednie

zastosowanie przepisy wchodzące w życie w czasie trwania stosunku prawnego.

Artykuł 358 § 2 k.c. w nowym brzmieniu mógłby bowiem znajdować zastosowanie

wyłącznie do stosunków ciągłych istniejących w chwili jego wejścia w życie.

Przyjęcie natomiast, że umowa kredytowa była nieważna lub bezskuteczna

z powodu niemożliwości ustalenia wiążącego kursu waluty obcej w chwili jej

zawarcia oznacza, że stosunek prawny nigdy nie powstał, w związku z czym nie ma

przedmiotu, do którego dałoby się zastosować wymieniony przepis (zob. m.in.

wyrok Sądu Najwyższego z 28 marca 2024 r., II CSKP 1308/22, niepubl.).

Nie można też dokonać wykładni umów kredytowych na podstawie art. 65 §

2 k.c. lub art. 56 k.c., już po usunięciu z nich postanowień abuzywnych, w celu

ustalenia zgodnego celu i zamiaru stron co do sposobu ustalenia kursu CHF.

Sprowadzałoby się to bowiem do zmiany treści klauzuli indeksacyjnej, prowadząc

do zmiany jej rozumienia przez wprowadzenie odesłania do wartości rynkowej

CHF. Dla rozstrzygnięcia o utrzymaniu umowy w mocy nieadekwatne jest

odwoływanie się do hipotetycznej woli stron, groziłoby to bowiem ryzykiem

dalszego pogorszenia sytuacji strony dotkniętej nadużyciem, gdyby strona, która

narzuciła niedozwolone postanowienie umowne wywodziła, że nie zawarłaby

I CSK 2486/25

7

umowy z jego pominięciem.

Zgodnie z orzecznictwem TSUE art. 5 i 6 Dyrektywy należy bowiem

interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie temu, by sąd krajowy,

który stwierdził nieuczciwy charakter warunku umowy dokonał wykładni tego

warunku w celu złagodzenia jego nieuczciwego charakteru, nawet jeśli taka

wykładnia odpowiadałaby wspólnej woli stron. W konsekwencji art. 6 ust. 1

Dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że niezgodny z tym artykułem jest

przepis prawa krajowego dający sądowi możliwość uzupełnienia umowy przez

zmianę treści owego warunku. Możliwość taka istniałaby tylko w przypadku, gdyby

stwierdzenie nieważności nieuczciwego warunku zobowiązywało sąd do

unieważnienia umowy w całości, narażając tym samym konsumenta na szczególnie

niekorzystne konsekwencje (zob. wyroki TSUE z 18 listopada 2021 r. C – 212/20,

M.P., B.P. przeciwko „A” i z 29 kwietnia 2021 r., C – 19/20, Bank BPH).

Nie jest także możliwe zaradzenie lukom wynikającym z usunięcia

nieuczciwego warunku zawartego w umowie kredytowej przez zastosowanie

przepisów prawa krajowego, które mogłyby mieć zastosowanie do umowy tylko

odpowiednio lub przez analogię i które odzwierciedlają regułę obowiązująca

w krajowym prawie zobowiązań (zob. wyrok TSUE z 16 marca 2023 r., C-6/22,

M.B., U.B., M.B. przeciwko X S.A.). Takie rozwiązanie stałoby w sprzeczności

z celami prewencyjnymi Dyrektywy w postaci zniechęcenia przedsiębiorców do

wykorzystywania w zawieranych umowach nieuczciwych postanowień umownych

(zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 24 października 2018 r., II CSK 632/17,

niepubl. i z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18; postanowienia Sądu Najwyższego

z 12 września 2023 r., I CSK 5858/22 i I CSK 5941/22, niepubl.; zob. także wyrok

TSUE z 8 września 2022 r., C-80/21, C-81/21, C-82/21). W tym ostatnim

orzeczeniu Trybunał stwierdził, że z przedłożonych mu materiałów sprawy nie

wynika, by istniały przepisy prawa polskiego o charakterze dyspozytywnym,

mogące zastąpić nieuczciwe warunki umowne, podkreślając niedopuszczalność

sądowej modyfikacji treści postanowienia nieuczciwego w drodze wykładni

sądowej.

