Kurs z tabeli banku w kredycie frankowym. SN nie przyjął skargi kasacyjnej

Wyrokiem z 25 maja 2022 r., XXV C 538/20, Sąd Okręgowy w Warszawie

oddalił powództwo główne i ustalił, że postanowienia umowy kredytu z 27 maja

2008 r. w zakresie, w jakim odnoszą się do kursu sprzedaży dewiz dla franka

szwajcarskiego (CHF) obowiązującego w pozwanym banku, nie wiążą powodów.

Powództwo ewentualne w pozostałym zakresie zostało oddalone.

Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Warszawie

zmienił wyrok Sądu Okręgowego i ustalił nieważność stosunku prawnego

I CSK 2538/24

2

wynikającego z umowy kredytu z 27 maja 2008 r. oraz zasądził od pozwanego

banku na rzecz powodowych kredytobiorców 423 263,38 zł z ustawowymi

odsetkami za opóźnienie od 23 stycznia 2020 r. oraz oddalił powództwo w

pozostałym zakresie.

Sąd drugiej instancji ustalił, że 27 maja 2008 roku powodowie zawarli

z poprzednikiem prawnym pozwanego banku umowę kredytu w wysokości 300 000

zł, denominowanego do franka szwajcarskiego na okres 300 miesięcy, do 30 maja

2033 r., wypłaconego w dwóch transzach. W umowie określono, że wysokość

transzy kredytu w CHF zostanie określona według kursu kupna CHF zgodnie z

„Tabelą kursów” obowiązującą w banku w dniu wypłaty transzy kredytu. O

wysokości wykorzystanego kredytu CHF, wysokości odsetek w okresie karencji

oraz wysokości rat kapitałowo - odsetkowych w wyżej wymienionej walucie bank

miał informować kredytobiorców w terminie 7 dni od dnia całkowitego

wykorzystania kredytu na zasadach określonych w umowie.

Każda transza kredytu była wypłacana w złotych, przy jednoczesnym

przeliczeniu na CHF według kursu kupna obowiązującego w banku w dniu

wykorzystania danej transzy. Wysokość rat kapitałowo-odsetkowych określona

została w CHF, a ich spłata następować miała w złotych po uprzednim przeliczeniu

rat i należnych odsetek według kursu sprzedaży dewiz dla CHF zgodnie z „Tabelą

kursów” obowiązującą w banku w dniu spłaty.

Sąd drugiej instancji uznał, że postanowienia umowy nie były indywidualnie

uzgodnione, gdyż swoboda kredytobiorców sprowadzała się do określenia kwoty

potrzebnego im kredytu i jego przeznaczenia. Treść umowy została przygotowana

jednostronnie przez bank, co stwarza domniemanie faktyczne, iż brak było tu

jakichkolwiek indywidualnych negocjacji. Umowa zawiera postanowienia

wprowadzające mechanizm indeksacji i wyznaczające kursy walut, które określają

główne świadczenia stron, jednak te postanowienia nie zostały sformułowane w

sposób jednoznaczny. Instytucje finansowe muszą zapewnić kredytobiorcom

informacje wystarczające do podjęcia przez nich świadomych i rozważnych decyzji,

tymczasem bank nie udowodnił, że zrealizował ciążący na nim obowiązek

informacyjny.

I CSK 2538/24

3

Sąd Apelacyjny ocenił, że postanowienia umowy odwołujące się w zakresie

ustalania kursu waluty CHF do wewnętrznych tabel kursów banku są niedozwolone.

Usunięcie abuzywnych postanowień z umowy skutkuje brakiem możliwości

ustalenia kursu wymiany i oprocentowania, a w konsekwencji brakiem możliwości

wykonywania umowy w obowiązującym dotychczas kształcie. Łącząca strony

umowa, po wyeliminowaniu z niej postanowień niedozwolonych, które określają

główne świadczenia stron i są elementami przedmiotowo istotnymi umowy

kredytowej, nie może być w dalszym ciągu wykonywana, zaś w polskim systemie

prawnym nie ma przepisu, który nadawałby się do uzupełnienia luki powstałej

wskutek eliminacji abuzywnego postanowienia wprowadzającego do umowy

klauzulę indeksacyjną. Wobec uznania umowy za nieważną, świadczenia spełnione

przez kredytobiorców na postawie tej umowy są nienależne. Kredytobiorcom

przysługuje roszczenie o zwrot spłaconych środków pieniężnych, jako świadczenia

nienależnego (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c.) niezależnie od tego, czy i w

jakim zakresie są dłużnikiem banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty

kredytu. Bank wprawdzie podniósł zarzut potrącenia jednak nie wykazał, by jego

roszczenie przedstawione do potrącenia było wymagalne. Brak też podstaw do

uwzględnienia zarzutu zatrzymania, gdyż umowa kredytu nie jest umową

wzajemną.

