SN nie przyjął skargi banku w sporze o frankowy kredyt z 2008 r.

Wyrokiem z 31 maja 2022 r., I C 3044/21, Sąd Okręgowy w Krakowie ustalił

nieistnienie stosunku prawnego wynikającego w umowy kredytu hipotecznego

z 9 lipca 2008 r. i zasądził od pozwanego banku na rzecz powodowych

kredytobiorców łącznie 32 430,69 zł i 33 668,02 CHF z ustawowymi odsetkami za

opóźnienie od 18 maja 2022 r., a w pozostałym zakresie oddalił powództwo.

Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Krakowie

zmienił wyrok Sadu Okręgowego w ten sposób, że uzależnił zapłatę zasądzonych

I CSK 2588/24

2

sum od jednoczesnego zaoferowania zwrotu przez kredytobiorców na rzecz banku

260 000 zł, i oddalił apelację banku w pozostałym zakresie, a apelację

kredytobiorców w całości.

Sąd drugiej instancji ustalił, że 16 lipca 2008 r. powodowie zawarli

z poprzednikiem prawnym pozwanego banku umowę kredytu w wysokości 260 000

zł, indeksowanego o franka szwajcarskiego (CHF), na okres 480 miesięcy.

Integralną częścią umowy kredytu stanowił regulamin, zgodnie z którym kredyt

indeksowany do waluty obcej to kredyt oprocentowany według stopy procentowej

opartej na stopie referencyjnej dotyczącej waluty innej niż złote, którego wypłata

oraz spłata odbywa się w złotych, w oparciu o kurs waluty obcej według tabeli

banku. Kredytobiorcy 19 października 2011 r. zawarli z bankiem aneks nr 1 do

umowy, w którym ustalono zasady spłaty kredytu bezpośrednio w CHF.

Kredytobiorcy od 28 września 2009 r. do 12 października 2011 r. spłacali raty

kredytu w złotówkach i tym okresie spłacili na rzecz banku 50 441,83 zł. Natomiast

od 19 października 2011 r. spłacali raty kredytu w CHF i do 2 października 2019 r.

spłacili 33 657,42 CHF.

Sąd drugiej instancji uznał, że postanowienia umowy kredytu dotyczące

indeksacji mogą być uznane za abuzywne, o ile nie zostały sformułowane w sposób

jednoznaczny (art. 3851 § 1 zdanie drugie k.c.), czyli nie zostały wyrażone prostym

i zrozumiałym językiem. Brak jest podstaw, aby uznać, że klauzule waloryzacyjne

zostały wyrażone w umowie kredytu w sposób jasny i precyzyjny. Przede

wszystkim kredytobiorcy, jako konsumenci nie zostali przed zawarciem umowy

poinformowani przez przedsiębiorcę o ryzyku kursowym w sposób, który mógłby

uzasadniać przyjęcie, że główne świadczenie zostało sformułowane w sposób

jednoznaczny. Bez znaczenia jest fakt złożenia przez kredytobiorców

oświadczenia, iż są świadomi ryzyka kursowego, związanego ze zmianą kursu

waluty indeksacyjnej w stosunku do złotego, w całym okresie kredytowania i

akceptuje to ryzyko. Formalne poinformowanie strony powodowej o ryzyku

kursowym nie jest wystarczające dla uznania postanowień umowy dotyczących

mechanizmu indeksacji za transparentne. Skutkiem zawarcia w umowie klauzul

indeksacyjnych jest ryzyko kursowe, ponoszone przez obie strony umowy, przy

I CSK 2588/24

3

czym ryzyko ponoszone przez przedsiębiorcę jest ograniczone, zaś ryzyko

konsumenta nie jest niczym ograniczone.

Sąd drugiej instancji nadmienił, że za niedozwolone postanowienia umowne

należy uznać te klauzule zawarte w umowie z konsumentem, które uzależniają

wysokość sumy, w jakiej kredyt ma być wypłacony i zwrócony, od decyzji tylko

jednej ze stron, w dodatku strony silniejszej. Wobec konkluzji, że umowa kredytu

zawierająca abuzywne klauzule obejmujące główne świadczenia stron jako

nieważna (bezskuteczna) ex lege nie wiąże stron ze skutkiem ex tunc, roszczenie

kredytobiorców o zwrot spełnionego świadczenia było zasadne w świetle art. 410

k.c.

