Sąd Najwyższy nie przyjął skargi uczestników w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku

1. Postanowieniem z 6 marca 2026 r., Sąd Okręgowy we Wrocławiu, w

sprawie z wniosku U. D. przy udziale A. D. i P. D., o stwierdzenie nabycia spadku, na

skutek apelacji uczestników od postanowienia Sądu Rejonowego w Oławie z 18

czerwca 2025 r., oddalił apelację (pkt 1); oddalił wniosek wnioskodawczyni o

zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego i stwierdził, że strony ponoszą

koszty postępowania apelacyjnego związane ze swoim udziałem w sprawie (pkt 2).

2. Od postanowienia Sądu Okręgowego skargę kasacyjną wywiedli

uczestnicy, zaskarżając postanowienie w całości.

3. Skarżący wnieśli o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując

się na przesłankę określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

4. Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach Kodeksu

postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na

ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości

orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego

orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście

wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń

umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji

skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona

w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi

kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony

wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie

służy zaś merytorycznej ocenie skarg)i kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej

jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest

usprawiedliwione.

5. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając na

skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki przyjęcia

I CSK 2531/26

3

skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do zagwarantowania, że

skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń,

będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne. Ograniczenie przesłanek do

czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo

i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być

zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga kasacyjna nie stanie się

instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie. Tak więc, nie w każdej sprawie,

nawet w takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy

wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania,

w przeciwnym razie Sąd Najwyższy stałby się wbrew obowiązującym regulacjom

sądem trzeciej instancji. Nie jest rolą Sądu Najwyższego korygowanie ewentualnych

błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej indywidualnej sprawie.

6. Skarga kasacyjna uczestników nie zawiera argumentów dostatecznych dla

uznania, że skarżący skutecznie wykazali, iż w sprawie zachodzi powołana

przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

7. Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest

zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie

może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno, przede

wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie

faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (postanowienie

Sądu Najwyższego z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie być

przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi

Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej

subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (postanowienia Sądu Najwyższego:

z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02;

z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08).

8. Należy wskazać, że skarżący nie sprostali wymogom właściwego

przedstawienia istotnego zagadnienia prawnego. W orzecznictwie SN wskazuje się,

że jeżeli skarżący jako przesłankę uzasadniającą przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania wskazuje występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, to

powinien zagadnienie to przedstawić przez jego sformułowanie z przytoczeniem

przepisów prawa, na tle których ono powstało, przytoczyć argumenty prawne

prowadzące do rozbieżnych ocen prawnych, a także wykazać, że jest to zagadnienie,

I CSK 2531/26

4

którego rozwiązanie jest istotne nie tylko dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy,

lecz także dla praktyki sądowej (przykładowo postanowienie SN z 20 maja 2026 r., I

USK 651/26).

W kontekście powyższego nie można zaakceptować uzasadnienia

sprowadzającego się do następującej argumentacji: „W swojej ponad 40 letniej

praktyce prawniczej (w tym 16 lat w sądownictwie powszechnym) prowadziłem ok.

kilkudziesięciu spraw spadkowych, w których zakresie rozpoznaniu podlegały

testamenty ustne. Jednak po raz pierwszy w niniejszej sprawie miałem do czynienia

ze stanem faktycznym, gdzie uczestniczący w czynnościach testamentu ustnego

podczas tej czynności w oparciu o wiadomości pozyskiwane na bieżąco z Internetu

komunikowali się ze spadkodawcą w tym zakresie. W tych okolicznościach zachodzi

uzasadniona wątpliwość czy oświadczenie spadkodawcy w zakresie dziedziczenia

miało charakter świadomy i swobodny ze strony spadkodawcy, tym bardziej że

wiązało się to także z czynnościami wydziedziczenia dzieci spadkodawcy z

poprzedniego małżeństwa.”

Ponadto w orzecznictwie SN wskazuje się, że wniosek o przyjęcie skargi do

rozpoznania i jego uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast

podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do

rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą

być przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione, a dla

spełnienia wymogu z art. 3984 § 2 k.p.c. nie wystarczy odwołanie się do podstaw

kasacyjnych i ich uzasadnienia, ponieważ mimo że argumenty mogą być podobne,

to Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze okoliczności

uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, nie analizuje zaś podstaw kasacyjnych i

ich uzasadnienia (zob. postanowienia SN z 22 maja 2024 r., I CSK 786/24).

Uwzględniając przedstawioną argumentację należy podkreślić, że wniosek o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania został niewłaściwie uzasadniony, a tym

samym nie może zostać zaakceptowany.

9. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn

uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności

nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

10. Z powyższych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 1 i 2 k.p.c.).

I CSK 2531/26

5

11. Oddaleniu podlegał wniosek wnioskodawczyni o zasądzenie kosztów

postępowania kasacyjnego. Zawarty w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosek

wnioskodawczyni, dotyczący kosztów postępowania, został powiązany jedynie z

wnioskiem o oddalenie skargi kasacyjnej (zob. orzeczenie SN z dnia 15 listopada

1934 r., C II 1677/34, Zb. Urz. 1935 r. poz. 204; postanowienia SN: z dnia 11 stycznia

2002 r., III CKN 563/01, z dnia 29 maja 2009 r., V CSK 37/09, z dnia 8 sierpnia 2012

r., II CSK 112/12).

[a.ł]