Pozwany bank zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną i

wniósł o jej przyjęcie do rozpoznania ze względu na następujące zagadnienia

prawne:

1. Czy na etapie oceny możliwości obowiązywania umowy po usunięciu

postanowienia abuzywnego, tj. na etapie, poprzedzającym etap zastępowania

postanowienia abuzywnego przepisem dyspozytywnym, dopuszczalne jest

ustalenie treści umowy (stosunku prawnego) w zakresie, który był regulowany

przez abuzywną normę, na podstawie art. 65 § 1 i 2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw. z art.

41 ustawy - Prawo wekslowe lub art. 56 k.c. w zw. z art. 358 § 2 k.c. lub art. 56 k.c.

w zw. ze wskazanymi w przypisie kilkudziesięcioma przepisami, z których na

zasadzie analogii iuris lub analogii legis wynika, że w polskim prawie obowiązuje

generalna norma, zgodnie z którą wartość waluty obcej określa się według kursu

średniego NBP.

I CSK 2538/24

4

2. Czy oceniając możliwości obowiązywania umowy kredytu

indeksowanego do franka szwajcarskiego, po usunięciu postanowienia

abuzywnego zgodnie z prawem krajowym, należy brać pod uwagę stan prawny z

dnia zawarcia umowy, dnia powstania sporu czy dnia orzekania.

3. Czy jeżeli bez abuzywnego postanowienia umowa kredytu

indeksowanego do franka szwajcarskiego nie może obowiązywać, to dochodzi do

automatycznej jego substytucji normą dyspozytywną, o ile tylko zastosowanie

środków krajowych zapewnia doprowadzenie do sytuacji jaka miałby miejsce,

gdyby umowa nie zawierała tego abuzywnego postanowienia.

4. Czy art. 358 § 2 k.c. stanowi szczegółowy przepis dyspozytywny,

który znajduje zastosowanie z mocy prawa (automatycznie) w miejsce abuzywnej

Klauzuli Kursowej określającej sposób ustalenia kursu franka szwajcarskiego, na

potrzeby operacji związanych z indeksowaniem przy wypłacie i przy spłacie

kredytu.

5. Czy rozważając unieważnienie umowy o kredyt indeksowany do

waluty obcej na skutek uznania, że postanowienia odsyłające do tabeli kursów

(klauzula kursowa) mają charakter niedozwolony należy mieć na względzie

wyłącznie oświadczenie kredytobiorcy, czy badać również, czy określone

rozstrzygnięcie prowadzi do zrealizowania celu dyrektywy 93/13.

Jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

pozwany bank wskazał również, że w sprawie zachodzi potrzeba wykładni art. 3851

§ 1 i 2 k.c. wywołujących rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego,

dotyczące tego, które postanowienia charakterystyczne dla umów kredytu

indeksowanych do franka szwajcarskiego są abuzywne, w przypadku stwierdzenia

przez sąd, że uprawnienie banku do ustalania kursu franka szwajcarskiego narusza

rażąco interesy konsumenta i jest niezgodne z dobrymi obyczajami: czy abuzywna

jest wówczas wyłącznie Klauzula Kursowa określająca sposób ustalenia wartości

franka szwajcarskiego, czy też wszystkie postanowienia dotyczące indeksacji

kredytu, tj. Klauzula Kursowa i Klauzula Ryzyka Walutowego stanowiąca, że

wysokość zobowiązań z umowy kredytu zależna jest od zmiennej na przestrzeni

obowiązywania umowy wartości waluty obcej.

I CSK 2538/24

5

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Bank nie objął wnioskiem o przyjęcie skargi do rozpoznania zagadnienia

abuzywności postanowień umowy przewidujących dokonywanie przeliczeń złotych

na CHF i odwrotnie kursami ustalanymi jednostronnie przez bank. Natomiast

uchwałą pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, do

rangi zasady prawnej podniesiono tezy, iż:

1) w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub

denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie

prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów;

2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej

w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w

pozostałym zakresie.

Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 u.s.n.), uniemożliwiają

przyjęcie skargi kasacyjnej, gdyż wykluczają trwanie stosunku prawnego po

usunięciu z treści umowy źródła kursu walutowego. W celu uwzględnienia wniosku

o przyjęcie skargi do rozpoznania skarżący musiałby zakwestionować tezę Sądu

drugiej instancji o nieuczciwym charakterze przeliczników walutowych

ustanowionych w umowie lub zakwalifikowaniu umowy jako umowy kredytu

denominowanego w walucie obcej.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Na podstawie art. 98 k.p.c. kredytobiorcom przysługuje od skarżącego zwrot

kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki

minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia

Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności adwokackie.

I CSK 2538/24

6

(G.G.)

[a.ł]