Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi banku i obciążył go kosztami postępowania

Zaskarżonym wyrokiem z 14 lutego 2023 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie

I CSK 2492/23

2

oddalił apelację pozwanej Banku S.A. w W. od wyroku Sądu Okręgowego w

Warszawie z 17 lutego 2022 r. Orzeczeniem tym Sąd pierwszej instancji zasądził

od pozwanej na rzecz powodów A.O. i M.S. 717 372,14 zł oraz 95,95 CHF

z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 28 sierpnia 2020 r. do dnia zapłaty oraz

oddalił powództwo w pozostałym zakresie co do odsetek.

Pozwana oparła skargę kasacyjną od wyroku Sądu odwoławczego na obu

podstawach przewidzianych w art. 3983 § 1 k.p.c. W ramach drugiej podstawy

kasacyjnej skarżąca zarzuciła naruszenie art. 2352 § 1 pkt 2 w zw. z art. 278 § 1 i

art. 227 k.p.c. Natomiast w ramach podstawy prawnomaterialnej zarzuciła

naruszenie: art. 3851 § 1, 2 i 3 w zw. z art. 3852 k.c. i art. 4 ust. 2 dyrektywy Rady

93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w

umowach konsumenckich (dalej: „dyrektywa 93/13”); art. 3851 § 2 w zw. z art. 65 §

1 i 2 k.c. oraz art. 358 § 2 i 3 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 oraz w zw. z

art. 58 § 1 i 3 k.c.; art. 4 w zw. z art. 1 ust. 1 lit. a) i lit. b) ustawy z dnia 29 lipca

2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw w zw. z

art. 316 § 1 k.p.c. oraz art. 391 § 1 k.p.c.; art. 496 w zw. z 497 k.c.

Pozwana jako okoliczności uzasadniające przyjęcie skargi do rozpoznania

wskazała:

1. potrzebę wykładni przepisów prawa wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie, tj. art. 496 w zw. z art. 497 k.c. w zakresie, w jakim przepisy te

dopuszczają możliwość skutecznego skorzystania przez Bank z prawa zatrzymania

w celu zabezpieczenia roszczenia o zwrot kapitału kredytu w przypadku zasądzenia

przez sąd obowiązku zwrotu na rzecz kredytobiorcy należności w związku

z upadkiem umowy kredytu;

2. występowanie w sprawie istotnych zagadnień prawnych, którym można

nadać następującą treść:

a) Czy z punktu widzenia dopuszczalności utrzymania w mocy umowy,

w ramach której część postanowień uznana zostanie za abuzywne i tym samym

bezskuteczne, istotna jest wola stron co do kształtu stosunku zobowiązaniowego

ujawniona na etapie zawierania umowy w pierwotnym brzmieniu i to, czy strony

zawarłyby umowy o treści pozbawionej klauzul abuzywnych, w szczególności w

I CSK 2492/23

3

razie zmiany konstrukcji tej umowy, w sytuacji gdy powstały na skutek uznania

postanowień umownych za abuzywne stosunek zobowiązaniowy zawiera wszystkie

elementy przedmiotowo istotne stosunku danego typu (np. umowy kredytu) i nie

jest sprzeczny z naturą tego rodzaju stosunku zobowiązaniowego?

b) Czy z punktu widzenia celów art. 3851 § 1 i 2 k.c. oraz celów dyrektywy

93/13 należy przyznać prymat celom w postaci przywrócenia równowagi

kontraktowej, czy też sankcyjnemu charakterowi przepisów dotyczących ochrony

konsumenckiej oznaczającemu osiągnięcie skutku zniechęcającego

profesjonalnych kontrahentów, zawierających umowy z konsumentami do

stosowania nieuczciwych postanowień umownych oraz czy realizacja celu

sankcyjnego co do zasady oznaczać musi zawsze uznanie umowy za nieważną?

3) Czy postanowienia umowy kredytu denominowanego do waluty obcej

odsyłające do kursów Banku jako przelicznika kwoty wypłacanej na rzecz

kredytobiorcy i kwoty niezbędnej do zakupu waluty niezbędnej do spłaty raty

kredytu stanowią essentialia negotii umowy kredytu w rozumieniu art. 69 ust. 1

Prawa bankowego?

3. Oczywistą zasadność skargi, która przejawia się w błędnym uznaniu, że

umowa o kredyt mieszkaniowy łącząca strony jest nieważna, a w konsekwencji

błędnym oddaleniu apelacji pozwanej z uwagi na fakt, iż zakwestionowane przez

powodów postanowienia umowne stanowią postanowienia abuzywne w rozumieniu

art. 3851 § 1 k.c., a jednocześnie odnoszą się do przedmiotu świadczenia głównego

określonego w umowie, a zatem po ich eliminacji nie jest możliwe dalsze jej

wykonywanie.

