Sąd Najwyższy nie przyjął skargi Skarbu Państwa w sporze o nieruchomość leśną

I CSK 2588/25

2

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przepis ten

odpowiada charakterowi skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym środkiem

zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze, przysługującym od

orzeczeń wydanych po przeprowadzeniu dwuinstancyjnego postępowania

sądowego, w którym sąd pierwszej i drugiej instancji dysponuje pełną kognicją w

zakresie faktów i dowodów. W powiązaniu z art. 3984 § 2 k.p.c. oznacza to, że w

skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności o

charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod

kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (przyczyn kasacyjnych).

Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania pozwany Skarb

Państwa – Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo Ł. i

Nadleśnictwo G. powołał się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej, będącą

skutkiem naruszenia przepisów prawa materialnego regulujących bieg terminu

zasiedzenia przez przyjęcie, że w okolicznościach sprawy do dnia 31 grudnia 1989

r. wobec powodów zachodził stan siły wyższej uniemożliwiający dochodzenie

roszczeń (art. 121 pkt 4 w związku z art. 175 k.c.).

Jak przyjmuje się w utrwalonej judykaturze Sądu Najwyższego, oczywista

zasadność skargi kasacyjnej oznacza, że dla przeciętnego prawnika podstawy

wskazane w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie. Oczywiste jest przy

tym tylko to, co można dostrzec bez potrzeby głębszej analizy, czy

przeprowadzenia dłuższych badań lub dociekań. Zarzucane uchybienia muszą

zatem mieć kwalifikowany charakter, odnosić się do konkretnych, powołanych

przez skarżącego przepisów prawa i być dostrzegalne na pierwszy rzut oka (por.

m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2000 r., V CKN 1780/00,

OSNC 2001, nr 3, poz. 52, z dnia 22 marca 2001 r., V CZ 131/00, OSNC 2001, nr

10, poz. 156 i z dnia 15 czerwca 2018 r., III CSK 38/18).

I CSK 2588/25

3

Problematyka stosowania art. 109 pkt 4 p.o.p.c., a po wejściu w życie

kodeksu cywilnego – art. 121 pkt 4 k.c. – do biegu terminu zasiedzenia

nieruchomości objętej przez Skarb Państwa w posiadanie w ramach wykonywania

imperium w okresie poprzedzającym zmiany ustrojowe, do których doszło po 1989

r., była wielokrotnie analizowana w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Jeżeli do

odzyskania od Skarbu Państwa nieruchomości przez byłego właściciela lub jego

następców prawnych konieczne było wyeliminowanie z obrotu prawnego

ostatecznej decyzji, na podstawie której następowało przejście nieruchomości na

Skarb Państwa, lub stwierdzenie decyzją administracyjną, że nieruchomość nie

podlegała działaniu aktu normatywnego przewidującego nacjonalizację ex lege,

stan powodujący zawieszenie biegu terminu zasiedzenia na podstawie art. 121 pkt

4 k.c. i wcześniejszych odpowiedników tego przepisu istniał w zasadzie do dnia 31

sierpnia 1980 r., tj. do dnia poprzedzającego dzień, w którym otworzyła się

możliwość sądowej kontroli decyzji administracyjnych wskutek powstania

sądownictwa administracyjnego; zastrzega się jednak konieczność analizy każdego

przypadku, która może prowadzić do ustalenia, że stan zawieszenia biegu

zasiedzenia ustał dopiero z początkiem przemian ustrojowych zapoczątkowanych

wyborami parlamentarnymi w dniu 4 czerwca 1989 r. (por. np. postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 17 stycznia 2019 r., IV CSK 535/17, z dnia 26 października

2021 r., II CSKP 299/21 i z dnia 5 kwietnia 2024 r., II CSKP 747/22). Podłożem

takiego ustalenia może być także przynależność osób, przeciwko którym biegło

zasiedzenie, do grup społecznych lub etnicznych, których sytuacja w okresie

powojennym uzasadniała racjonalne obawy co do konsekwencji dochodzenia

roszczeń wydobywczych na drodze sądowej lub racjonalne przekonanie o

nieskuteczności takich kroków (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 5

kwietnia 2024 r., II CSKP 747/22), co odnoszone było w judykaturze m.in. do osób

dotkniętych konsekwencjami akcji „Wisła” (por. np. postanowienia z dnia 18 maja

2017 r., III CSK 221/16, z dnia 17 stycznia 2019 r., IV CSK 535/17, z dnia 26

października 2021 r., II CSKP 299/21 i z dnia 28 listopada 2024 r., II CSKP

2399/24).

Wywody wniosku nie przekonywały na tym tle, aby stanowisko wyrażone

przez Sąd Okręgowy w kontekście wstrzymania biegu przedawnienia na podstawie

I CSK 2588/25

4

art. 121 pkt 4 k.c., w tym co do chwili zakończenia oddziaływania siły wyższej, było

błędne, a tym bardziej wadliwe w stopniu elementarnym i widocznym już prima

vista.

Należało tym samym odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2, art. 98 § § 1-11, art. 108 § 1,

art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

Paweł Grzegorczyk

(K.G.)

[a.ł]