Spółka budowała sieć na cudzym gruncie bez zgody. SN odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest

sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

w nawiązaniu do powyższych przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego

w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

I CSK 2602/25

2

wynika z oceny, czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym,

o których jest mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.

Uczestnik wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na

występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), które

przedstawił w formie pytania: - „czy w chwili przekazania sieci dochodziło do

objęcia przez przedsiębiorstwo przesyłowe w dobrej wierze posiadania

prowadzącego (wraz z zaistnieniem przesłanek ustawowych) do nabycia

służebności przesyłu lub służebności o treści odpowiadającej treści służebności

przesyłu przez zasiedzenie?”.

Uczestnik powołał się też na potrzebę wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

sądów (3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), tj. art. 172 § 1 k.c. w zw. z art. 7 k.c. i art. 292 k.c.

Zgodnie z ustaloną linią orzecznictwa, powołanie się na

występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego jako na przesłankę

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wymaga wskazania na problem

o charakterze abstrakcyjnym, nierozstrzygnięty w dotychczasowym orzecznictwie

i wymagający pogłębionej wykładni. Skarżący powinien to zagadnienie sformułować

oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą tezę o możliwości

rozbieżnych ocen prawnych w związku ze stosowaniem przepisów, na tle których

ono powstało. Zagadnienie powinno być ponadto „istotne” z uwagi na wagę

problemu interpretacyjnego, którego dotyczy dla systemu prawa. Skoro jednak

skarga kasacyjna jest wnoszona w konkretnej sprawie, to zarówno charakter

rozpoznawanego roszczenia, jak i ustalony przez sądy meriti stan faktyczny, którym

Sąd Najwyższy byłby związany (art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.), musi

pozostawać w związku z przedstawionym przez skarżącego zagadnieniem

prawnym i pozwalać na jego rozstrzygnięcie.

O potrzebie wykładni przepisów prawnych jako przesłance przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania można mówić wtedy, gdy z mającego zastosowanie lub

mogącego mieć zastosowanie w sprawie przepisu dekodowane są różne normy

prawne, a brak jest wypowiedzi w doktrynie i orzecznictwie, które by te różnice

usuwały i wyjaśniały przyczyny ich występowania.

I CSK 2602/25

3

Problemy sformułowane przez skarżącego nie mają cech zagadnienia

prawnego w przytoczonym wyżej znaczeniu, gdyż zostały ujęte

kazuistycznie, z pominięciem wykładni przepisów mających znaczenie w sprawie,

dokonanej w orzecznictwie Sądu Najwyższego i sądów powszechnych. Skarżący

kwestionuje przypisanie mu przez Sąd drugiej instancji w okolicznościach sprawy

złej wiary, co spowodowało uwzględnienie wniosku o ustanowienie służebności

przesyłu na skutek przyjęcia, że jako posiadacz służebności w złej wierze nie nabył

jej przez zasiedzenie.

W uchwale składu siedmiu sędziów z 9 sierpnia 2011 r., III CZP 10/11

(OSNC 2011, nr 12, poz. 129) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że wykonanie trwałego

i widocznego urządzenia przez posiadacza nieruchomości w zakresie służebności

gruntowej drogi dojazdowej jest przesłanką zasiedzenia tej służebności (art. 292

k.c.). W postanowieniu z 6 września 2013 r., V CSK 440/12, Sąd Najwyższy

stwierdził zaś, że objęcie w posiadanie służebności gruntowej, odpowiadającej

obecnie służebności przesyłu, następuje najczęściej w chwili wejścia na cudzy

grunt w celu budowy trwałego i widocznego urządzenia, np. wejście na grunt w celu

budowy urządzeń kanalizacyjnych (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 6

września 2013 r., V CSK 440/12, z 19 grudnia 2012 r., II CSK 218/12, z 24 maja

2013 r., V CSK 287/12, z 18 sierpnia 2017 r., IV CSK 609/16, z 8 października

2020 r., II CSK 782/18).

Urządzenia przesyłowe są budowane na gruncie (ewentualnie pod jego

powierzchnią lub w przestrzeni nad gruntem), mają charakter widoczny i trwały;

posiadanie służebności polega na długoletnim (dwadzieścia lub trzydzieści lat),

manifestowanym na zewnątrz i widocznym dla właściciela nieruchomości oraz

użytkownika wieczystego, korzystaniu z konkretnej nieruchomości przez

przedsiębiorcę przesyłowego w celu prawidłowej eksploatacji tych urządzeń po

to, by zaspakajały one istotne potrzeby społeczne (przykładowo dostawa wody,

energii elektrycznej lub cieplnej, itp.). Służebność powstająca w związku

z wykorzystywaniem nieruchomości dla potrzeb tych urządzeń obciąża

nieruchomość gruntową w sytuacji, gdy jest ona przedmiotem użytkowania

wieczystego określonej osoby fizycznej lub prawnej. Nie obciąża prawa

użytkowania wieczystego, chociaż ma wpływ na zakres i sposób korzystania

I CSK 2602/25

4

z gruntu przez wieczystego użytkownika. W efekcie, z odwołaniem się do wcześniej

ukształtowanej linii orzeczniczej i wyjaśniając zasady jej stosowania, Sąd

Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z 16 maja 2017 r., III CZP 101/16

(OSNC 2017, nr 11, poz. 123) przyjął, że służebność przesyłu może być

ustanowiona na prawie użytkowania wieczystego; użytkownik wieczysty nie może

jednak skutecznie żądać ustanowienia takiej służebności, jeżeli urządzenia

przesyłowe – zainstalowane przez przedsiębiorstwo państwowe w okresie

obowiązywania zasady jednolitej własności państwowej – znajdowały się na

nieruchomości Skarbu Państwa przed oddaniem jej w użytkowanie wieczyste.