W odpowiedzi na skargę powodowie wnieśli o odmowę przyjęcia skargi do

rozpoznania ewentualnie o jej oddalenie, a ponadto o zasądzenie od pozwanej na

rzecz powodów kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Należy zaznaczyć, że Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

I CSK 2492/23

4

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1

k.p.c.). Cel wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może zostać

osiągnięty jedynie przez powołanie i właściwe uzasadnienie istnienia wymienionych

przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego o przyjęciu lub odmowie przyjęcia

skargi do rozpoznania następuje na podstawie oceny, czy okoliczności powołane

przez skarżącego odpowiadają przyczynom kasacyjnym wymienionym w art. 3989 §

1 k.p.c.

Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Sądu Najwyższego, przedstawienie

okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na

przesłankę istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) polega na

sformułowaniu tego zagadnienia, wskazaniu przepisu, na tle którego ono powstało

i przedstawieniu argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Musi przy tym

chodzić o zagadnienie nowe, dotychczas nierozpatrywane w judykaturze, które ma

znaczenie dla rozpoznania wniesionej skargi kasacyjnej oraz innych podobnych

spraw (zob. postanowienia SN z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1,

poz.11; z 11 stycznia 2002, III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151; z 21

czerwca 2016 r., V CSK 21/16 i z 15 czerwca 2016 r., V CSK 4/16).

Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na tym, że

istnieje potrzeba wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wykazania, że

określony przepis prawa, mimo, iż budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się

dotychczas wykładni albo jego niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane

przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub

podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob. np. postanowienia

SN z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08; z 26 czerwca 2015 r., III CSK 77/15 i z 20

maja 2016 r., V CSK 692/15).

Z kolei podmiot wnoszący skargę kasacyjną, powołując się na jej oczywistą

zasadność, a zatem na przyczynę określoną w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., powinien

przedstawić stosowną argumentację prawną zmierzającą do wykazania

kwalifikowanego, ewidentnego naruszenia wskazanych w skardze przepisów

prawa, możliwego do stwierdzenia bez merytorycznej analizy zaskarżonego

I CSK 2492/23

5

orzeczenia oraz podstaw kasacyjnych (zob. postanowienia SN z 10 stycznia 2003

r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49 i z 11 sierpnia 2011 r., IV CSK 163/11).

Konieczne jest także przekonanie Sądu Najwyższego w drodze jurydycznego

wywodu, że naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego

orzeczenia (zob. postanowienie SN z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15 i

wskazane tam orzecznictwo). Uzasadnienie wniosku odwołujące się do przyczyny

przewidzianej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. powinno koncentrować się na wykazaniu

tak rozumianej „oczywistości” zasadności skargi. Uzasadnienie to nie może

sprowadzać się do przytoczenia podstaw kasacyjnych bądź powtórzenia ich

uzasadnienia, choćby nawet w zmodyfikowanej postaci, ani być sformułowane w

taki sposób, który wymagałby oceny ich zasadności. Na obecnym etapie

postępowania ocena taka byłaby bowiem niedopuszczalna.

Żadna z powołanych w skardze przesłanek przyjęcia jej do rozpoznania nie

została wykazana przez stronę skarżącą.

Podnoszone przez pozwaną w uzasadnieniu wniosku kwestie prawne

i wątpliwości interpretacyjne zostały już w istotnej części wyjaśnione w

orzecznictwie sądowym, nie ma zatem obecnie żadnych podstaw, aby się do nich

odnosić (zob. m.in. wyroki SN z 26 kwietnia 2022 r., II CSKP 550/22; z 10 maja

2022 r., II CSKP 285/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 45; z 26 maja 2022 r., II CSKP

19/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 47; z 26 maja 2022 r., II CSKP 650/22, OSNC-ZD

2022, nr 4, poz. 48; z 27 maja 2022 r., II CSKP 314/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz.

50; z 1 czerwca 2022 r., II CSKP 364/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 51; z 30

czerwca 2022 r., II CSKP 656/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 52; z 28 września

2022 r., II CSKP 412/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 54; z 25 lipca 2023 r., II CSKP

1487/22; z 29 listopada 2023 r., II CSKP 1753/22; z 20 marca 2024 r., II CSKP

2164/22; z 24 października 2024 r., II CSKP 1188/22 i z 18 grudnia 2024 r., II

CSKP 1486/22). Co do pozostałych podniesionych w skardze „zagadnień” nie ma

również takiej potrzeby, gdyż na skutek przyjętych w orzecznictwie rozwiązań ich

analiza w zasadzie stała się bezprzedmiotowa.