Pozwany bank wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze

względu na potrzebę wykładni:

1. art. 4 ust. 2 i art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, art. 65 , 354, 358 § 2, art. 3851

§ 1 i 2 i art. 3852 k.c. oraz art. 69 ust. 3 pr.bank.;

2. art. 189 k.p.c.

oraz wystąpienie w sprawie istotnych zagadnień prawnych:

1. czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych

w umowie o kredyt indeksowany kursem waluty obcej klauzul spreadowych,

nieokreślających głównego przedmiotu umowy, za niedozwolone (nieuczciwe)

warunki umowne, prawidłowym jest przyjęcie nieważności całej umowy, skoro

klauzule ryzyka walutowego, określające - zgodnie z jednolitym orzecznictwem

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej - główny przedmiot tej umowy, nie

stanowią niedozwolonych (nieuczciwych) warunków umownych;;

2. czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych

w umowie o kredyt indeksowany do waluty obcej klauzul odnoszących się do

indeksacji kredytu kursem waluty obcej za niedozwolone (nieuczciwe) warunki

umowne i w konsekwencji przyjęcia upadku umowy jako konsekwencji

wyeliminowania z niej mechanizmu indeksacji, kierując się zasadą utrzymania

umowy w mocy oraz mając na uwadze postulat przywrócenia sytuacji prawnej

i faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on w przypadku braku

I CSK 2588/24

4

nieuczciwych warunków umownych, prawidłowe jest odwołanie się, jako do

podstawy dla określenia oprocentowania zobowiązań kredytowych wyrażonych w

walucie polskiej, do stawki referencyjnej WIBOR.

3. czy wobec umożliwienia kredytobiorcom posiadającym kredyty

denominowane lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska dokonywania

spłaty rat kapitałowo-odsetkowych oraz dokonania przedterminowej spłaty pełnej

lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie na podstawie art. 69 ust. 3

pr.bank., wziąwszy pod uwagę aksjomat racjonalności krajowego ustawodawcy,

uzasadnione jest przyjęcie, że kredyty denominowane lub indeksowane do waluty

innej niż waluta polska są kredytami udzielonymi w złotych polskich.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Bank nie objął wnioskiem o przyjęcie skargi do rozpoznania zagadnienia

abuzywności postanowień umowy przewidujących dokonywanie przeliczeń złotych

na CHF i odwrotnie kursami ustalanymi jednostronnie przez bank. Natomiast

uchwałą całego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, do

rangi zasady prawnej podniesiono tezy:

1) w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub

denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie

prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów;

2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej

w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w

pozostałym zakresie.

Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 u.s.n.), uniemożliwiają

przyjęcie skargi kasacyjnej w oparciu o powyższe podstawy, gdyż wykluczają

istnienie stosunku prawnego po usunięciu z treści umowy kredytu indeksowanego

źródła kursu walutowego. W celu uwzględnienia wniosku o przyjęcie skargi do

rozpoznania skarżący musiałby zakwestionować tezę Sądu drugiej instancji o

nieuczciwym charakterze przeliczników walutowych ustanowionych w umowie lub

zakwalifikowaniu umowy jako umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej.

I CSK 2588/24

5

Należy przy tym zaznaczyć, że na podstawie art. 3852 k.c. dla stosowania

art. 3851 k.c. istotna jest chwila zawarcia umowy (uchwały w składzie 7 sędziów SN

z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2, z 7 maja 2021 r.,

III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56), a nie ewentualne, późniejsze zmiany

nieważnej umowy lub stanu prawnego (jak wejście w życie art. 69 ust. 3 pr.bank.),

chyba że przepisy przejściowe stanowiłyby o sanowaniu nieważnych umów.

Wykładni nie wymaga art. 189 k.p.c. co do tego, czy w sytuacji, gdy

kredytobiorcy przysługuje roszczenie o zapłatę, ma on interes prawny do

wytoczenia powództwa wyłącznie o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego.

Wprawdzie art. 189 k.p.c. nie może być podstawą ustalenia nieważności umowy,

gdyż nieważność umowy jest jedynie przesłanką rozstrzygnięcia o innych

żądaniach, w tym o żądaniu ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku kredytu.

Jednak w praktyce orzeczniczej przyjęło się orzekanie o ważności umowy

rozumianej jako skrótowe określenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego

mającego powstać na mocy spornej umowy. Przy tym dopóki nieważna umowa nie

zostanie wykonana w całości lub z innych przyczyn nie przestanie wiązać, strona

umowy ma interes prawny w ustaleniu nieistnienia stosunku kredytu, tj. nieważności

umowy kreującej ten stosunek, niezależnie od roszczeń powstałych w związku z

wykonaną częścią umowy.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. kredytobiorcom przysługuje od skarżącego

zwrot kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki

minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia

Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

(G.G.)

[SOP]

I CSK 2588/24

6