Stwierdzenie nieważności umowy mieści się przy tym w zakresie sankcji,

jaką Dyrektywa 93/13 przewiduje w związku z wykorzystywaniem przez

I CSK 2486/25

8

przedsiębiorcę nieuczciwych postanowień umownych. Uzupełnienie umowy przez

sąd i dokonanie zmiany treści abuzywnego postanowienia mogłoby zagrażać

realizacji długoterminowego celu ustanowionego w art. 7 Dyrektywy 93/13,

prowadząc do wyeliminowania zniechęcającego skutku wywieranego na

przedsiębiorców przez zwykły brak stosowania takich warunków wobec

konsumentów. Byliby oni w ten sposób zachęcani do stosowania nieuczciwych

warunków, wiedząc, że nawet gdyby miały być one uznane za bezskuteczne, to

umowa mogłaby zostać uzupełniona w niezbędnym zakresie przez sąd krajowy, co

pozostałoby bez wpływu na jej ważność i bez istotnego uszczerbku dla ich

interesów (zob. m.in. wyroki TSUE z 14 czerwca 2012 r., C-618/10 Banco Español

de Crédito SA; z 30 kwietnia 2014 r., C 26-13, Árpad Kásler, Hajnalka Káslernè

Rábai przeciwko OTP Jelzálogbank Zrt; z 26 marca 2019 r., C-70/17 i C-179/17,

Abanca Corporación Bancaria SA i Bankia SA oraz wyrok Sądu Najwyższego z 27

listopada 2019 r., II CSK 483/18).

Przy formułowaniu wątpliwości orzeczniczych pozwany czyni przy tym – nie

znajdujące podstaw w motywach zaskarżonego orzeczenia - założenie, że

przyczyną uznania mechanizmu indeksacji za abuzywny w tego rodzaju sprawach

jest wyłącznie fakt dowolności w ustalaniu przez banki, w tym skarżącego, kursu

waluty, a osią sporu jest wyłącznie sposób ustalania tego kursu a nie obciążające

kredytobiorców ryzyko walutowe. Sądy meriti zakwestionowały natomiast nie tylko

klauzule przeliczeniowe, ale także, nie dopełnienie przez pozwanego obowiązków

informacyjnych w zakresie ekspozycji kredytobiorców na nieograniczone ryzyko

walutowe.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono natomiast, że klauzule

przeliczeniowe i klauzule ryzyka walutowego składające się na przyjęty

w umowach kredytowych mechanizm indeksacji - są ze sobą ściśle powiązane,

a ich rozszczepienie jest zabiegiem sztucznym (zob. m.in. wyroki Sądu

Najwyższego z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18, OSP 2021, z. 2, poz. 7; z 11

grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, z. B, poz. 20; z 10 maja 2022 r.,

II CSKP 285/22, niepubl.; z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22, niepubl.; z 8 listopada

2022 r., II CSKP 1153/22, niepubl.; z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22, niepubl.;

z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, niepubl.; i z 18 kwietnia 2023 r., II CSKP

I CSK 2486/25

9

1511/22, niepubl.).

Z tych względów – uznając, że argumentacja przedstawiona we wniosku

w zestawieniu z przywołanym orzecznictwem Sądu Najwyższego oraz

orzecznictwem unijnym - nie stwarza podstawy do kolejnej wypowiedzi Sądu

Najwyższego w przedstawionych przez skarżącego kwestiach, na podstawie art.

3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania.

O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie

art. 98 § 3, art. 98 § 11 k.p.c., art. 99 w zw. z art. 391 § 1 i w zw. z art. 39821 k.p.c.,

a także § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości

z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych

(tekst. jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1935, ze zm.).

(M.M.)

[SOP]