W uchwale składu siedmiu sędziów SN z 19 czerwca 2024 r., III CZP 31/23

(OSNC 2025, nr 3, poz. 25) przesądzono, że prawo zatrzymania (art. 496 k.c.) nie

I CSK 2492/23

6

przysługuje stronie, która może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelnością

drugiej strony. Z kolei w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

z 5 marca 2025 r., III CZP 37/24, OSNC 2025, nr 11, poz. 98 wyjaśniono, że w

razie dochodzenia od banku zwrotu świadczenia spełnionego na podstawie umowy

kredytu, która okazała się niewiążąca, bankowi nie przysługuje prawo zatrzymania

na podstawie art. 496 w zw. z art. 497 k.c. Orzecznictwo Sądu Najwyższego zdaje

się obecnie skłaniać do zajmowania tego właśnie stanowiska. Podobnie przyjmuje

się w orzecznictwie unijnym. W wyroku z 14 grudnia 2023 r., C-28/22 Trybunał

Sprawiedliwości Unii Europejskiej stwierdził, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy

93/13 w związku z zasadą skuteczności należy interpretować w ten sposób, że

stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą, w

sytuacji gdy umowa kredytu hipotecznego zawarta przez przedsiębiorcę z

konsumentem nie może już pozostać wiążąca po usunięciu nieuczciwych

warunków zawartych w tej umowie, przedsiębiorca ten może powołać się na prawo

zatrzymania umożliwiające mu uzależnienie zwrotu świadczeń otrzymanych od

tego konsumenta od przedstawienia przez niego oferty zwrotu świadczeń, które

sam otrzymał od tego przedsiębiorcy, lub gwarancji zwrotu tych ostatnich

świadczeń, jeżeli wykonanie przez tego przedsiębiorcę prawa zatrzymania

powoduje utratę przez rzeczonego konsumenta prawa do uzyskania odsetek za

opóźnienie od momentu upływu terminu nałożonego na danego przedsiębiorcę do

wykonania zobowiązania umownego po tym, jak przedsiębiorca ten otrzyma

wezwanie do zwrotu świadczeń zapłaconych jemu w wykonaniu tej umowy.

Należy ponadto przypomnieć, że konsekwencją uznania danego

postanowienia umowy za bezskuteczne jest działająca ex lege sankcja

bezskuteczności niedozwolonego postanowienia, połączona z zasadą związania

stron umową w pozostałym zakresie (zob. np. uchwałę składu siedmiu sędziów SN

z 7 maja 2021 r., której nadano moc zasady prawnej, III CZP 6/21, OSNC 2021,

nr 9, poz. 56). Jak również wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale całej Izby Cywilnej z

25 kwietnia 2024 r. (III CZP 25/22, OSNC 2024, nr 12, poz.118), mającej moc

zasady prawnej, w przypadku uznania, że postanowienie umowy kredytu

indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu

waluty obcej (klauzula kursowa) stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie

I CSK 2492/23

7

jest wiążące, nie można w obowiązującym stanie prawnym przyjąć, że

postanowienie to zostanie zastąpione przez inną regulacją określającą kurs waluty

obcej wynikającą z przepisów prawa lub zwyczajów (pkt 1). Niemożność ustalenia

wiążącego dla strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub

denominowanego oznacza, że umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie (pkt

2).

Nie można podzielić poglądu skarżącej, że skarga jest oczywiście

uzasadniona. Uzasadnienie wniosku w odniesieniu do tej przyczyny przyjęcia

skargi do rozpoznania nie zawiera argumentacji prawnej, która zmierzałaby do

wykazania, że Sąd odwoławczy dopuścił się ewidentnego naruszenie

skonkretyzowanych przepisów prawa, które doprowadziło do wydania oczywiście

wadliwego rozstrzygnięcia. Skarżąca przedstawiła argumentację, która odpowiada

uzasadnieniu podstaw kasacyjnych, nie wskazując zresztą, które przepisy doznały

kwalifikowanego, oczywistego naruszenia. W istocie pozwana polemizuje jedynie

ze stanowiskiem Sądu drugiej instancji, pomijając zupełnie kwestię oczywistości

zarzucanych naruszeń prawa. Należy przypomnieć, że skarga kasacyjna jako

szczególny środek zaskarżenia nie służy weryfikacji prawidłowości podstawy

faktycznej bądź prawnej prawomocnych orzeczeń sądowych, a rolą Sądu

Najwyższego zasadniczo nie jest usuwanie ewentualnych wad i uchybień

kwestionowanych rozstrzygnięć.

Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

pozwanej do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

O kosztach postępowania kasacyjnego wywołanych skargą kasacyjną

orzeczono stosownie do art. 98 § 1 i 3 w zw. z art. 99, 108 § 1, art. 391 § 1 i art.

39821 k.p.c., w zakresie zaś odsetek, stosownie do art. 98 § 11 k.p.c. Zasądzone

koszty obejmują wynagrodzenie radcy prawnego za zastępstwo procesowe

ustalone według stawki minimalnej (§ 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych - tekst jedn.: Dz. U. z 2026 r., poz. 118).

Ireneusz Kunicki

I CSK 2492/23

8

(M.M.)

[SOP]