Zgodnie z aktualnym stanowiskiem Sądu Najwyższego odnośnie do

posiadania nieruchomości w zakresie służebności przesyłu (służebności

odpowiadającej treścią służebności przesyłu), ocena czy wejście w posiadanie

nastąpiło w dobrej lub złej wierze wymaga analizy całokształtu okoliczności

poprzedzających i towarzyszących uzyskaniu posiadania. Posiadacz jest w dobrej

wierze, jeżeli objęcie cudzej nieruchomości w posiadanie nastąpiło w takich

okolicznościach, które usprawiedliwiają jego przekonanie, że nie narusza cudzego

prawa, albo gdy posiadacz przypuszcza, że prawo mu przysługuje, a przekonanie

to jest usprawiedliwione okolicznościami faktycznymi. Posiadaczowi należy

przypisać złą wiarę w sytuacji gdy wie, że prawo mu nie przysługuje albo nie wie

wskutek braku należytej staranności (zob. m.in. uchwała składu siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego – zasada prawna - z 6 grudnia 1991 r., III CZP 108/91; uchwały

Sądu Najwyższego z 20 listopada 2015 r., III CZP 76/15; z 8 grudnia 2016 r.,

III CZP 86/16, nr 9, poz.98 oraz postanowienia Sądu Najwyższego z 18 sierpnia

2018 r., IV CSK 636/16; z 23 lipca 2017 r., I CSK 360/14; z 2 marca 2017 r., V CSK

356/16; z 3 lutego 2016 r., V CSK 105/16; z 21 maja 2015 r., IV CSK 468/14; z 7

maja 2014 r., I CSK 354/12, OSNC-ZD 2014, nr 1, poz. 5; z 7 maja 2014 r., II CSK

472/13 oraz wyrok Sądu Najwyższego z 10 lipca 2013 r., V CSK 320/12).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazano, że wybudowanie urządzeń

przesyłowych na gruncie osoby trzeciej za jej zgodą wyrażoną bez zachowania

formy aktu notarialnego o złej wierze posiadacza nieruchomości (zob. uchwała

Sądu Najwyższego z 16 maja 2019 r., III CZP 110/18). W konsekwencji do

stwierdzenia dobrej wiary nie są wystarczające elementy subiektywne w postaci

I CSK 2602/25

5

fałszywego przeświadczenia posiadacza o przysługującym mu uprawnieniu, lecz

konieczne jest dodatkowe stwierdzenie obiektywnych okoliczności

usprawiedliwiających takie przekonanie. Sąd Najwyższy stwierdził istnienie takich

obiektywnych okoliczności w sytuacji, gdy przedsiębiorstwo państwowe, które

nabyło z mocy prawa – na podstawie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o zmianie

ustawy o przedsiębiorstwach państwowych (Dz.U. z 1991 r., nr 2, poz. 6)

– własność urządzeń przesyłowych, posadowionych na nieruchomości Skarbu

Państwa, przyjmując, że może być ono uznane za posiadacza w dobrej wierze

służebności o treści odpowiadającej służebności przesyłu (zob. uchwała Sądu

Najwyższego z 15 lutego 2019 r., III CZP 81/18, OSNC 2020, nr 1, poz. 4).

Okoliczności sprawy, w których inwestycję, w zakresie objętym wnioskiem,

zrealizowano na nieruchomości stanowiącej własność osoby fizycznej, bez jej

zgody, nie pozwalają na czynienie analogii do stanów faktycznych objętych

przywołaną uchwałą.

W świetle powyższego należy stwierdzić, że dobra wiara jako klauzula

generalna wymaga uwzględnienia różnego rodzaju istotnych prawnie okoliczności

faktycznych, które nie mogą być ocenione jednorazowo i w sposób jednakowy w

oderwaniu od konkretnego stanu faktycznego.

W niniejszej sprawie nie stwierdzono obiektywnych okoliczności,

usprawiedliwiających fałszywe przekonanie posiadacza o przysługującym

skarżącemu tytule do nieruchomości. Skarżący nie wykazał, że uzyskał zgodę od

poprzedników prawnych obecnych właścicieli przedmiotowych nieruchomości na

korzystanie z posadowionej na nich infrastruktury przesyłowej, jak również, aby

nastąpiło to w formie aktu notarialnego. W związku z tym sąd drugiej instancji

prawidłowo uznał, że posiadanie służebności przesyłu miało miejsce w złej wierze i

nie upłynął ustawowy termin jej zasiedzenia.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. w związku

z art. 13 § 2 k.p.c. oraz – co do kosztów postępowania – art. 520 § 1 k.p.c.,

orzeczono jak w postanowieniu.

Marta Romańska

I CSK 2602/25

6

[dr]

[SOP]